Peace in our time?

    Het Oekraine-overleg in Minsk doet senator Kees de Lange (1943) teveel denken aan de 'appeasement', waarmee Europa zich in 1938 in slaap liet sussen na het Sudetenland-overleg tussen Chamberlain en Hitler. De EU als behoeder van de vrede? Was dat maar waar.

    In september 1938 werd in München een conferentie over Europees veiligheidsbeleid gehouden. Bij die gelegenheid kreeg de door Nazi-Duitsland geëiste annexatie van het Sudetenland, een deel van Tsjechoslowakije waar relatief veel Duitsers woonden, het groene licht van Frankrijk, Engeland en Italië. Hitler liet er geen gras over groeien en in oktober 1938 werd de annexatie een feit. In Tjechoslowkije, dat voor de conferentie niet was uitgenodigd, wordt niet ten onrechte van het Verraad van München gesproken. Op 30 september 1938 keerde Neville Chamberlain, de Britse premier, terug in Engeland en gaf zijn vermaarde of liever beruchte 'Peace in our time’ speech. Een fragment: 'The settlement of the Czechoslovakian problem, which has now been achieved is, in my view, only the prelude to a larger settlement in which all Europe may find peace. This morning I had another talk with the German Chancellor, Herr Hitler, and here is the paper which bears his name upon it as well as mine. Some of you, perhaps, have already heard what it contains but I would just like to read it to you: ' ... We regard the agreement signed last night and the Anglo-German Naval Agreement as symbolic of the desire of our two peoples never to go to war with one another again.' Inderdaad, the rest is history. Geboren in 1943, werd ik meteen al, zij het nog onbewust, geconfronteerd met de gevolgen van wat later 'appeasement’ is gaan heten. Tot op de huidige dag heb ik veel moeite met dit woord en waar het voor staat. Wat hebben we geleerd van deze episode uit de Europese geschiedenis?

    Sluimerende conflicten

    Sinds 1938 is er in Europa veel veranderd. Door toenemende economische samenwerking, en zeker ook door de exponentieel gegroeide communicatiemiddelen, is tussen de Europese staten de onderlinge afhankelijkheid gegroeid en is
    het is lastiger geworden allerlei vijandbeelden onweersproken te lanceren
    het lastiger geworden allerlei vijandbeelden onweersproken te lanceren. Althans, dat werd gedacht. Die gedachte leidde in oktober 2012 zelfs tot de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Europese Unie. Het Nobelcomité was toen unaniem in de beslissing geweest: De EU heeft Europa in de afgelopen zestig jaar aan vrede en verzoening, democratie en mensenrechten geholpen, was de verklaring. Wellicht was vooral de wens de vader van deze mooie gedachte. Sindsdien, maar eigenlijk natuurlijk ook al voordien, waren er in Europa de nodige sluimerende conflicten op economisch en geopolitiek gebied. Dat de monetaire politiek in Europa nauwelijks tot verzoening en democratie heeft geleid, kan dagelijks worden gevolgd aan de hand van de ontwikkelingen in Griekenland en andere Zuid-Europese landen, waar door een desastreus Europees monetair beleid de sociale structuur ondermijnd en de politiek gedestabiliseerd wordt. Van het democratisch tekort spreken we dan maar liever helemaal niet. Hoe verleidelijk het ook is om daar veel meer over te zeggen, in deze column wil ik me beperken tot de toestand rond Oekraine. De verhoudingen tussen Rusland en Oekraine zijn al lang gecompliceerd. Oekraine beschouwde zichzelf als een door Rusland bezet gebied. Toen in 1941 de Nazi’s binnenvielen, werden zij door een aanzienlijk deel van de Oekraiense bevolking als bevrijders binnengehaald. Het mag dan ook niet verbazen dat Rusland, dat zich meer dan welk land ook enorme opofferingen heeft getroost om uiteindelijk het Nazi-regime op de knieën te dwingen, Oekraine deze opstelling  tot op de huidige dag niet vergeven heeft. Ook de relatie met Duistland wordt nog steeds gekenmerkt door een diepgeworteld wantrouwen. Inmiddels is de Krim door Rusland geannexeerd en zijn delen van Oost-Oekraine de facto onder Russische controle.

    Machtsmiddelen

    In de internationale politiek kan men niet zonder machtsmiddelen. De twee voor de hand liggende opties zijn militair en economisch. Een korte analyse van waar Europa staat op deze punten is daarom nuttig. Militair zijn er in Europa een paar landen die er enigszins toe doen, namelijk het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en in mindere mate Duitsland. De bereidheid van Duitsland om zich militair te roeren is minimaal, en dat is gezien de geschiedenis van de laatste honderd jaar niet helemaal verbazend. De defensiebudgetten in Engeland en Frankrijk staan al jaren onder enorme druk, en beide landen zijn niet langer in staat om grootschalig militair in te grijpen. Weliswaar heeft de NAVO de nodige militaire invloed, maar dat is in feite uitsluitend toe te schrijven aan de enorme krijgsmacht van de Verenigde Staten. De relatie tussen Europa en de USA is te vergelijken met die tussen de muis en de olifant die samen over de brug lopen, waarbij de muis zich laat ontvallen: wat stampen we lekker, hè ?
    Dat de VS zich zullen laten verleiden tot een militair conflict met Rusland over Oekraine is hoogst onwaarschijnlijk
    Zonder een leidende rol van de Verenigde Staten kan de militaire kaart niet gespeeld worden. Dat de Verenigde Staten zich zullen laten verleiden tot een militair conflict met Rusland over Oekraine is hoogst onwaarschijnlijk. Dan eventuele economische machtsmiddelen die door Europa ingezet kunnen worden. Daar wordt natuurlijk hoog van opgegeven, maar sancties die echt bijten treffen Europa zelf ook keihard. De afhankelijkheid van Russische gasleveranties is een gegeven, en veroorzaakt door naïeve regeringen, ook de Nederlandse, die deze afhankelijkheid willens en wetens bevorderd hebben. In onze hedonistische samenlevingen zijn economische sancties die onszelf significant treffen geen optie. In de kou zitten voor Oekraine? De Europese burger peinst er niet over. Bovendien leidt de al jarenlang voortwoekerende economische crisis binnen de Europese Unie tot allerlei interne spanningen die een krachtig naar buiten gericht beleid vrijwel onmogelijk maken. Wat rest is appeasement. Als een stel vredesduiven vliegen Merkel en Hollande (waar is de EU eigenlijk, en welk mandaat hebben beide regeringsleiders?) van hot naar haar. Merkel roept al op de voorhand dat de militaire optie niet op tafel ligt. Hoewel Poetin dat natuurlijk beter weet dan wie ook, is het geen handig uitgangspunt voor onderhandelingen. Nu zijn onderhandelingen sowieso lastig als de tegenstander alle troeven in handen heeft en alle azen in de mouw. Waar kan onder die omstandigheden nog over onderhandeld worden?

    Krim

    Waar niet over gesproken werd, is de annexatie van de Krim. Weliswaar heeft Europa luid geroepen dat deze annexatie onaanvaardbaar was, om deze vervolgens feitelijk te aanvaarden. Dat is dus een gepasseerd station. Evenzo is een annexatie door Rusland onder het mom van de rechten van separatisten door de onderhandelingen een voldongen feit geworden. Klinkt vertrouwd allemaal, het Sudetenland ging ons voor. En daarmee heeft Poetin zijn belangrijkste doelen verwezenlijkt. De Krim is van Rusland, en Oekraine bestaat niet langer als onafhankelijke staat. Evenals Chamberlain in 1938 bij zijn terugkeer op eigen bodem aanvankelijk op veel bijval mocht rekenen, worden Merkel en Hollande nu ook van alle kanten met applaus begroet. Niettemin zou iedereen met enig historisch besef de parallellen tussen München 1938 en Minsk 2015 kunnen zien. Peace in our time? Wat zou ik er graag in geloven.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Kees de Lange

    Volg Kees de Lange
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren