Op 23 juni 2017 stapte het Erasmus MC over op HiX (Healthcare Information X-change), het paradepaardje van Chipsoft.
© YouTube

Peperduur patiëntenportaal houdt innovatie tegen

  • Weke investering stond er tegenover in de jaren vooraf?

Vijftig Nederlandse ziekenhuizen kochten voor veel geld het Healthcare Information X-change-systeem, met daarin het elektronisch patiëntendossier. Deze software is het paradepaardje van het rijke Chipsoft, dat daarvoor subsidie ontvangt. Uit onderzoek van De Monitor en Follow the Money blijkt dat menig ziekenhuis van het systeem af wil. Maar dat blijkt onmogelijk.

Dit stuk in 1 minuut
  • Chipsoft is een van de hofleveranciers van software voor de zorg, waaronder ook de elektronisch patiëntendossiers. Dat legt Chipsoft geen windeieren: het bedrijf draait dik in de zwarte cijfers. 
  • Toch ontvangt Chipsoft de afgelopen jaren subsidie, blijkt uit onderzoek van De Monitor en Follow the Money: 4 miljoen euro via de WBSO-regeling, een fiscale regeling om ontwikkeling en onderzoek binnen bedrijven te stimuleren. Chipsoft ontvangt ook VIPP-gelden: subsidie tot bijna een miljoen euro voor ziekenhuizen, die investeren in ict om medische gegevens voor patiënten digitaal te ontsluiten.
  • Nu de software draait, zijn ziekenhuizen ontevreden. Innovatie gaat moeizaam, en niet de zorg of de artsen dicteren hoe het systeem verandert, maar de ontwikkelaar. 
  • De uitzending van De Monitor is vanavond op NPO2 om 22.35 uur.
Lees verder

29 maart 2018. Aan het begin van de avond arriveren twee speciale treinen op Amsterdam Sloterdijk. Daar staan ze een half uur stil om de ruim duizend passagiers in te laten stappen. Snel gaat dat niet, want nogal wat mensen torsen ski’s, snowboards en grote tassen met zich mee. Op de zijkant van de door Railexperts gereden treinen hangt het bordje ‘Zell am See’. De ‘ChipSki Express’ rijdt via Venlo en Kitzbühel rechtstreeks naar het Oostenrijkse wintersportoord, waar de treinreizigers het hele paasweekend kosteloos kunnen skiën, snowboarden, wandelen en luieren. De gasten, herkenbaar aan hun oranje jassen met een horizontale witte balk, verblijven in hotels met namen als Tirolerhof, waar de gastvrouw hen met een handgeschreven kaartje welkom heet.

In het dorp heeft Studio Tessy speciaal voor de gasten uit Amsterdam een theatrale installatie gemaakt. Vlakbij een bushalte staat een soort grote poppenkast. Midden op straat is een grote, rode knop. Als je daar op drukt, verschijnt er een podium waarop de in Zell am See wereldberoemde Anton am See zijn speciaal voor de gelegenheid geschreven lied Ein schönes Chippie im Schnee ten gehore brengt, een privéconcert voor de mensen in de oranje jassen.

De durfal die op de rode knop drukte, wordt beloond met een Chipsoft-tattoo om nog duidelijker te maken dat het hier een bedrijfsuitje betreft.

Het bedrijf dat hier zo uitpakt voor zijn werknemers, partners en genodigden is Chipsoft, een in Amsterdam Sloterdijk gevestigd bedrijf dat software ontwikkelt voor de gezondheidszorg. Het is traditie dat het bedrijf eens in de drie jaar het personeel per trein naar Zell am See brengt voor een paasweekend vol wintersportpret. Dit gebeurde in 2012, in 2015 en nu dus ook in 2018. Ging het in 2015 om zeshonderd mensen die voor de gelegenheid lichtblauwe jassen met het Chipsoft-logo droegen, in 2018 gaat het al om meer dan duizend mensen, dit keer gekleed in oranje, de andere Chipsoft-kleur.

April 2018 kan het bestuur dan ook terugkijken op een zeer succesvolle periode. In 2017 steeg de omzet met ruim 14 miljoen euro voor het eerst tot ruim boven de 100 miljoen euro. Die winst mocht er zijn: ruim 48,6 miljoen. In de periode 2013-2017 verdubbelde zowel de omzet als de winst. Kortom: geld genoeg voor een lang weekend in Zell am See voor het hele personeel.

Beter factureren 

Chipsoft ontstaat als chirurg Gerrit Mulder (75) zich voor de zoveelste keer opwindt over de moeizame wijze van factureren. Dat kan beter, denkt hij. In 1986 richt hij samen met zijn zoon Hans Chipsoft op. Het eerste product is een softwareprogramma om de administratie van de facturen voor patiënten en later de facturen van artsen naar zorgverzekeraars te automatiseren. Dit programma slaat zo aan dat Chipsoft zich vervolgens richt op de ontwikkeling van volledige ziekenhuisinformatiesystemen inclusief de elektronische patiëntendossiers (epd). In de loop van de jaren overvleugelt Chipsoft zijn Amerikaanse concurrent Epic, die in Den Bosch een kantoor heeft. In 2018 bedraagt de omzet van Epic nog net geen 50 miljoen euro: veel minder dan de bijna 111 miljoen euro omzet die Chipsoft dat jaar noteert.

In een periode van vijf jaar haalt het rijke Chipsoft bijna 4 miljoen aan subsidie binnen

Het gaat goed met Chipsoft. Zo goed dat de Mulders eind 2008 in hun pensioen-bv Gelumu een eigen vermogen 30,3 miljoen euro hebben opgebouwd. Deze bv bestaat nog steeds, maar deponeert al jaren geen jaarrekeningen meer omdat de vennootschap geen winstoogmerk heeft. Najaar 2018 schat het zakenblad Quote het vermogen van de Mulders op 420 miljoen euro. Daarmee stegen zij naar de tachtigste plek op de jaarlijkse ranglijst van de vijfhonderd rijkste Nederlanders. Niet dat vader en zoon daar prat op gaan: interviews geven ze zelden.

Hoewel het vader en zoon Mulder en hun bedrijf voor de wind gaat, doet Chipsoft al enkele jaren een beroep op de WBSO-regeling, een fiscale regeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bedoeld om ontwikkeling en onderzoek binnen bedrijven te stimuleren en de kosten daarvan terug te dringen. In de periode 2012-2017 haalde Chipsoft bijna 4 miljoen aan WBSO-geld binnen, blijkt uit de jaarrekeningen. Een woordvoerder van de RVO laat weten dat de regeling niet gebonden of afhankelijk is van winst of vermogen van een bedrijf.

‘Laat deze mooie regeling niet glippen’ 

In mei 2018 stelde de website smarthealth.nl dat het rijke Chipsoft via een omweg ook profiteert van een andere subsidie: de VIPP-regeling. Deze regeling startte in 2017 en loopt door tot 2020. Ziekenhuizen kunnen tot bijna een miljoen euro subsidie krijgen wanneer ze investeren in ict om medische gegevens voor patiënten digitaal te ontsluiten. Maar smarthealth.nl ontdekte dat de bijna zestig ziekenhuizen die VIPP-geld ontvangen, dat investeren in traditionele patiëntenportalen, zoals aangeboden door Chipsoft. ‘Ga vandaag nog met VIPP aan de slag en laat deze mooie stimuleringsregeling niet glippen,’ zo moedigde Chipsoft op zijn site in 2017 zijn klanten aan. Op de huidige website stelt Chipsoft: ‘Met HiX kan iedere zorginstelling snel aan alle VIPP-voorwaarden voldoen.’

‘De VIPP-regeling is inmiddels een serieuze cashcow voor de leveranciers van ziekenhuis-systemen. Dat geldt vooral voor Chipsoft, dat als marktleider in Nederland bij veruit de meeste ziekenhuizen het elektronisch patiëntendossier levert. Chipsoft levert ook de softwaremodulen waarmee ziekenhuizen aan de criteria voor de VIPP-subsidies kunnen voldoen,’ is op de vaksite te lezen. Die concludeert dat de VIPP-regeling in de komende jaren ‘voor miljoenen euro’s extra omzet bij Chipsoft zal zorgen.’

Dat VIPP-gelden naar Chipsoft vloeien, wordt bevestigd door een woordvoerder van het Dijklander ziekenhuis. Om welk bedrag het gaat, wil ze niet kwijt: ‘Dat is bedrijfsgevoelige informatie.’

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zegt zich niet in dit verhaal te herkennen. Op een vraag van Follow The Money of Chipsoft profiteert van de VIPP-regeling heeft het softwarebedrijf niet geantwoord.

Chipsoft, met kantoren in Amsterdam, Heerenveen, Hoogeveen en Antwerpen, richt zich helemaal op de zorg. Uit een inventarisatie begin 2018 blijkt dat Chipsoft op dat moment software levert aan vijftig ziekenhuizen. Concurrent Epic staat op ruime afstand: dat Amerikaanse bedrijf met een kantoor in Den Bosch is leverancier voor elf ziekenhuizen. Andere, veel kleinere concurrenten, hebben zeven tot twee ziekenhuizen als klant.

Gevoelige bedrijfsinformatie

Paradepaardje van Chipsoft is HiX (Healthcare Information X-change), een allesomvattend systeem inclusief het elektronisch patiëntendossier.

Het Westfriesgasthuis (het huidige Dijklander) is het eerste ziekenhuis dat begin 2012 met een proefversie van HiX gaat werken. Het Westfriesgasthuis beschouwt zich binnen Nederland als koploper op ict-gebied. Met de invoering van HiX hoopt men die positie te behouden.

Als september 2012 HiX daadwerkelijk wordt ingevoerd, ontstaan er grote problemen. Zulke grote, dat die tot in 2014 zullen doorwerken, zo staat in het jaarverslag over 2012 van het Westfriesgasthuis te lezen. Een woordvoerder van het ziekenhuis, dat na een fusie met het Waterland door het leven gaat als Dijklander ziekenhuis, zegt dat HiX sinds medio 2014 naar tevredenheid functioneert. Hoeveel schade het ziekenhuis door de problemen heeft geleden is volgens haar ‘gevoelige bedrijfsinformatie die wij niet kunnen delen.’

Het Martini Ziekenhuis in Groningen is het eerste topklinische opleidingsziekenhuis dat overstapt op HiX. Dat gebeurt in 2016. In 2017 volgt het Erasmus MC in Rotterdam.

Het YouTube-kanaal van Chipsoft bevat filmpjes van ziekenhuizen en instellingen die met ballonnen,  taart en champagne de introductie van HiX vieren. Deskundigen en bestuurders vertellen over het belang van HiX en over de grote stappen op ict-gebied die dankzij dit systeem volgen.

Veranderingen kosten veel werk

Uit onderzoek van het tv-programma De Monitor (KRO/NCRV) en Follow the Money blijkt dat de ervaringen met zowel Chipsoft als de door het bedrijf ontwikkelde software veel minder positief zijn dan de pr-afdeling van Chipsoft doet voorkomen.

Op het YouTube-kanaal van Chipsoft is te zien hoe het Albert Schweitzer ziekenhuis de invoering van HiX viert. Er zijn ballonnen in Chipsoft-kleuren lichtblauw en oranje, er zijn hapjes, gebak en champagne en het regent optimistische quotes van de EPD Programmamanager, het hoofd van de poli cardiologie, een verpleegkundige met de specialisatie chirurgie. Ook Annemarie van der Velden, arts op de spoedeisende hulp, laat zich positief uit. Zij zegt dat zowel de basisgegevens, de voorgeschiedenis en de medicatie met één oogopslag in HiX zijn te vinden.

Als meerdere mensen zeggen dat het anders moet, is dat the way to go

Inmiddels is Van der Velden zo optimistisch niet meer. In de uitzending van De Monitor vertelt ze dat het heel veel moeite en energie kost om veranderingen in HiX aan te brengen. Volgens haar heeft dat een financiële reden: een wijziging doorvoeren kost Chipsoft veel geld en werkuren. ‘Ik zou willen dat er beter wordt geluisterd naar de professionals die er elke dag mee moeten werken, want het is nu primair gericht op een systeem vanuit de ict, dat ict-technisch goed werkt. Maar als meerdere mensen van meerdere afdelingen zeggen dat het anders moet, omdat dat beter en veiliger is, dan is dat echt the way to go.’ 

Ze heeft getwijfeld of ze haar ervaringen met HiX wel in de openbaarheid te brengen, maar in overleg met de raad van bestuur van het ziekenhuis heeft ze besloten dat toch te doen: ‘We zijn eigenlijk tot de conclusie gekomen dat als ons verhaal ook maar één leven zou kunnen redden, het dan al de moeite waard is.’

In De Monitor klagen bestuurders en deskundigen ook over het gebruik van HiX en de slechte uitwisseling van patiëntgegevens binnen het systeem. Daarnaast zijn er klachten over de monopoliepositie van Chipsoft, dat daardoor het tempo van innovatie bepaalt en niet de ziekenhuizen. Eveneens vragen zij zich af of de torenhoge winsten die Chipsoft maakt wel thuishoren in de zorg.

Miljoenen aan licentiekosten

HiX is niet bepaald goedkoop, zo leert een blik in de jaarrekeningen van ziekenhuizen die hier iets over vermelden. Het is opvallend hoe weinig ziekenhuizen in hun jaarverslagen iets zeggen over HiX en de kosten daarvan.

Open is de Noordwest Ziekenhuisgroep. Dat vermeldt in zijn jaarverslag 2018 dat de ict-verplichtingen dat jaar 13 miljoen euro bedroegen. ‘De jaarlijks licentiekosten voor het gebruik van Chipsoft/HiX bedragen 2,9 miljoen voor een periode van 10 jaar.’

Het Erasmus MC investeerde in 2018 9,6 miljoen euro alleen voor het inrichten van het epd voor de nieuwbouw.

Het Van Weel-Bethesda ziekenhuis meldt in het jaarverslag 2018 een post van ruim 5 miljoen euro voor ‘concessies, vergunningen en rechten van intellectueel eigendom’. In een toelichting staat dat deze post betrekking heeft op de investering in ChipSoft HiX.

Het Catharina Ziekenhuis heeft in 2018 een positief resultaat geboekt ‘ondanks de HiX-implementatie,’ meldt het jaarverslag. De invoering van het epd kostte 6,8 miljoen euro. Het Isala In Zwolle stak 2018 liefst 18,8 miljoen euro in het nieuwe epd.

Het Jeroen Bosch Ziekenhuis moest in 2016 een ‘baten-programma’ opstarten ‘om een kostenbuiging van 11 miljoen euro’ te realiseren. ‘Deze ombuiging was (...)noodzakelijk vanwege de hogere exploitatiekosten van het nieuwe epd (HiX)’, meldt het jaarverslag.

Chipsoft en Epic dicteren de mate waarmee we patiëntengegevens kunnen uitwisselen

In De Monitor stelt presentator Teun van de Keuken Mark van Houdenhoven, ceo van de Sint Maartenskliniek, de vraag hoe erg het is dat Chipsoft zoveel macht heeft. ‘Ik denk dat dat heel erg is omdat we op deze manier niet de volgende stap in de innovatie kunnen maken en omdat Chipsoft en Epic de mate dicteren waarmee we patiëntgegevens kunnen uitwisselen. Niet alleen tussen ziekenhuizen onderling maar ook tussen huisartsen en verpleeghuizen,’ antwoordt Van Houdenhoven.

De ziekenhuisbestuurder denkt dat Chipsoft geen enkel belang heeft om er voor te zorgen dat informatie kan worden uitgewisseld met de Amerikaanse concurrent Epic. Dat biedt kansen voor nieuwe bedrijven om software te bouwen die wel gegevens makkelijk kan uitwisselen. Maar, stelt Van Houdenhoven: ‘Voor een nieuw bedrijf is het op dit moment vrijwel onmogelijk om toe te treden tot de ziekenhuismarkt, omdat een ziekenhuis dan afscheid moet nemen van Chipsoft of Epic. De kosten die met zo’n afscheid gepaard gaan zijn gigantisch. Je moet al je processen aanpassen. Zo’n epd zit in de haarvaten van een ziekenhuis. De kosten en risico’s van zo’n overstap zijn enorm geworden. Want bij een overstap moet ook alle data over.’

Nieuwe leverancier

Follow the Money heeft de klachten over Chipsoft voorgelegd aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Dat zegt in een reactie dat het ministerie al jaren doorlopend gesprekken voert met ict-leveranciers. ‘Het is wenselijk dat ziekenhuizen en huisartsen kunnen kiezen tussen verschillende leveranciers, zodat het best passende product gekozen kan worden. Daarom heeft minister Bruins ook aangekondigd dat er een wettelijke verplichting op het uitwisselen van gegevens komt, zodat ict-systemen gebruik maken van dezelfde eenheid van taal en techniek. Door deze verplichte technische standaarden wordt de markt meer open gemaakt voor andere leveranciers. Dit leidt tot meer innovatie, nieuwe toetreders en meer transparantie in de markt. Inmiddels heeft hierdoor zich ook al een nieuwe leverancier aangemeld, namelijk Nexus.’

Begin 2018 leverde Nexus software aan acht ziekenhuizen, beduidend minder dan Chipsoft.

In de uitzending van De Monitor zegt Marcel Daniëls, voorzitter van de Federatie Medisch Specialisten, dat het goed is dat de minister de regie heeft genomen, maar: ‘In de praktijk merken we er nog helemaal niets van. Dat is niet gek, want er zit een heleboel achter om dat voor elkaar te krijgen. Als je het aan de individuele dokter vraagt, zegt die: Mooi dat de minister er mee bezig is, maar wanneer komt het dan?’

Op vragen van Follow the Money heeft Chipsoft niet gereageerd.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Siem Eikelenboom

Gevolgd door 672 leden

Werkte eerder als onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.

Volg Siem Eikelenboom
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren