© ANP

Partijprogramma’s verraden grote onkunde over veiligheid en defensie

    Veiligheid staat hoog op de agenda deze verkiezingen. Maar wat betekent dit precies? Dragen de partijen de juiste oplossingen aan? En zijn hun plannen wel uitvoerbaar en realistisch? In samenwerking met terrorismedeskundige Teun van Dongen analyseerde Follow the Money de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen die voor de jaarwisseling minimaal één zetel in de peilingen hebben gehaald.

    Na de relatief rustige periode tussen 2008-2013 heeft West-Europa de laatste jaren te maken gehad met een sterke toename van het aantal terreurslachtoffers. Onze zuiderburen bleken niet alleen hofleveranciers van zogeheten foreign fighters voor het nieuwbakken kalifaat in Iraq en Syrië, ze moesten ook nog eens toezien hoe jihadisten de Brusselse wijk Molenbeek gebruikten als terroristische uitvalsbasis voor aanslagen in Europa.

    Daar komt bij dat de islamitische strijd- en terreurgroep ISIS in de hele westerse wereld buitengewoon succesvol is gebleken in het verwerven van steun. Waar de Vietnamoorlog de eerste ‘televisie-oorlog’ was, lijkt de strijd van ISIS de eerste die voor een belangrijk deel plaatsvindt op sociale media. Het bekendst zijn de beelden van de onthoofdingen, verbrandingen en andere wreedheden die ISIS-strijders begaan, maar getalsmatig is het aandeel van dit soort beelden in de ISIS-propaganda vrij klein. Minstens zo belangrijk is dat de groep zijn potentiële rekruten een leven van camaraderie, heroïek en avontuur voorspiegelt. Door al deze thema’s via online kanalen breed uit te meten, is ISIS erin geslaagd om duizenden anonieme netizens te mobiliseren. Het feit dat grote groepen jonge moslims in West-Europa zich aangesproken voelen door de boodschap van ISIS, is reden tot zorg, ook nu de kansen van de groep in militair opzicht zijn gekeerd.

    De nieuwsberichten logen er het afgelopen jaar niet om

    Ook het belang van defensie is in het huidige tijdsgewricht eenvoudig te duiden. De nieuwsberichten logen er het afgelopen jaar immers niet om: de Landmacht heeft een tekort aan kogels en de Marine heeft te weinig goed functionerende schepen. En dat terwijl we de krijgsmacht de komende tijd nog wel eens hard nodig zouden kunnen hebben. Zo heeft de NAVO Amerikaanse tanks in Limburg gestationeerd in verband met de toenemende Russische dreiging, en tekent volgens generaal der strijdkrachten Tom Middendorp ‘de gordel van instabiliteit om ons heen zich steeds meer af. We zien dreiging in allerlei vormen. Terrorisme maakt mensen onzeker en soms bang, en mondt ook uit in grote vluchtelingenstromen. Oost-Westdreiging die we lang voor onmogelijk hielden, kunnen we niet meer wegcijferen.’

    De NAVO verwacht dat — mede ingegeven door onzekerheden over de vluchtelingencrisis en toenemende Russische assertiviteit — 18 van de 28 bondgenoten hun defensiebudget in 2016 zullen verhogen. Niet alleen verwachten bondgenoten dat Nederland haar steentje bijdraagt, ook is de kaalslag bij Defensie op een punt van ‘buigen of barsten’ gekomen.

    Onderzoeksopzet

    Zoals uit het bovenstaande blijkt, worden terrorismebestrijding en defensie niet alleen belangrijk geacht, ze overlappen elkaar ook op een aantal punten. Het klassieke onderscheid, waarbij de politie zorgt voor de veiligheid op straat en Defensie voor de staatsveiligheid, is niet altijd meer houdbaar. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van landmacht en marechaussee om Schiphol te beveiligen, of het politieke argument dat een militaire missie in Mali noodzakelijk is omdat deze anders een ‘jihadistische springplank naar Europa’ kan vormen. Om recht te doen aan deze overlap hebben we de verkiezingsprogramma’s vergeleken op wat ze zeggen over zowel nationale veiligheid (met name terrorismebestrijding) als over defensie.

    '100 procent veiligheid bestaat niet'

    We hebben daarbij gelet op twee zaken. Ten eerste hebben we gekeken naar de effectiviteit van de voorgestelde oplossingen: passen de maatregelen die de partijen voorstellen bij de problemen die ze willen bestrijden? We zijn daarbij meegegaan in de door ideologie ingegeven logica. Anders gezegd: ervan uitgaande dat een maatregel zoals ‘grenzen dicht’ rationeel is, doen partijen dan wat ze moeten doen om dit doel te bereiken?

    In de tweede plaats hebben we ons de vraag gesteld of de voorgestelde middelen in verhouding staan tot de doelstellingen. Zo komt het vaak voor dat partijen te zware maatregelen voorstellen. De risico’s zijn evident: als de overheid bij het minste of geringste direct naar de zwaarste middelen grijpt, slaat zij treden uit de escalatieladder weg. Er zijn dan geen middelen meer om in te zetten als de dreiging echt groot is. Bovendien wekt de inzet van zware middelen te hoge verwachtingen bij de burger. Als de zwaarste middelen zijn ingezet, wordt het moeilijk om uit te leggen dat het toch mis kan gaan. ‘100 procent veiligheid bestaat niet,’ zo houden bewindslieden en ambtenaren ons graag voor, maar door steeds maar met nieuwe en zwaardere maatregelen te komen, wekken ze tegelijkertijd de indruk dat ze alle onheil kunnen uitbannen. Anderzijds is er het risico van de onderschatting. Doen de partijen wel genoeg aan de vele veiligheidsdreigingen waar we vandaag de dag mee te maken hebben?

    Algemene bevindingen

    In algemene zin vielen ons vooral twee zaken op: veel partijen beloven dingen die allang gebeuren of die dermate vaag zijn geformuleerd dat je er alle kanten mee op kunt. Met name traditionele regeringspartijen zijn hier goed in. De motieven laten zich raden: partijen kunnen victorie kraaien over iets waar ze niet of nauwelijks inspanning voor hoeven te leveren, en het is mogelijk om in coalitieonderhandelingen water bij de wijn te doen zonder de eigen principes te verloochenen. Dit leidt er echter wel toe dat het eigenlijk van geen enkele partij echt duidelijk is hoe ze de bedreigingen van de nationale veiligheid nu precies wil aanpakken.

    Zo maakt 50Plus een praktisch punt door te beloven iets te zullen regelen dat al lang kan en ook al gebeurt. De partij meent, net als VNL, dat de Marechaussee moet worden ingezet in de strijd tegen terrorisme, maar lijkt hiermee het dagelijkse werk van de Marechaussee op Schiphol te vergeten. Ook het feit dat Marechaussees kunnen meedraaien in speciale antiterroristische elite-eenheden telt blijkbaar niet mee. Nu zou je kunnen zeggen dat 50Plus en VNL waarschijnlijk willen dat de Marechaussee meer aan terrorismebestrijding doet, maar dan zijn we dus als lezers aan het raden wat 50Plus en VNL nu eigenlijk willen.

    "Veel partijen beloven dingen die allang gebeuren, of die dermate vaag zijn geformuleerd dat je er alle kanten mee op kunt"

    Een ander problematisch punt is dat het vaak lastig om precies de vinger erachter te krijgen wat volgens de partij de implicaties zijn van hun besluiten. Hoeveel hoger is bijvoorbeeld een ‘hoger salaris voor militairen’ (VNL)? Wat voor soort krijgsmacht hebben we nodig als we geen ‘offensieve missies’ (Piratenpartij) doen, en hoe ziet een offensieve — of een defensieve — missie er überhaupt uit? Waar moet de krijgsmacht de tijd, de middelen, de infrastructuur en het geld vandaan halen om de beloofde dienstplicht voor jongeren (CDA, SGP) in te voeren?

    Soms leidt vaagheid zelfs tot ideologische tegenstrijdigheden. Zo vindt de VVD bijvoorbeeld dat Nederland pragmatisch te werk moet gaan en dat het niet te vermijden is dat wij zaken doen met dictators. Verdragen met dergelijke ongemakkelijke vrienden kunnen zelfs helpen de vluchtelingenstroom te beperken. Aan de andere kant pleit de VVD wel weer voor militair ingrijpen indien er grove mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Onder welke omstandigheden het garanderen van fundamentele rechten prevaleert boven het zakendoen met dictators blijft onduidelijk, en ook hier wordt verdere uitwerking van het program zoveel mogelijk aan de interpretatie van de lezer overgelaten.

    In het verlengde hiervan is ook de hoeveelheid ondoordachte spierballentaal opvallend. Zo wil VNL graag een ‘vliegdekschip’ voor de Nederlandse marine en meent de partij dat een schip ‘vergelijkbaar met de [Spaanse] Juan Carlos’ maar 360 miljoen zal kosten. VNL lijkt hier te vergeten dat er ook nog exploitatiekosten, onderhoudskosten en personeelskosten bij komen. Bovendien kunnen de type F-35’s die Nederland onlangs heeft aangeschaft, niet op dergelijk (relatief kleine) vliegdekschepen landen. Logischerwijze betekent een ander type F35 aanschaffen zodat die er op kan landen ook weer extra kosten. Een volledig functionerend vliegdekschip zal zodoende eerder zo’n 2,5 miljard euro kosten, zo rekende marineschepen.nl recent uit. 

    De spierballentaal beperkt zich geenszins tot het defensiedomein

    De spierballentaal beperkt zich echter geenszins tot het defensiedomein. Ook in de paragrafen over terrorisme en radicalisering zien we een paar fraaie staaltjes.

    Terrorismebestrijding

    Vooral de partijen aan de rechterzijde van het politieke spectrum willen de beuk erin gooien. Burgers voelen zich door alle terroristische aanslagen van de laatste jaren onveilig, en dus regent het voorstellen voor harde maatregelen om deze onveiligheidsgevoelens weg te nemen. Je kunt je afvragen of die onveiligheidsgevoelens niet ook het gevolg zijn van de vele aandacht die de media en de politiek aan terrorisme besteden, maar goed, terrorisme is een probleem en repressie kan heel effectief zijn. De keuze voor repressie is op zichzelf dus te verdedigen. Wat echter niet te verdedigen is, is de janboel van slecht omschreven, reeds ingevoerde en draconische maatregelen die met name de VVD, VNL en de SGP voorstellen.

    Zo roepen verschillende partijen (50Plus/VNL) om de inzet van de Marechaussee in de strijd tegen terrorisme, maar zoals gezegd werkt de Marechaussee hier allang aan mee. Andere partijen (VVD/SGP) vinden dat het uitreizen naar of verblijven op terroristisch grondgebied strafbaar moet zijn. Het is hen blijkbaar ontgaan dat er al ruimschoots mogelijkheden zijn om dit soort gevallen te vervolgen. Zo kreeg Omar H. in januari 2015 anderhalf jaar cel omdat hij alleen maar het voornemen had om in Syrië aan de jihad mee te doen, terwijl bij andere jihadisten de combinatie van hun jihadistische overtuigingen en hun aanwezigheid in Syrië en/of Irak al voldoende was voor een veroordeling bij verstek. Wat de VVD en SGP hier nog aan willen toevoegen is een raadsel.

    Een andere pijler van de harde aanpak is het verhogen van de budgetten van de politie en inlichtingendiensten (50Plus/VVD/VNL/PvdA). De vraag is dan natuurlijk wat je met dat geld wil laten doen. Gaat het geld voor de inlichtingendiensten op aan het opzetten van een digitaal sleepnet, of moeten de diensten meer gaan werken met informanten en infiltranten? En gaat het geld naar de AIVD of naar de MIVD, de militaire inlichtingendienst? Gegeven de argwaan die het optreden van inlichtingendiensten sinds de onthullingen van Edward Snowden oproept, zouden de partijen die de budgetten van inlichtingendiensten willen verhogen, er goed aan doen om uit te leggen wat die verhoging precies in zou houden. Voor de oproepen om meer geld aan de politie te besteden, geldt hetzelfde. Komen er meer arrestatieteams? Meer wijkagenten (50Plus)? Joost mag het weten.

    Sommige partijen zijn wel erg snel bereid om burgerlijke vrijheden op te offeren

    Ook zijn sommige partijen wel erg snel bereid om in het kader van de strijd tegen terrorisme burgerlijke vrijheden op te offeren. De VVD, het CDA en de PvdA willen de bevoegdheden van inlichtingendiensten uitbreiden, overigens zonder dat ze al te veel kwijt willen over wat die uitbreiding in zou houden. In het verkiezingsprogramma van D66 wordt echter terecht opgemerkt dat een verdere inperking van de privacy niet nodig is. De lijst terroristische aanslagen door daders die bekend waren bij politie en inlichtingendiensten wordt langer en langer, wat erop wijst dat de winst ligt in het beter benutten van de beschikbare informatie, en niet in het binnenhalen van steeds meer informatie. Een andere inperking van de vrijheid is het voorstel van de SGP en het CDA om het goedpraten en verheerlijken van terroristisch geweld strafbaar te stellen. De vraag is wat SGP en CDA verstaan onder ‘goedpraten’? Kan onder SGP/CDA-bewind een politiek analist nog zeggen dat mensen zich bij Hamas aansluiten om zich te verzetten tegen de manier waarop Israël de Palestijnen behandelt?

    Harde lijn

    Verder vallen de partijen van de harde lijn op door graagte waarmee ze bereid zijn om andere landen met onze terroristen op te zadelen. Een maatregel die herhaaldelijk terugkomt (VVD/SGP/PVV/VNL), is het intrekken van de Nederlandse nationaliteit van leden van terroristische organisaties. De VVD is zelfs voor het staatloos maken van terroristen. Het internationaal recht laat echter niet toe dat staten hun ingezetenen staatloos maken, wat inhoudt dat terroristen met slechts één nationaliteit niet het risico lopen dat de staat hun nationaliteit intrekt. De VVD wil nu dat het internationaal recht een uitzondering maakt voor terroristen, zodat ‘het Nederlanderschap ook [kan] worden ingetrokken bij terroristen met alleen de Nederlandse nationaliteit’.

    De problemen met deze aanpak liggen voor de hand. In de eerste plaats getuigt het intrekken van nationaliteiten van weinig internationale solidariteit. Als iemand in Nederland een terrorist is, is dat een probleem; als iemand ergens anders een terrorist is, is er blijkbaar niets aan de hand. Daarnaast ligt onder dit soort maatregelen de aanname dat een terrorist voor de rest van zijn leven terrorist blijft. Dat deze aanname apert onjuist is, blijkt al uit de grote aantallen ISIS-strijders die momenteel proberen de groep te ontvluchten. Door zo resoluut de deur dicht te smijten, ontneemt een staat deze terroristen de kans om te deradicaliseren, om mee te werken aan het ontkrachten van de boodschap van ISIS en om waardevolle informatie over het functioneren van ISIS met geheime diensten te delen.

    Als iemand ergens anders een terrorist is, is er blijkbaar niets aan de hand

    Gelukkig zijn er ook partijen (D66, SP, ChristenUnie, PvdA en GroenLinks) die inzien dat radicaliseringsprocessen niet onomkeerbaar zijn en dat terrorismebestrijding daarom niet puur een kwestie van repressie kan zijn. Hier ligt echter weer het gevaar van de vaagheid op de loer. Geen van de partijen geeft duidelijk aan wat ze met radicalisering bedoelt. Gaat het om het ontwikkelen van ideeën die strijdig zijn met de Nederlandse rechtsorde? Lang niet iedereen die dergelijke ideeën aanhangt, is bereid om daar ook geweld bij te gebruiken.

    Daarbij moeten we blij zijn met de vrijheid om dit soort ideeën, hoe verwerpelijk ook, aan te hangen en uit de dragen. Of gaat het om het daadwerkelijk verrichten van strafbare handelingen die met terrorisme samenhangen? In dat geval is het de vraag of het dan niet gewoon om repressie gaat, in plaats van om ‘een preventieve aanpak’ of ‘vroegsignalering’.

    Deradicalisering

    Iets vergelijkbaars geldt voor de deradicalisering waar verschillende partijen (PvdA, SP, ChristenUnie, GroenLinks) het over hebben. Het is zinvol om terroristen te deradicaliseren of, wat niet helemaal hetzelfde is, om ze zover te krijgen dat ze stoppen met hun terroristische activiteiten. Maar willen deze partijen dat ook met niet-terroristische radicalen gaan doen? Dat riekt naar een gedachtenpolitie met fluwelen handschoenen.

    Tot slot is het teleurstellend dat geen van de partijen in lijkt te zien dat de bereidheid om terroristische aanslagen te plegen voor een aanzienlijk deel voortkomt uit woede over westerse militaire en politieke inmenging in de islamitische wereld. De militaire missies in Afghanistan, Libië, Mali, Syrië en Irak, alsmede de steun voor Israël en allerhande autoritaire regimes in de regio, bevestigen in de ogen van de jihadisten het beeld dat het Westen een oorlog tegen de islam aan het voeren is. De jihad is voor hen een manier om de ummah, de gemeenschap van alle moslims, te bevrijden van de westerse onderdrukking.

    Dit gegeven vraagt om eerlijkheid van politieke partijen. Het gaat te ver om beleidsmakers direct verantwoordelijk te houden voor elke terrorist die zichzelf in Europa opblaast, maar het is niet te ontkennen dat de westerse buitenlandse politiek voor de daders wel degelijk de reden is om aanslagen te plegen. Het is daarom volstrekt ongeloofwaardig om het belang van het counternarrative in de strijd tegen ISIS te benadrukken en tegelijkertijd vakkundig om dit gegeven heen dansen, uit angst te worden beticht van ‘goedpraten van terreur’.

    "Het is niet te ontkennen dat de westerse buitenlandse politiek voor terroristen een reden is om aanslagen te plegen"

    De enige geloofwaardige opties zijn ofwel de lijn doortrekken en toegeven dat onze eigen onhandige politieke keuzes deels verantwoordelijk zijn voor de verhoogde terroristische dreiging, ofwel een einde maken aan die delen van het buitenlands en defensiebeleid die tot woede van jihadisten leiden. Andere combinaties zijn misleidend.

    Hoewel opvallend, is deze ongerijmdheid niet verrassend. De zuiverste optie is electoraal gezien niet de slimste. Regeringspartijen zullen in verkiezingstijd de laatsten zijn om toe te geven dat Nederland een prijs betaalt voor haar onhandige politieke keuzes uit het verleden. Partijen richten zich liever op zaken waar mogelijk op valt te scoren. Daarnaast kan pleiten voor terugtrekken uit het Midden-Oosten worden gezien als ‘buigen voor terrorisme’ en klinkt het leggen van een link tussen terrorisme en westerse interventies als een apologie. Aangezien de partijen (met name op rechts) zich graag als tough on terror profileren, is het innemen van dit controversiële en impopulaire standpunt een groot risico.

    Dergelijke strubbelingen zagen wij ook terug bij de verkiezingsprogramma’s op het gebied van defensie.

    Defensie

    De traditionele regeringspartijen (VVD, PvdA, CDA) en rechtse en confessionele partijen (PVV, VNL, SGP, ChristenUnie) pleiten voor meer geld naar Defensie. Maar wat deze partijen daarmee willen doen? Daar komen we waarschijnlijk pas na de verkiezingen achter. De PVV spant de kroon en komt niet verder dan ‘fors extra geld voor politie en defensie’.

    Hoewel het gros van de partijen de moeite heeft genomen enkele woorden te wijden aan de hernieuwde Russische assertiviteit of de instabiliteit in het Midden-Oosten, valt met name op dat geen enkele partij in kaart heeft gebracht welke specifieke dreigingen leidend zijn. Gaat de regering straks een selectie maken? De VVD suggereert van wel en schrijft dat de ‘kracht van een realistisch beleid zit in selectiviteit’, maar noemt vervolgens zowel Afrika als het Midden-Oosten en Azië (oftewel een groot deel van de rest van de wereld) als aandachtspunten. De SGP pleit voor bilaterale samenwerking met ‘Europese landen als België, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen’ maar laat in het midden waarom deze landen de voorkeur genieten.

    D66 is een van de weinige partijen die pleiten voor realistische tussenstappen

    Ook het CDA is voorstander van Europese samenwerking, maar blijft vaag over de wijze waarop: wil de partij werken via onderlinge samenwerkingsverbanden, via de Europese Unie of via de NAVO? Maar ook: wat voor samenwerking? Gaan we samen trainen, samen materieel aanschaffen of samen op missie?

    D66 is hier het duidelijkst: zij kiest voor taakspecialisatie binnen de Europese Unie, wat feitelijk inhoudt dat Nederland gaat doorontwikkelen waar het goed in is. D66 gelooft in de heilzame werking van marktmechanismes en meent dat het nationaal (veiligheids)belang hier ondergeschikt aan is. Ondanks de beperkingen van dit ideologische uitgangspunt, is D66 een van de weinige partijen die pleiten voor realistische tussenstappen. Taakspecialisatie en gemeenschappelijk onderhoud van materieel bestaan al en kunnen dus eventueel worden uitgebreid.

    Dat komt ook tegemoet aan de wensen van de SGP. Hoewel je vraagtekens kunt zetten bij de haalbaarheid van het doel van die partij, namelijk Defensie in dienst stellen van het beschermen van (bij voorkeur christelijke) levens, zijn de concrete plannen die worden voorgesteld zowel realiseerbaar als in overeenstemming met het ideologische wereldbeeld. De moties van SGP-fractievoorzitter Van der Staaij (uit zowel 2014 en 2015) hebben de afbraaktrend van Defensie weten te remmen, en de partij pleit voor de terugkeer van een staatssecretaris van Defensie en voor het meerjarig vastleggen van het defensiebudget. Hoewel voorstander van de dienstplicht, is de SGP (in tegenstelling tot het CDA) realistisch door te pleiten voor een verkenning van de voor- en nadelen.

    Geen mening

    Een apart probleem met de verkiezingsprogramma’s is dat partijen soms een punt noemen omdat zij het idee hebben dat ze het moeten noemen, terwijl ze er eigenlijk geen mening over hebben. Zo is de VVD tegen eenzijdige ontmanteling van kernwapens en moet eventuele ontwapening plaatsvinden door afspraken te maken met andere landen, want ‘de wil om te verminderen moet van alle kanten komen’. Oftewel: de VVD wacht tot iedereen het er over eens is dat kernwapens moeten worden afgeschaft, maar zal zelf niet de eerste stap zetten. Een ander voorbeeld hiervan is te vinden in het programma van 50Plus. Die partij vindt dat ‘veteranen erkenning en waardering verdienen’ en daar moeten ze het dan ook maar mee doen. 

    De partijen met de meeste kritiek op Defensie hebben blijkbaar niet de moeite genomen zich in de materie te verdiepen

    Opvallend is dat met name de partijen met de meeste kritiek op Defensie blijkbaar niet de moeite hebben genomen om zich in de materie te verdiepen. Resultaat: verwarrende en tegenstrijdige standpunten. Zo wil DENK dat Defensie alleen nog maar preventief optreedt, maar wil het wel de middelen die de inlichtingen verzamelen waardoor je preventief kunt optreden — namelijk onderzeeboten — afschaffen. De SP wil een ‘robuuste vredesmacht,’ maar wil wel graag stoppen met de F35. Een alternatief wordt niet genoemd, wat de vraag oproept hoe de SP robuust wilt optreden zonder luchtsteun. Ook tijdens vredesmissies dienen bijvoorbeeld no fly-zones te worden gehandhaafd met gevechtsvliegtuigen.

    GroenLinks noemt in haar programma defensie slechts één keer, en dan in een pleidooi voor een ‘Europese defensiemacht onder controle van het Europees Parlement. De NAVO mag geen belemmering vormen voor Europese militaire integratie.’ Dit komt de facto neer op het afschaffen van de Nederlandse staat en volledige federalisering van de Europese Unie. Daarnaast is de vraag in hoeverre de NAVO een belemmering vormt voor militaire integratie, zeker aangezien juist door militaire samenwerking binnen de NAVO internationale troepen dezelfde operationele taal spreken, van NAVO-alfabet tot munitiestandaarden. GroenLinks poneert hier een radicaal idee zonder er ook maar enige inhoudelijke onderbouwing bij te leveren.

    Eveneens opvallend, zij het niet geheel verrassend, is de anti-NAVO — en in het verlengde hiervan de anti-Amerikaanse — teneur in partijprogramma’s ter linkerzijde. De Partij van de Dieren wil helemaal geen NAVO-missies meer en de SP verzet zich ‘tegen de NAVO als een wereldwijd opererende interventiemacht’. Zij vergeet hier te vermelden dat de NAVO niet een op zichzelf staande organisatie is, maar een bondgenootschap dat valt of staat bij de lidstaten die erin zitten. Uiteraard is dit een vorm van politieke retoriek: de socialisten schetsen een karikatuur van de NAVO die zo belachelijk is dat je er wel tegen moét zijn.

    De socialisten schetsen een karikatuur van de NAVO die zo belachelijk is dat je er wel tegen moét zijn

    Ook worden missies op de meest curieuze wijze geclassificeerd. De Piratenpartij wil zo min mogelijk militaire missies en zeker geen ‘offensieve’ missies of inzet van digitale wapens. Dit houdt in dat de Piratenpartij feitelijk pleit voor het beperken van de veiligheidsstrategie tot defensieve tactieken in de veronderstelling dat je hiermee vanzelf een defensieve strategie krijgt. Dit is misleidend. Zo is het ook binnen een defensieve strategie noodzakelijk om zo nu en dan offensief te opereren. Von Clausewitz beargumenteerde in zijn beroemde standaardwerk Vom Kriege al dat tijdens een conflict een defensieve strategie niet een simpel schild is waarachter men zich verbergt, maar een dynamisch schild dat bestaat uit gerichte aanvallen.

    De Partij voor de Dieren maakt het helemaal bont en pleit voor een stop op zogeheten ‘vechtmissies’. Wat zij hier precies mee bedoelt is onduidelijk. Betekent dit dat militairen geen geweld meer mogen gebruiken? Is vechten überhaupt ooit het doel van een missie? Hier suggereren zowel de Piratenpartij als de Partij voor de Dieren dat het middel (geweldstoepassing) tot doel is verheven.

    Maakt het dus voor defensie veel uit op welke partij je stemt? Zoals te verwachten lopen de standpunten vooral langs ideologische lijnen: linkse partijen (op de PvdA na) zien niet veel heil in meer geld voor Defensie, en rechtse partijen zijn unaniem in hun wens van een groter budget voor de krijgsmacht. Zorgwekkend is dat geen enkele partij goed heeft nagedacht over wat ze precies met dat extra geld wil doen, of waarom en hoe dat Nederland veiliger maakt. Want wat is het nut van een vliegdekschip (VNL)? Wat koop je als kiezer voor slogans als ‘missie is missie en vechten is vechten’ (VVD)? Is de krijgsmacht erbij gebaat om te functioneren als opvoedkundig instituut door middel van de dienstplicht (CDA/SGP)? Of als hippe flexpool voor cyberspecialisten (VVD)? Kun je inderdaad ‘conflicten voorkomen’ door ontwikkelingssamenwerking (PvdA)? Het lezen van partijprogramma’s levert, kort gezegd, meer vragen dan antwoorden op.

    Op een rijtje: de voor- en nadelen per partij
      Op stemmen, want: Niet op stemmen, want:
    50Plus + Beseft dat wijkagenten (en niet alleen inlichtingendiensten) belangrijk zijn voor de informatiepositie met betrekking tot radicalisering – Stelt zaken voor die al kunnen en gebeuren (bijv. de inzet van de marechaussee tegen terrorisme)
    – Doet lege toezeggingen (bijv. ‘veteranen verdienen erkenning en waardering’)
    CDA + Pleit voor een gefaseerde en structurele verhoging van het defensiebudget (uiteindelijk richting de NAVO-norm: 2 procent van het bbp)
    + Wil een Nationaal Fonds Ereschuld om zodoende betere nazorg voor veteranen te garanderen
    – Niet duidelijk waar extra geld naar Defensie aan uitgegeven wordt
    – Neemt alleen harde maatregelen tegen terrorisme
    – Zegt dat inlichtingendiensten meer bevoegdheden moeten krijgen, terwijl daders van aanslagen vaak al bekend waren bij politie en de diensten
    – Wil de vrijheid van meningsuiting inperken door het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen
    – Wil dienstplicht, maar zegt niet hoe dat te financieren
    – Wil ronselaars en haatpredikanten toegang tot het land ontzeggen, terwijl we al het strafrecht hebben om in te grijpen als deze personen iets misdoen
    ChristenUnie + Ziet in dat terrorismebestrijding meer dan alleen repressie is
    + Pleit voor gefaseerde en structurele verhoging van het defensiebudget (uiteindelijk richting NAVO-norm)
    – Ziet voor docenten een rol in de confrontatie met radicalisering, los van de vraag of die dat willen en of ze er tijd voor hebben
    – Is onduidelijk over wat deradicalisering in gaat houden
    – Doet onrealistisch voorstel over een veilige zone voor vluchtelingen in Noord-Irak
    D66 + Ziet in dat terrorismebestrijding meer dan alleen repressie is
    + Ziet in dat inlichtingendiensten hun informatie beter moeten gebruiken en niet meer informatie nodig hebben
    + Ziet in dat het verbieden van politiek extreme organisaties problemen geeft
    – Niet duidelijk hoeveel en in wat voor soort krijgsmacht de partij wil investeren
    – Beweert zonder onderbouwing dat defensiesamenwerking in de EU tot efficiëntie leidt
    Denk + Vraagt aandacht voor geweld tegen moskeeën, een onderschat probleem – De aandacht voor geweld tegen moskeeën lijkt een beetje een jij-bak, want over jihadistisch terrorisme zegt de partij niets
    – Is voor preventief optreden, maar wil onderzeeboten afschaffen
    – Wil wederopbouw en vredesmissies, maar is tegen de vervanging van de F16 (en biedt ook geen alternatief)
    GroenLinks + Ziet in dat terrorismebestrijding meer dan alleen repressie is
    + Stelt ‘het verzamelen van inlichtingen uit menselijke bronnen en gerichte digitale surveillance’ boven digitale massasurveillance, wat inderdaad maar zelden iets oplevert
    + Wijst op het belang van ‘betere uitwisseling van informatie tussen veiligheidsdiensten’
    – Wil defensie aan het Europees Parlement uitbesteden, terwijl hiervoor een verdragswijziging nodig is waar alle lidstaten mee instemmen (wat wij in de tussentijd met defensie moeten doen blijft volstrekt onduidelijk, het moet in ieder geval niet via de NAVO)
    – Is onduidelijk over wat deradicalisering in gaat houden
    PvdA   – Is onduidelijk over wat deradicalisering in gaat houden
    – Wil extra capaciteiten en technologie voor inlichtingendiensten zonder te zeggen wat dat in gaat houden
    – Zegt te staan voor de ‘basisgereedheid’ van Defensie zonder te zeggen wat dit betekent
    - Spreekt van ‘fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden’ zonder de bijzondere positie van militairen verder toe te lichten (en consequenties hiervan)
    PvdD + Beseft dat wijkagenten (en niet alleen inlichtingendiensten) belangrijk zijn voor de informatiepositie met betrekking tot radicalisering – Doet het ten onrechte voorkomen alsof we terroristen kunnen bestrijden door de handel in beschermde dieren tegen te gaan
    – Enige maatregel tegen IS is onderzoek naar de herkomst van olie
    – Wil defensie, maar dan zonder gevechten
    PVV   – Doet onduidelijke voorstellen (wat is ‘fors meer geld’ voor politie en leger?)
    – Laat terroristen het land niet meer in (en zadelt dus een ander land met onze terroristen op)
    – Feitelijk is een A4-tje onvoldoende om zicht te krijgen op de ideologische basis, standpunten en voorstellen
    SGP + Pleit als enige partij voor het kiezen van een heldere veiligheidsstrategie – Suggereert dat Defensie zich vooral moet richten op beschermen van christelijke levens 
– Pleit voor dingen die al kunnen (bijv. strafbaarstelling van uitreizen naar IS-gebied)
    – Wil de vrijheid van meningsuiting inperken door goedpraten en verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen
    – Trekt nationaliteit van terroristen in (en zadelt dus een ander land met onze terroristen op)
    SP + Wil een lijst van salafistische organisaties om te voorkomen dat overheden en organisaties ongewild met salafisten samenwerken
    + Wil het delen van informatie tussen Europese inlichtingendiensten afdwingen
    + Besteedt aandacht aan de positie van klokkenluiders en slachtoffers van werken met giftige stoffen (PX10/Chroom 6)
    – Wil verplichte deradicalisering voor terroristen, maar als de terrorist dit zelf niet wil is de kans van slagen erg klein
    – Wil ronselaars en haatpredikanten toegang tot het land ontzeggen, terwijl we al het strafrecht hebben om in te grijpen als deze personen iets misdoen
    – Wil een robuuste vredesmacht, maar is tegen de F35 die nodig is voor luchtsteun
    – Schildert de NAVO af als een ‘wereldwijd opererende interventiemacht’
    VNL + Pleit voor 5 miljard extra naar Defensie en herstel richting de NAVO-norm – Neemt alleen harde maatregelen tegen terrorisme
    – Laat terroristen het land niet meer in (en zadelt dus een ander land met onze terroristen op)
    – Wil de marechaussee inzetten tegen terrorisme, maar die hebben al een rol
    – Zijn voor een verhoging van het Defensiebudget, maar zeggen niet waar ze het aan uit gaan geven
    – Onderschatten de kosten van de aanschaf van een vliegdekschip
    – Wil een vliegdekschip, terwijl Nederland geen vliegtuigen heeft die erop kunnen landen
    VVD + Pleit voor groeien naar Europees gemiddelde voor defensie-uitgaven met uiteindelijk herstel van de NAVO-norm – Wil nationaliteiten afnemen en terroristen staatloos maken (en zadelt dus een ander land met onze terroristen op)
    – Pleit voor zaken die al kunnen (bijv. strafbaarstelling van uitreizen naar IS-gebied)
    – Neemt alleen harde maatregelen tegen terrorisme
    – Wil optreden tegen mensenrechtenschendingen en tegelijkertijd samenwerken met dictators
    – Heeft een onbezonnen plan over particuliere beveiligers
    – Is voor nucleaire ontwapening, maar wil daar niets voor doen

     

    Lees verder Inklappen

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid