Voormalig minister Piet Hein Donner maakte zich min of meer onkwetsbaar tijdens zijn verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie Woningcorporaties. Hij gaf geen moment de indruk aan zelfreflectie te hebben gedaan.

    Niemand minder dan Piet Hein Donner (CDA), werd maandag als eerste verhoord door de enquêtecommissie. De huidige vicevoorzitter van de Raad van State was voorspelbaar zichzelf. Het is hartje zomer, maar de voormalige minister van Binnenlandse Zaken (BZK) van 2010 tot 2011 komt binnen in een driedelig streepjespak. In Donners manier van politiek bedrijven neemt het staatsrecht een voorname plaats in en dat maakte het verhoor er niet interessanter op.

    Nul euro

    Een commissielid vroeg de oud-minister waarom hij de Kamer had laten weten dat woningcorporatie WSG nul euro saneringssteun nodig had. Dat verhaal was al eens langsgekomen tijdens eerdere verhoren en had verbazing gewekt bij de commissie. Commissielid Wassila Hachchi merkte op dat Donner wist dat die corporatie twee ton schuld per woning had. Dat is vijf keer meer was dan de gemiddelde corporatie? Donner verblikte of verbloosde niet. Die nul euro was volgens hem bedoeld als ‘vooralsnog nul euro’.
    Die nul euro was volgens Donner bedoeld als ‘vooralsnog nul euro’
    Het woord saneringssteun gebruiken, was volgens hem noodzakelijk om WSG te laten overhevelen van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) naar het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV). ‘En dat was precies wat we ermee wilden bereiken. Over het werkelijke bedrag dat nodig was aan saneringssteun hadden we toen nog geen idee.’ Dat veel mensen door die opmerking op het verkeerde been waren gezet, deerde Donner blijkbaar niet.

    Op de hoogte

    Op de vraag of hij wist dat het tijdens zijn periode op BZK niet lekker liep tussen het WSW en het CFV, antwoordde Donner dat dit nooit aan hem was voorgelegd door zijn ambtenaren. ‘Het was de taak van de toenmalige directeur van het CFV, de heer Van der Moolen, om, indien dat van belang was, mij daarvan op de hoogte te brengen, maar die heeft dat nooit gedaan.’ De commissie wilde ook weten waarom Donner zolang had gewacht met het melden aan de Tweede Kamer dat Vestia grote problemen had. In september 2011 werd duidelijk dat bij Vestia een enorm probleem was ontstaan. Pas op 23 december werden de woordvoerders wonen van de fracties op de hoogte gesteld door Liesbeth Spies, die minister Donner ondertussen had opgevolgd. Donner: ‘Eerst moest alles volledig in kaart worden gebracht. Mijn ervaring na bijna 10 jaar ministerschap is dat de Kamer niet half wenst te worden geïnformeerd. De Kamer moet het handelen van de minister controleren en een minister kan alleen handelen als hij precies weet wat er aan de hand is.’

    Richtingenstrijd

    Over de herzieningswet op de Woon-wet kreeg Donner ook vragen. Toen hij aantrad lag er een wetsvoorstel van zijn voorganger Eberhard van der Laan kant en klaar op zijn bureau. Commissielid Ed Groot wilde weten wat hij vond van die wet. ‘Ik was het er niet helemaal mee eens. Ik heb ervoor gekozen om op basis van de adviezen van de Raad van State en eigen inzichten, die wet aan te passen. Minister van de Laan was voor meer overheidssturing voor de corporatiesector en ik zie corporaties vooral als particuliere bedrijven met een maatschappelijke opdracht.’ Donner maakte onder meer korte metten met de brede externe toezichthouder die in Van der Laans wetsontwerp centraal stond.
    ‘ik zie corporaties vooral als particuliere bedrijven met een maatschappelijke opdracht’
    Met die fundamentele ingreep kwam voor de zoveelste keer de richtingenstrijd tussen zelfregulering en meer sturing door de overheid bovendrijven. Groot probeerde Donner nog uit zijn tent te lokken met de vraag of overheidstoezicht op afstand, wel verstandig is bij zo’n kwetsbare sector?’ Donner stelde dat het interne en externe toezicht natuurlijk wel aan zienlijk verbeterd moest worden, maar dat zijn herzieningswet daarin voorzag. Aan het einde van het verhoor liep Donner naar de commissietafel en schudde alle commissieleden de hand. De enige die dat eerder had gedaan was Erik Staal. Het verschil was dat Staal hoopte zo de commissie voor zich in te nemen, terwijl Donner het deed uit een diepgewortelde correctheid.

    Emoties bij Liesbeth Spies

    Net als in 2011 op BZK, nam Liesbeth Spies (CDA) maandag de zetel van Donner over. Ze vertelde de commissie dat ze pas na haar beëdiging tot minister op de hoogte was gesteld van wat er speelde bij Vestia. ‘Dat riep verschillende emoties bij me op, maar verbazing, verwondering en boosheid waren de belangrijkste. Speculeren met maatschappelijk gebonden kapitaal en werken met contracten met toezicht belemmerende clausules, ik vond het ongelooflijk.’ Op dat moment gebeurde er iets merkwaardigs. Voorzitter Roland van Vliet had op zijn schermpje doorgekregen dat mevrouw Spies bij de eed twee vingers van haar linker hand had opgestoken in plaats van haar rechter. Ze moest dus opnieuw worden ingezworen. De strikte, staatsrechtelijke geest van Donner waarde blijkbaar nog steeds door de zaal. De vraag dringt zich op of een christen volop mag liegen als hij of zij zweert met zijn linker hand. Vraag twee is of Liesbeth Spies altijd haar linker hand op steekt als ze wordt ingezworen, want het was bepaald niet haar eerste keer?

    Het belletje van Gerrit Zalm

    Spies vertelde het verhaal van de afhandeling van de Vestia-affaire en hoewel haar perspectief anders was, waren de grote lijnen van het relaas al weergegeven door onder meer Jan van der Moolen van het CFV en interim manager Gerard Erents. Toch waren er een paar interessante nieuwtjes. Zo vertelde Spies dat toen Erik Wilders, de toenmalige directeur van het Agentschap van het Ministerie van Financiën, probeerde te onderhandelen met de banken over zaken als margin calls en het buitenwerking stellen van toezicht belemmerende clausules, hij van een bank te horen kreeg daarmee op te houden, omdat het gesprek anders op zích een reden zou zijn om alle opties in een keer op te eisen.
    Gerrit Zalm blijkt Spies boos te hebben opgebeld toen het WSW hypotheek had gelegd op alle vastgoed van Vestia
    Gerrit Zalm, de grote baas van de ABN Amro, blijkt Spies boos te hebben opgebeld toen het WSW hypotheek had gelegd op alle vastgoed van Vestia. Daarmee waren de banken hun onderpand kwijt en werden ze in feite naar de onderhandelingstafel gedwongen. Het telefoontje van Zalm is vooral interessant omdat ABN Amro een staatsbank is. De minister van financiën is daarmee Zalms hoogste baas. Bij de onderhandelingen was het volgens Spies nadrukkelijk de bedoeling geweest om ook de banken pijn te laten lijden. Spies: ‘Ze moesten worden gestraft voor hun roekeloosheid. Het was ons uitgangspunt om Vestia een derde van de pijn te laten dragen, de sector een derde en de banken een derde.’ Commissielid Bashir beweerde dat uit onderzoek was gebleken dat de banken veel minder dan een derde van de pijn hebben gedragen. Spies was niet geïmponeerd: ‘Dat onderzoek wil ik dan weleens zien.’

    Herzieningswet

    Minister Spies heeft uiteindelijk de herzieningswet van Donner door de kamer geloodst. Commissielid Groot vroeg haar waarom ze, wijs geworden door de Vestia-affaire, niet een aantal van de oorspronkelijk onderdelen van Minister van der Laan had terug gestopt in de wet. Spies legde uit dat ze haast had met die wet, omdat Brussel het onderscheid tussen Daeb (borgbaar maatschappelijk vastgoed) en niet-Daeb (niet-borgbaar vastgoed) bij wet geregeld wilde zien. ‘Ik kon die toezichtzaken ook later op andere manieren regelen.’ Of dat ook gebeurd zou zijn, is zeer de vraag. Zowel Donner als Spies zijn aanhangers van de CDA-school van zelfregulering. Ook de vele affaires lijken er niet toe geleid te hebben dat dit leerstuk in christendemocratische kring al te veel aan populariteit heeft ingeboet.

    Peter Hendriks is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

    Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1021 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1120 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier