De uitzending van de Nederlandse Patriots begon als een missie die tegen lage kosten het bestaansrecht van de Patriots moest tonen en het maakte goede sier bij de Amerikanen. Deze PR-missie kan nu behoorlijk in de papieren gaan lopen.

    In tijden van bezuinigingen ligt alles onder het vergrootglas. Ook en misschien wel vooral bij defensie. De krijgsmacht zucht onder bezuinigingen en moet afscheid nemen van personeel en materieel. Eerder viel de keuze op de Leopard tanks. Na het einde van de Koude Oorlog hoefden we de Sovjet-vijand uit het oosten niet meer te verwachten. De tanks die ons moesten beschermen tegen het over land opstotende rode leger werden weggesneden. What’s next? Voor het Nederlandse Patriot luchtverdedigingssysteem kwam de uitzending naar Turkije als geroepen.

    De laatste keer dat Nederland ze gebruikte was in 2003 in Turkije. Toen werd rekening gehouden met dreiging uit Irak, waar de VS met een ‘Coalition of the Willing’ binnenviel vanwege de geveinsde massavernietingswapens van Saddam Hoessein. Daarna waren onze Patriots een jaar of tien in onbruik, waardoor de vraag terecht leek of we ze wel nodig hadden. Wegsnijden van deze militaire capaciteit ligt internationaal politiek niet voor de hand, omdat naast Duitsland, de Verenigde Staten en Nederland de enige land zijn die beschikken over Patriots. Maar dan moeten ze wel gebruikt worden. De bezuinigingsdrift had toch zomaar de Patriots kunnen treffen.

    'NU TONEN DE PATRIOTS HUN BESTAANSRECHT'

    'Nu tonen de Patriots hun bestaansrecht', vertellen verschillende bronnen binnen defensie. Sinds begin dit jaar staat het moderne luchtafweersysteem in het Turkse Adana om NAVO-bondgenoot Turkije te beschermen tegen eventueel over de Syrische grens heenvliegende projectielen. De Amerikanen hebben hun ongenoegen over de verminderde defensieuitgaven en beperkte militaire inzet van Europese landen regelmatig geuit. Met deze uitzending toont Nederland dus ook haar bereidheid om te voldoen aan bondgenootschappelijke verplichtingen. Het kost natuurlijk wel wat, een dergelijke uitzending. Kosten voor 2013 raamde het ministerie van defensie op 42 miljoen euro, exclusief het gebruik van de PAC-3 raketten. Toen eind 2012 de politieke beslissing viel, leek daadwerkelijk afvuren van de raketten niet aan de orde. De 1,5 miljoen euro per afgevuurde raket konden we in onze zak houden. De Nederlandse Patriots staan opgesteld in een regio waar ze tot nu toe weinig te doen hebben gehad. Het adagium lijkt, meedoen zonder al te veel kosten.  

    Game changer gifgas

    Maar nu kan het er toch van komen. Na de vermeende gifgasaanval van het Syrische regeringsleger tegen de burgerbevolking in de buitenwijken van Damascus lijkt internationaal militaire actie onafwendbaar. De Amerikaanse president Obama heeft meerdere keren aangegeven dat het gebruik van chemische wapens voor zijn land een rode lijn betreft. Als dat gebeurt, dan moet de VS ingrijpen. Nu is het volgens de Amerikanen en meerdere bondgenoten zo ver. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Kerry stelde gisteren in een belangrijke speech dat zijn land Assad verantwoordelijk acht. En hij zegt over bewijzen te beschikken. ‘Dit overstijgt het belang van Syrië’, aldus Kerry die de aanstaande aanval rechtvaardigt. Als de VS nu niet ingrijpt, is dat een vrijbrief voor het gebruik van chemische wapens.

    ‘DIT IS GEEN LOOS DREIGEMENT VAN DE AMERIKANEN’

    ‘Dit is geen loos dreigement van de Amerikanen’, verzekerde Generaal b.d. Frank van Kappen gisteren de kijkers van Nieuwsuur. De VVD-senator en voormalig militair adviseur van secretaris-generaal van de VN Koffi Annan ziet zoals veel experts een aanval met kruisraketten als ‘openingszet’. Verschillende andere opties liggen op tafel. Het instellen van een no-fly-zone, of bombardementen op de verspreid over het land liggende chemische wapens.  Wat ermee bereikt wordt voor de situatie in Syrië is onduidelijk, maar de kans groeit dat Nederland betrokken raakt.

    Door de Nederlandse patriots in Turkije kan het zomaar het conflict ingezogen worden. Turkije heeft al aangegeven dat het deelneemt aan een coalitie die het opneemt tegen Syrië. Ook zonder het door Nederland gewenste mandaat van de VN-veiligheidsraad. Als een coalitie met bijvoorbeeld Turkije, de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië het opneemt tegen Syrië is Turkije geen onlogisch doelwit van de raketten van Assad. Niet alleen omdat Turkije als buurland van Syrië dichtbij ligt, maar ook omdat de coalitie Turkije hoogstwaarschijnlijk zal gebruiken als springplank voor militaire acties tegen Syrië.  Dat is slechts een scenario waarin Nederland reactief betrokken kan raken.

    ‘IK WIL NERGENS OP VOORUIT LOPEN, MAAR WIL NIKS UITSLUITEN’

    Nederland kan ook gevraagd worden om een bijdrage bij het afdwingen van een no-fly-zone. Volgens defensie zijn de Patriots niet voor dat doel uitgezonden, maar het luchtverdedigingssysteem is er wel toe in staat. In Knevel en Van den Brink benadrukte minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans dat Nederland kiest voor de weg van het volkenrecht. Volgens het regeerakkoord tussen VVD en PvdA houdt dat in dat er een mandaat van de VN-Veiligheidsraad nodig of er moeten ‘zwaar wegende humanitaire redenen’ zijn. Als China en Rusland de VN-veiligheidsraad blijven blokkeren, kan Nederland dus vanuit humanitaire overwegingen om de VN-veiligheidsraad heen.

    Dan ligt de weg open voor een pro-actievere Nederlandse bijdrage met de Patriots, of andere middelen. Maar Timmermans zegt het onderzoek van de VN-inspecteurs te willen afwachten om te weten of de schuld daadwerkelijk bij Assad ligt. ‘Ik wil nergens op vooruit lopen, maar wil niks uitsluiten’. De Patriot-missie begon als siervuurwerk. De raketten bleven onafgevuurd. De uitzending die de Patriots moest beschermen tegen de bezuinigingsdrift kan nu een prijzige PR-missie blijken.

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Kaalslag bij Defensie

    Gevolgd door 291 leden

    Sinds het einde van Koude Oorlog heeft Nederland fors gesneden in Defensie. De opeenvolgende kabinetten gebruikten de kaassch...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren