De teflon-fabriek van DuPont aan de Merwede was decennialang de grootste bron van PFOA-vervuiling in Nederland
De slag om het drinkwater

Water is steeds meer een product dat op de markt wordt verhandeld. Van wie is het 'blauwe goud'? Lees meer

Onderzoek naar de problematiek rond PFAS in ons drinkwater zette ons aan het denken over de kwetsbaarheid en de eindigheid van schone drinkwaterbronnen. Dit is immers geen geïsoleerd probleem. Allerlei fenomenen die onze landsgrenzen overstijgen bedreigen de kwaliteit van het drinkwater, overal ter wereld. De stijging van de zeespiegel, verwoestijning, verzilting en vervuiling door industrie. Niet voor niets wordt drinkbaar water ook wel aangeduid als ‘het blauwe goud’ en is water op veel plekken meer waard dan olie.

Wat zijn de gevolgen? Van wie is het drinkwater eigenlijk? Van ons allemaal, zou je zeggen. Maar in toenemende mate is water een product dat op de markt verhandeld wordt door private partijen. Wat betekent dat? En wie verdienen daaraan? Dat zijn vragen die Follow the Money gaat onderzoeken.

14 Artikelen
Chemours & DuPont

Eén van de grootste milieuschandalen uit de geschiedenis maakt ook slachtoffers in Nederland. Lees meer

In de Verenigde Staten wordt de PFOA-vervuiling door het Amerikaanse chemiebedrijf DuPont omschreven als een van de grootste milieuschandalen ooit. Duizenden Amerikanen zijn ziek geworden door PFOA in hun bloed. Intussen hebben ook in Nederland claim-advocaten zich op de zaak gestort.

Follow the Money bracht in 2015 aan het licht dat er ook in Nederland sprake was van substantiële vervuiling rond de teflon-fabriek van DuPont in Dordrecht. Onze artikelen leidden tot Kamervragen en een groot onderzoek door het RIVM. Dat bevestigde onze analyse. Niet alleen werknemers, maar ook omwonenden in Dordrecht en Sliedrecht bleken jarenlang te zijn blootgesteld aan hoge concentraties PFOA, ook wel bekend als C8.

25 Artikelen

De teflon-fabriek van DuPont aan de Merwede was decennialang de grootste bron van PFOA-vervuiling in Nederland © Hans van der Aa / Sliedrecht24

PFAS-gehalten rivieren Maas en Rijn stelselmatig boven ‘veilige waarde’

4 Connecties

Relaties

EFSA PFOA PFAS vewin
15 Bijdragen

De PFAS-gehalten in de Maas en de Rijn komen stelselmatig uit boven de nieuwe ‘veilige waarde’ die door de Europese voedselwaakhond EFSA is voorgesteld voor inname via voeding. Dat blijkt uit een gelekt memo van drinkwaterbedrijvenvereniging Vewin. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat kijkt intussen of de drinkwaternormen moeten worden aangescherpt.

PFAS, de chemische stoffen die worden gebruikt in bijvoorbeeld regenkledij en anti-aanbaklagen, zijn sneller dan gedacht schadelijk voor het menselijke immuunsysteem. Dit bleek onlangs uit een opinie van Europese voedselwaakhond EFSA. Daarom stelde de EFSA strengere ‘veilige waarden’ voor, die het RIVM nu als basis neemt voor normen in Nederland.

4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per week is de ‘veilige waarde’ voor de som van de vier meest voorkomende PFAS, stelde EFSA vast. Dat betekent dat wanneer we per week meer van deze stoffen binnenkrijgen, er een negatief gezondheidseffect kan optreden. Daarbij is vooral gekeken naar het effect op het menselijke immuunsysteem.

Uit een naar FTM gelekt memo blijkt dat in Nederland op een aantal plekken de PFAS-waarden in het oppervlaktewater en ook in het drinkwater de grenzen van de EFSA overschrijden. Dat geldt met name voor drinkwater dat wordt gewonnen in de Maas of de Rijn. ‘In de Maas en Rijn zijn de 4 PFAS van EFSA stelselmatig boven de 4,4 ng/l,’ staat in het memo, dat is opgesteld door Vewin, de vereniging voor drinkwaterbedrijven in Nederland. Ook analyses van RIWA-Maas en RIWA-Rijn bevestigen het beeld dat structureel te veel PFAS worden gevonden in beide rivieren.

Vewin schrijft in het memo: ‘Als we de gemeten waarden toetsen aan de grens van 4,4 ng/l voor de 4 PFAS uit de EFSA-opinie, blijkt dat deze grens in het drinkwater bij rivier-afhankelijke drinkwaterbedrijven, en een incidentele grondwaterwinning overschreden wordt.’ In het memo zijn de metingen van ruw water (voordat het gefilterd wordt) en drinkwater bijgevoegd. 

Dossier

Dossier: de slag om het drinkwater

Water is in toenemende mate een product dat op de markt wordt verhandeld. Van wie is het 'blauwe goud'?

Volg dit dossier

Hoogleraar Jacob de Boer van de Vrije Universiteit Amsterdam, gespecialiseerd in PFAS, is slechts voor een deel verrast door deze informatie. ‘Al bij de vooraankondiging van deze gezondheidswaarde zei ons onderzoeksteam: als die echt zo laag wordt, zit een groot deel van Nederland en van Europa boven die waarde.’ De Boer vermoedde al dat er PFOA in het drinkwater zou zitten, maar dat er ook andere PFAS zijn teruggevonden, vindt hij verrassend. 

‘De Nederlandse overheid heeft DuPont/Chemours veel te lang zijn gang laten gaan'

Een snelle oplossing om de PFAS te verwijderen, is er volgens hoogleraar De Boer niet. ‘De Nederlandse overheid heeft DuPont/Chemours veel te lang zijn gang laten gaan, waardoor duizenden kilo’s PFAS in de lucht en in de rivieren zijn terechtgekomen. Je kunt nu wachten tot het er vanzelf minder worden, maar dat zal nog lang duren. Een andere optie is om als drinkwaterbedrijf te investeren in extra koolfilters en de kool in die filters vaker te vervangen. Daar hangt echter wel een prijskaartje aan, en dat is voor de belastingbetaler.’

Die laatste oplossing noemt de vereniging van drinkwaterbedrijven Vewin ook als kortetermijnoplossing, en geeft een indicatie van de extra kosten. Vewin schrijft: ‘[Een optie voor] de korte termijn (geen garantie op succes): extra vaak kool vervangen (+ 5 cent/m3 & meer energie)’. Voor de lange termijn is een Europees totaalverbod voor PFAS vooral belangrijk, en nog betere filtertechnieken.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat overweegt naar aanleiding van de nieuwe gezondheidswaarden van de EFSA een verstrenging van de PFAS-norm in drinkwater. Die verstrenging betekent niet dat het ministerie de drinkwaternorm direct van de norm 4,4 ng/kg per week zal afleiden. Voor die overweging neemt het ministerie ook zaken mee als kosten en realistische tijdspaden. Ook vraagt Vewin om mee te nemen hoe groot het aandeel van drinkwater is in de PFAS-inname bij mensen, in verhouding tot de inname door bijvoorbeeld de lucht of de bodem. 

Het RIVM berekent nu de risicogrenzen voor PFAS in de bodem, het oppervlaktewater en drinkwater. De resultaten daarvan worden volgens Vewin in de eerste helft van 2021 verwacht.

Foto: Hans van der Aa / Sliedrecht24

Reactie Chemours (later toegevoegd)

‘In dit artikel wordt ten onrechte een link gelegd tussen Chemours/DuPont en de gehaltes PFAS,’ zegt een woordvoerder van het bedrijf. ‘Dit omdat van de vier gemeten PFAS enkel PFOA in de fabriek is gebruikt, tot 2012. Daarnaast zijn de meetpunten stroomopwaarts van de Chemours-fabriek in Dordrecht. De belangrijkste conclusie van deze metingen zou moeten zijn dat PFAS in Nederland uit veel verschillende bronnen komen, uit binnen- en buitenland. Van de stof PFOS is bijvoorbeeld ruimschoots aangetoond dat deze door het gebruik van blusschuim op honderden plekken in Nederland terug te vinden is.’

Dat blusschuim een belangrijke bron van PFAS is, klopt zeker. En weliswaar worden PFOA niet meer gebruikt, maar de stof breekt niet af en wordt zodoende jaren later nog altijd teruggevonden. Daarnaast is de stof via de uitstoot van Chemours op veel plaatsen in het land terechtgekomen, onder meer door grondverzet en verspreiding via de lucht. Momenteel gebruikt Chemours GenX-stoffen (ook soorten PFAS). Deze GenX-stoffen zijn nog niet meegenomen in de meting van de vier PFAS. Er is nog extra onderzoek nodig naar het gedrag van deze stoffen, die al wel zijn aangemerkt als ‘zeer zorgwekkend’.

Chemours is inmiddels bezig met het terugdringen van de uitstoot, na alle maatschappelijke ophef over de handelswijze van Chemours/DuPont in de hele PFAS-affaire (verfilmd in Dark Waters). De woordvoerder van Chemours deelt mee: ‘Chemours heeft een grootschalig investeringsprogramma opgetuigd om zijn emissies en lozingen zo dicht mogelijk naar nul te brengen als technologisch haalbaar is.’

Lees verder Inklappen

Dossier

Chemours en DuPont

In de Verenigde Staten wordt de PFOA-vervuiling door het Amerikaanse chemiebedrijf DuPont omschreven als een van de grootste milieuschandalen ooit. Duizenden Amerikanen stellen dat ze ziek zijn geworden door PFOA in hun bloed. Follow the Money bracht in 2015 aan het licht dat er ook in Nederland sprake was van substantiële vervuiling rond de teflon-fabriek van DuPont in Dordrecht.

Volg dit dossier