De Pensioenmythes van de Volkskrant

    De Volkskrant publiceerde een woedende open brief van Yvonne Hofs gericht aan vijfenzestig plussers. Follow the Money gaat op zoek naar de nuance.

    Nederland is een calvinistisch landje. Geen land heeft zulke grote pensioenpotten aangelegd. Tegelijkertijd voelen we ons te arm om de koopkracht van ouderen op peil te houden. Volkomen terecht volgens Yvonne Hofs. Ze schreef in de Volkskrant een boze open brief aan 65 plussers die weigeren pensioenkortingen te accepteren. Ouderen die de problemen bij pensioenfondsen bagatelliseren betichtte ze van ‘schaamteloos egoïsme en onwetendheid’. Het werd één van de best gelezen Volkskrant artikelen ooit. Toch staan er een paar vreemde redeneringen in het stuk, waarmee Hofs haar eigen argument ondergraaft.  

    Dezelfde medaille

    In de pensioendiscussie hangt veel samen met de rekenrente, of er tekorten zijn of overschotten, of er gekort moet worden of juist niet. Aan de hand van de rekenrente berekenen pensioenfondsen de waarde van hun toekomstige pensioenverplichtingen. Een hogere rekenrente zorgt ervoor dat deze verplichtingen kleiner worden, een lagere rekenrente zorgt ervoor dat deze verplichtingen groter worden. Door de lage rekenrente staat de dekkingsgraad, de verhouding tussen de bezittingen en verplichtingen, van veel pensioenfondsen onder druk. Gevolg: kortingen, achterblijvende indexatie en premieverhogingen.  Volgens sommige ouderen zijn de huidige tekorten echter vooral ‘kunstmatig’, het gevolg van een een veel te lage rekenrente. In de afgelopen jaren zijn immers rendementen van meer dan zeven procent per jaar gemaakt. Hofs oordeelt keihard over dit seniorenbeklag. ‘De tekorten zijn niet nep,’ schrijft Hofs. ‘Een groot deel van de hoge beleggingsrendementen is juist nep.’Als de rente namelijk stijgt, beredeneert Hofs, dan verdampt het pensioenrendement. Dat werkt zo: als een pensioenfonds een obligatie heeft met een rente van zes procent, en de actuele rentestand daalt naar 2 procent, dan kan men de obligatie met een coupon van zes procent voor een hogere prijs verkopen. Omdat alle pensioenfondsen een hoop in obligaties belegden hebben ze veel van dit soort winst gemaakt. Zo gauw de rente echter weer stijgt dan daalt de waarde weer. ‘Neprendement’ dus, wat dat ook moge zijn. Inderdaad in onderzoek van DNB schrijft de toezichthouder ongeveer de helft van de hogere pensioenrendementen toe aan de lagere rente. In hetzelfde onderzoek constateert DNB echter ook dat het ‘rente-effect’ op de verplichtingen groter is dan de hogere obligatierendementen. ‘Een daling van de marktrente met 1 procentpunt leidt tot een daling van de gemiddelde dekkingsgraad met 7,8 procentpunt, ‘ schrijft de toezichthouder. ‘Een even grote stijging van de rente leidt tot een stijging van de dekkingsgraad met 8,7 procentpunt.’ Sinds begin 2008 daalde de rente van ongeveer 4,9 procent naar 2,38 procent eind 2012. Dat betekent een lagere dekkingsgraad van ruwweg 20 procent. Het is nogal kwalijk dat Hofs deze constatering van DNB niet meeneemt in haar stuk, want het ondergraaft haar hele punt. Het staat volgens Hofs namelijk vast dat ‘de rente alleen maar omhoog kan’. Als de winst door een lagere rente ‘neprendement’ is, omdat de rente alleen maar omhoog kan, dan is de lage dekkingsgraad ook een ‘neptekort’, omdat de rente alleen maar omhoog kan. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.  

    Op zoek naar nuance

    De rekenrente moet een afspiegeling zijn van het risicovrije rendement over een lange termijn. Over welke rente men daarvoor kiest is best discussie te voeren. Nederland heeft vergeleken met het buitenland een uitzonderlijk lage rekenrente. Het Verenigd Koninkrijk gebruikt als uitgangspunt bijvoorbeeld de rente op hoogwaardige bedrijfsobligaties, die in de regel een procentpunt of meer boven die op staatsobligaties liggen. Zwitserland gebruikt voor 2/3 het verwachte rendement op aandelen voor 1/3 het rendement op obligaties en past vervolgens een risicoafslag van 0,5 procent toe.     Misschien zijn andere landen weinig prudent en is Nederland juist een lichtend voorbeeld. Dat kan. Hofs zet echter afvalligen, mensen die een rekenrente zoals in het buitenland willen, weg als opportunistische idioten. ‘Boekhouders op zijn Henk Krols’ die ‘schijnbare beleggingswinst aanwenden om nu zo veel mogelijk pensioen uit te keren.’ Zijn ze in de rest van de wereld dan allemaal ‘Henk Krolboekhouders’? Pensioenplunderaars die de spaarpotten leegroven? Het kan, maar laten we die discussie niet gelijk doodslaan. Uiteindelijk komt er een hoop natte vingerwerk bij het bepalen van de rekenrente kijken. Enige nuance is op zijn plaats. Het pensioendebat moet inderdaad ‘eerlijk’ gevoerd worden zoals Yvonne Hofs toelicht. Maar eerlijk is niet inconsistente redeneringen ophouden over de rente of over onzekerheden heen stappen. Het pensioendebat is hier niet bij gebaat. Lees ook: Pensioenpotpolitie en Pensioenplunder

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren