Zowel voormalig staatssecretaris Johan Remkes als VROM-minister Sybilla Dekker bleven steken in goede bedoelingen. Ze hadden genoeg beleidsvoornemens, maar wisten op woninggebied nauwelijks iets te bereiken. Minister Winsemius was in zijn vijf maanden succesvoller.

    De enquêtecommissie Woningcorporaties verhoorde maandag drie voormalige bewindslieden. Het was verfrissend om te zien dat niemand hoeft te rekenen op een speciale behandeling op basis van zijn oude positie. Een voormalige minister wordt door de commissie net zo hard aangepakt als een manager van een toezichthoudende instelling of een megalomane corporatiedirecteur. En de kritiek die Johan Remkes en Sybilla Dekker kregen te verwerken, was bij vlagen niet mals. Remkes, die van 1998 tot 2002 staatssecretaris op VROM was, beet het spits af. De huidige commissaris van de Koning in Noord-Holland had iets van een personage uit een Vestdijk-roman: onderkoeld, sluwe blik en met die kenmerkende Groningse tongval. Zijn houding straalde uit: ‘Ik ben Johan Remkes en ik laat niet met me sollen.’ De ondergeschikte positie van verhoorde, beviel hem merkbaar niet.

    Seksbazen

    Die sluimerende ergernis kwam even boven toen commissielid Hachchi hem ondervroeg over de aankoop van het Oibibio-pand door Het Oosten, een van de rechtsvoorgangers van de Amsterdamse corporatie Stadgenoot. Remkes legde uit dat de corporatie het monumentale pand in 1999 had gekocht op verzoek van de gemeente Amsterdam. Prijs: 40 miljoen gulden, zo’n 18 miljoen euro. Het was de gemeente ter ore gekomen dat een aantal seksbazen hun oog op het pand had laten vallen.
    Remkes: ‘Daarvoor loop ik te lang mee’
    Remkes gaf toe dat dit gegeven mee had gespeeld bij het verlenen van toestemming voor de aankoop. Hachchi vroeg of Remkes ook goedkeuring zou hebben gegeven als die interesse vanuit de seksindustrie niet had gespeeld. Remkes beet haar met stemverheffing toe, dat hij nooit ‘als dan’-vragen beantwoordt. ‘Daarvoor loop ik te lang mee.’ Ondertussen had hij wel min of meer toegegeven, dat hij bereid was geweest om een probleem van de gemeente op te lossen met geld van een corporatie. Alles onder het mom van het beschermen van de woonomgeving. Een opmerkelijk argument, want de Prins Hendrikkade is geen onderdeel van een sociale woonwijk.

    Centralistisch

    Het grote drama van Remkes’ periode als staatssecretaris was het mislukken van de Woonwet. Hij werkte 4 jaar aan een wet, waarin zelfregulering zou worden vervangen door veel meer sturing vanuit het ministerie. Die sturing zou deels worden gedelegeerd aan een breed toezichthoudend orgaan. Na 4 jaar maakte de Raad van State gehakt van het voorgelegde wetsontwerp. Dit hoogste adviesorgaan van de regering vond hem te centralistisch. Remkes: ‘De strikt juridische punten waren eenvoudig op te lossen, maar ik vond het oordeel zeer politiek geladen.’ Remkes geloofde dat als hij was blijven zitten, hij de wet gewoon door de Kamer had kunnen loodsen.

    Blinde ogen

    Gedurende het verhoor deed Remkes meerder uitspraken die tot nadenken stemmen. Een kleine selectie:   ‘Ik vraag me af of de poldercultuur wel scherp toezicht verdraagt.’   ‘Wat de wijsheid van vandaag is, hoeft nog niet de wijsheid van morgen te zijn.’   ‘Ik vertrouw u op uw blinde ogen.’   ‘We moeten in Nederland af van het gebruik dat we voor ieder wissewasje nieuwe verkiezingen uitschrijven. Steeds nieuwe bewindslieden is slecht.’   ‘Met wetgeving verander je de cultuur niet. Daarvoor moet je scherp zijn en regelmatig de boer op.’   ‘Het is onzin dat het WSW een gewone verzekeringsinstelling is. Als het allemaal fout loopt moeten de overige deelnemers bijpassen en ik ken geen enkele verzekering die volledig wordt gegarandeerde door de overheid.’

    Ongenaakbaar

    Sybilla Dekker, minister van 2003 tot 2006, werd na Remkes verhoord. Deze ‘grande dame’ van de liberale politiek zag er met haar schitterende zilvergrijze kapsel en haar koningsblauwe jasje, ongenaakbaar uit. Ze was een en al voorkomendheid. Ze legde eerste uit waarom ze de Woonwet van Remkes niet alsnog had voorgelegd aan de Kamer. ‘Hij was op 10 punten afgeschoten door de Raad van State. Bovendien zaten er open plekken in. Maar voor mij was de kritiek van de Raad van State maatgevend.’ Na enig doorvragen gaf ze toe dat de Woonwet niet paste in de visie van de nieuwe coalitie (Balkende 1). Dit kabinet had een duidelijke voorkeur voor zelfregulering, een typisch CDA-standpunt. Hoe bepalend deze lijn van het kabinet voor haar was, bleek uit een spreekbeurt voor een Aedes-congres. Ze zei daar dat controle moest worden vervangen door vertrouwen. Dat was koren op de molen van Willem van Leeuwen, de toenmalige voorzitter van Aedes. Met de lijn Remkes was deze uitspraak absoluut in tegenspraak.

    Zout in de wonden

    Er kwamen flink wat onderwerpen langs tijdens het verhoor. Ze kreeg vragen over de liberalisering van het huurbeleid, over convenanten die ze met Aedes wilde sluiten, over professionalisering van het interne toezicht en over het recht van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) om zelfstandig informatie op te vragen. Dekker: ‘Ik denk dat een toezichthouder op basis van jaarverslagen een heel eind kan komen.’ Ze ontkende de beschuldiging van CFV-directeur Jan van der Moolen, dat ze had geprobeerd hem te lozen. ‘Ik vond het alleen wel ongepast dat hij een rapport in de kamer verspreidde, over een onderwerp dat ik nog aan de kamer moest voorleggen.’ Ze had geen verklaring voor haar getreuzel bij het verplichtstellen van een treasury-statuut. En net toen mevrouw Dekker dacht dat ze alles op een beschaafde, redelijk overtuigende wijze had kunnen pareren, kwam de klap.
    'Ik heb bepaalde lijnen uitgezet die tot op de dag van vandaag een rol spelen in het beleid'
    Commissielid Groot pakte een lijstje met beleidsvoornemens van de gewezen minister. Hij somde ze een voor een op en concludeerde dat geen van de voornemens in wetgeving was omgezet. ‘Het enige concrete dat u heeft gerealiseerd zijn twee circulaires. Een daarvan behelst dat corporaties grondposities niet 10 maar 5 jaar braak mogen laten liggen.’ Dekker was in haar wiek geschoten. ‘Zo kunt u mij niet wegzetten. Ik heb bepaalde lijnen uitgezet die tot op de dag van vandaag een rol spelen in het beleid. Maar er zijn zeker ook zaken fout gegaan. Daar hadden we beter bovenop moeten zitten.’ Commissielid Bashir strooide tot slot nog wat zout in de wonden. ‘In heb zitten turven. U hebt 12 keer gezegd dat u de zaken liever anders had gedaan. Wat betekent dat volgens u?’

    Leiband

    Pieter Winsemius was als laatste aan de beurt. Hij was maar 5 maanden minister, als opvolger van minister Dekker, die in verband met de Schipholbrand moest opstappen. Winsemius was, zoals altijd, goed geluimd. Hij sprak losjes over zijn stunt op het Aedes-congres van 2006. Hij waarschuwde de sector daar, dat als ze geen aanbod aan de samenleving zouden doen, ze ge-NS-t zouden worden. Daarmee bedoelde hij dat de sector net zo aan leiband van de regering zou moeten lopen als de NS. Het had allemaal betrekking op de sanering van de achterstandswijken, die later de Vogelaarwijken gingen heten. ‘Ik zou dat graag zelf hebben gedaan, maar mevrouw Vogelaar kreeg die erfenis.’ De droevige conclusie: Winsemius heeft in 5 maanden in feite meer voor elkaar gekregen dan Remkes in vier jaar en Dekker in drie en een half jaar. Is het omzetten van beleidsvoornemens op het gebied van wonen in wetten heel moeilijk in Nederland, of waren Remkes en Dekker gewoon niet zulke daadkrachtige ministers?  

    Peter Hendriks is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

    Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1081 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1162 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier