Bovenop de heuvel staat het gebouw Kampheuvel uit 1929. In dit gebouw huist tegenwoordig de directie van De Hoenderloo Groep.
© Rob Spelde

Jeugdzorg in het rood

De gemeenten zouden jeugdzorg goedkoper en beter regelen. Het tegenovergestelde is gebeurd. Wat ging er mis? Lees meer

Eén op de tien Nederlandse kinderen ontvangt een vorm van jeugdzorg: een onwaarschijnlijk hoog aantal. Vijf jaar geleden kregen gemeenten de taak jeugdzorg dichterbij, efficiënter en uiteindelijk ook goedkoper te regelen. Maar zowel het aantal aanbieders als het aantal kinderen als de uitgaven zijn ontploft. Afgelopen zomer was voor veel gemeenten de maat vol. Ze geven zoveel geld aan jeugdzorg uit, dat zij dit financieel niet meer kunnen bolwerken. Den Haag moet met meer budget over de brug komen, is hun boodschap. Follow the Money onderzoekt of geld wel het probleem is.

13 Artikelen

Kwakkelende zorgmoloch offert jeugdzorg Hoenderloo voor de centen

Met de dreigende sluiting van instelling De Hoenderloo Groep op de Veluwe verdwijnen ruim tweehonderd moeilijk vervangbare jeugdzorgplaatsen. Sluiting is niet te voorkomen, zegt Pluryn, want de moederorganisatie lijdt al jaren onder de verliezen van Hoenderloo. Follow the Money ontdekte dat De Hoenderloo Groep niet zo verlieslijdend was als minister De Jonge en Pluryn doen voorkomen. En waarom geeft Pluryn geen uitleg over miljoenen aan verwachte opbrengsten uit de verkoop van vastgoed?

Dit stuk in 1 minuut
  • De Hoenderloo Groep is last resort-jeugdzorg midden in de Veluwse bossen. Begin december 2019 kregen bijna tweehonderd jongeren met gestapelde problemen daar opvang, onderwijs en een behandeling. 

  • In 2011 fuseerde Pluryn met De Hoenderloo Groep. Pluryn verwierf daarmee een stichting die tot dan toe jaar op jaar winst maakte. Tot het ‘rampjaar’ 2018. Follow the Money onderzocht hoe het zo mis kon gaan bij De Hoenderloo Groep dat nu sluiting dreigt.

  • Uit interne documenten en gesprekken met tientallen direct betrokkenen rijst een heel ander beeld op dan het bestuur van Pluryn en minister Hugo de Jonge tot nu toe schetsten. 

  • Hoenderloo is slechts een van vele verlieslijdende onderdelen. Bovendien maakte de fusie met Intermetzo in 2016 van Pluryn een onbestuurbare zorgmoloch.

  • Dan zijn er nog de kroonjuwelen van De Hoenderloo Groep: het waardevolle vastgoed. Deze bruidsschat kreeg Pluryn er bij de fusie in 2011 gratis bij.

  • In de meest recente plannen van Pluryn, die in handen zijn van Follow the Money, zegt de organisatie 70 miljoen euro aan ‘niet strategisch’ vastgoed te zullen verkopen. Daarvan wil de organisatie 16 miljoen gebruiken voor reorganisatiekosten; ze verwacht na het aflossen van hypotheken 26 miljoen te kunnen investeren in ‘kernvastgoed’ van de organisatie.

Lees verder

Een financiële bleeder, zo typeerde minister Hugo de Jonge De Hoenderloo Groep in januari in de Tweede Kamer. De Veluwse jeugdzorginstelling, die begin 2019 nog ruim driehonderd plaatsen bood aan jongeren uit het hele land met ernstige en complexe problemen, sleurt volgens de minister haar moederorganisatie Pluryn een faillissement in. Daarom is sluiting van de dochterinstelling onvermijdelijk, want, dixit De Jonge: ‘Pluryn is too big to fail.’

Hoe vervelend ook, sluiting is onvermijdelijk, meent bestuurder Karel Verweij. De Hoenderloo Groep is technisch failliet en kan ‘tot nu toe alleen dankzij financiële steun vanuit Pluryn voortbestaan’. Ook kan Pluryn de kwaliteit van zorg niet langer garanderen, aldus het bestuur. ‘We hebben alles geprobeerd, maar het is niet gelukt,’ zegt Verweij op 3 december tegen De Stentor

Pluryn schuift zijn verantwoordelijkheid voor De Hoenderloo Groep zo wel erg makkelijk terzijde, oordeelt hoogleraar publieke financiën Harrie Verbon. Verbon zegt tegenover Follow the Money dat minister Hugo de Jonge Pluryn onder curatele moet stellen: de organisatie is vanwege haar omvang ‘onbestuurbaar’. Verbon pleit voor een kans op een nieuwe start voor De Hoenderloo Groep, zeker nu Pluryn met de verkoop van vastgoed tientallen miljoenen denkt binnen te halen.

Nergens anders plek

Dat klinkt ouders Babette Brouwer en Hans Knetsch als muziek in de oren. Want, zo zegt Brouwer: ‘Als je een vergelijkbare instelling weet, schrijf ik morgen in.’ Beide ouders onderstrepen dat De Hoenderloo Groep niet zomaar een instelling is met bedden voor lastige jongeren. Niet voor niets staat de Veluwse instelling bekend als last resort-jeugdzorg. Begin december bood het ruime terrein woon-, werk- en behandelingsruimte aan ruim tweehonderd jongeren, die door een stapeling aan problemen thuis niet te handhaven zijn. Velen hebben een vorm van autisme, gekoppeld aan gedragsproblemen of een psychiatrisch ziektebeeld. Complex, heet dat in jargon. 

Juist voor deze complexe kinderen vallen veel deuren dicht, vertelt Hans Knetsch. Zijn zoon heeft autisme en vertoont ernstige gedragsproblemen. ‘Thuis knokte hij wel zeven, acht keer op een dag met mij,’ zegt Knetsch. ‘En omdat hij steeds groter en sterker wordt, levert dat steeds meer gevaar op.’ Voor zijn autisme zou zijn zoon bij Curium in Leiden het beste af zijn. Maar die instelling gooide vanwege alle gedragsproblemen al na drie maanden de handdoek in de ring. ‘Hoenderloo is de enige plek waar hij terecht kan. Maar passend? Nee. Hij woont 130 kilometer verderop. Je kind zo ver weg, dat is moeilijk hoor.’ Waarmee hij maar wil zeggen: als er zorg in de buurt was, dan had hij zijn gemeente wel zo achter de broek gezeten dat die ondertussen geregeld was voor zijn zoon.

Vader Hans Knetsch vertelt zijn verhaal bij EenVandaag

Brouwer vond de beslissing om haar autistische zoon uit huis te plaatsen moeilijk, maar onvermijdelijk. ‘Ik heb hem niet op de wereld gezet om hem uit huis te doen als het lastig wordt. Maar op het moment dat mijn dochter mij vraagt of ze de politie of 112 moet bellen, en ik met droge ogen zeg dat ze zich moet opsluiten in de badkamer en dán het alarmnummer moet bellen, is de grens wel bereikt.’

Niet alleen de kinderen die De Hoenderloo Groep opvangt, zijn de dupe van het besluit van Pluryn, onderstreept Brouwer. Ook hun ouders en eventuele broers en zussen komen opnieuw in de knel. Brouwer neemt haar zoon niets kwalijk. ‘Hij kan er niets aan doen.’ Pluryn kan wel degelijk helpen. ‘Door mijn zoon op te vangen, te behandelen en te onderwijzen.’ In de Veluwse bossen gedijt hij goed. ‘Zijn dagen zijn overzichtelijk, vrij van prikkels. Hij heeft er veel minder uitbarstingen.’ Zodra hij die gecontroleerde omgeving verlaat, gaat het geheid mis. En als die beschermde omgeving straks helemaal wegvalt, kan Brouwer niet voor haar eigen zoon instaan. ‘Het is heel erg om te zeggen over je eigen kind, maar onbehandeld zijn dit allemaal potentiële Michael P.’s.’

In 2017 maakte De Hoenderloo Groep volgens de jaarrekening van Pluryn nog een winst van bijna een miljoen euro

Grotere omvang, grote problemen

In 2011 fuseerde De Hoenderloo Groep met het veel grotere Pluryn, een Gelderse instelling voor zorg aan mensen met een verstandelijke handicap en aan jongeren in de problemen. De fusie was niet ingegeven door financiële nood, volgens de berichtgeving uit die tijd. Toenmalig financieel manager Joop Wiltink beaamt dat De Hoenderloo Groep destijds nog financieel gezond was De cijfers bevestigen dat. Weliswaar leed De Hoenderloo Groep in het fusiejaar eenmalig verlies, maar dat kwam volledig op conto van de hoeveelheid externen die dat jaar ingehuurd werden. Op dat ene jaar na maakte De Hoenderloo Groep steevast winst. In 2017 bedroeg die volgens de jaarrekening van de stichting Pluryn krap 1 miljoen euro: meer dan 2 procent van de omzet. Dat bedrag hoorde bij de 9 miljoen euro brutowinst die Pluryn dat jaar als geheel maakte, en waarvan netto 4,9 miljoen overbleef. De reserves van De Hoenderloo Groep bedroegen op 1 januari 2018 5,2 miljoen euro.

Video: Rinus Bot

Het gierende verlies van 15,6 miljoen euro een jaar later, begin 2019, overrompelt buitenstaanders. Insiders staan er minder van te kijken. Pluryn nam in 2016 Intermetzo over, indertijd een noodlijdende zorginstelling. Met deze forse groei in omvang nemen ook de problemen hand over hand toe. Pluryn huurde in 2018 een leger interimmers in om een analyse te maken. Er liepen consultants van BDO rond, en een team consultants van PwC brengt via een ‘quickscan’ de financiële en organisatorische sores van de mega-instelling in kaart. De oplossingen die zij aandragen, komen te laat: in het voorjaar van 2019 komt Pluryn onder bijzonder beheer van de banken te staan. 

De ondernemingsraad van Pluryn heeft de raad van toezicht dan al een paar maal informeel gemeld weinig vertrouwen meer te hebben in het tweekoppige bestuur. De toezichthouders, onder leiding van voormalig PvdA-wethouder Jacques Thielen uit Nijmegen, stellen vervolgens bestuurder Karel Verweij aan om de inmiddels uit de hand lopende problemen binnen Pluryn in te tomen.

Karel Verweij: ‘keiharde interimmer’ met een curieuze woonsituatie

Geboren Gorinchemmer Karel Verweij wordt per 1 juli aangesteld als bestuurder van Pluryn. De raad van toezicht zal op zoek zijn geweest naar een zakelijk bestuurder die kan doorpakken, want dat is de reputatie die Verweij het afgelopen decennium onder collega’s opbouwde. Follow the Money sprak er enkele; geen van hen wilde met naam en toenaam worden genoemd. 

‘De naam Karel Verweij zal bij weinig mensen warme gevoelens oproepen,’ stelt een van hen, ‘hij is een keiharde interimmer’. In 2012 raakte Verweij in opspraak vanwege de tonnen aan salaris en ontslagvergoeding die hij in een enkel jaar binnenhaalde bij Cordaan. Vervolgens werkte Verweij bij de Brabantse zorginstelling Thebe; later kreeg hij de opdracht de Arnhemse zorginstelling Insula Dei weer op de rails te krijgen. Dat laatste lukte hem niet: de ondernemingsraad van Insula Dei zegde in het voorjaar van 2019 het vertrouwen in hem op. Nog steeds verkeert de instelling in financiële problemen. 

Verweij heeft voor de klus bij Pluryn een aantal oude bekenden ingeschakeld, zeggen medewerkers tegenover Follow the Money: ‘Allemaal mensen die Karel al langer kennen, getuige de manier waarop ze met elkaar omgaan. Ze omhelsden elkaar bij het groeten.’ Meerdere nieuwe managers blijken inderdaad voor instellingen te hebben gewerkt in de tijd dat Verweij daar ook aanwezig was. Pluryn weerspreekt dit. 

Foto: ANP / Bas Czerwinski / Karel Verweij, dec. 2014

Het meest markante voorbeeld is Joyce van Spaandonk, die in oktober 2019 als manager begon bij De Hoenderloo Groep, nadat ze eerder bij zowel Thebe als Insula Dei met Verweij had gewerkt. Ze werd voorgedragen door Verweij, vertelt Frans Kamsteeg, de toenmalig directeur van De Hoenderloo Groep: ‘Hij vroeg me of ik die functie al gevuld had, want hij wist nog wel iemand uit zijn eigen netwerk. Normaal gesproken trekt een bestuurder zich daarna terug van de dagelijkse praktijk, maar het tegendeel was het geval.’ Een andere bron binnen Pluryn bevestigt dat Verweij zich persoonlijk bemoeid heeft met de aanstelling van Van Spaandonk. 

Verweij heeft een curieuze relatie met deze manager: zijn privé-bv is ingeschreven op een adres in het Brabantse Bavel, dat volgens het kadaster toebehoort aan Van Spaandonk. Ook het vorige adres van de bewuste vennootschap, in Breda, betrof een woning waar deze manager met haar gezin stond ingeschreven. 

Op vragen daarover antwoordt de woordvoerder van Pluryn in eerste instantie dat dit wel ‘een broodje aap’ zal zijn: ‘U kunt dit niet zomaar beweren.’ Geconfronteerd met bewijs uit het kadaster en de Kamer van Koophandel volgt al snel een telefoontje. ‘Meneer Verweij heeft hier een heel plausibele verklaring voor, hij wil dat wel persoonlijk uitleggen.’ Follow the Money mag nog dezelfde middag langskomen bij Verweij. Nadat we melden het gesprek op te willen nemen, laat de woordvoerder weten toch liever schriftelijk te reageren. 

Verweij blijkt een deel van de woning van Van Spaandonk te huren. Pluryn staat erop: 'Zij zijn buren.' Maar Verweij heeft geen eigen postadres en is geen eigenaar van het pand. Het huis in Breda, haar vorige adres, zou Van Spaandonk juist weer hebben gehuurd van Verweij. Op de vraag of het bij Pluryn gebruikelijk is dat persoonlijke relaties door bestuurders worden voorgedragen voor belangrijke managementfuncties, antwoordt de woordvoerder: ‘Met de sollicitatieprocedure heeft de heer Verweij geen bemoeienis gehad.’ Verweij zou Van Spaandonk alleen maar ‘getipt’ hebben ‘omdat zij buren zijn’. 

Nadat we de verklaringen van onze bronnen over de gang van zaken voorleggen, geeft Pluryn toe dat Verweij Van Spaandonk wél als kandidaat heeft aangedragen. Dit zou ‘op verzoek van de directeur’ zijn gebeurd.

Lees verder Inklappen

Kamsteeg: ‘Minister De Jonge heeft het over too big to fail, ik zeg dat Pluryn too big not to fail is’

Verweij begint op 1 juli als bestuurder, een maand na de nieuwe directeur van De Hoenderloo Groep: Frans Kamsteeg. Die treft een organisatie in chaos aan. ‘Het was een en al crisis,’ zegt Kamsteeg. ‘Minister De Jonge heeft het over too big to fail, ik zeg zelf dat zo’n organisatie too big not to fail is.’ Kamsteeg moet een reddingsplan maken voor De Hoenderloo Groep. ‘Het was duidelijk dat er ingrijpende maatregelen nodig waren om de organisatie weer op de rails te krijgen. Met een klein groepje begonnen we in de zomer met een plan, dat ongeveer 175 plaatsen zou behouden op één locatie – het terrein in Hoenderloo.’ 

Eind augustus 2019 is dat plan op grote lijnen af en vragen het directieteam en Verweij aan Kamsteeg om de financiële onderbouwing uit te werken. Het reddingsplan wordt opgenomen in het grote herstelplan dat Pluryn in oktober 2019 aan de banken presenteert: een 156 pagina’s tellend document genaamd Focus

Dieprode cijfers

Dat document legt vast hoe de veel te grote zorgorganisatie miljoenen bloedt. ‘De omvang en complexiteit van Pluryn is in korte tijd enorm gegroeid [..] waardoor de organisatie moeilijk is aan te sturen,staat er. De bedrijfsvoering is ‘onvoldoende meegegroeid’ en daarom zijn ‘belangrijke basisprocessen onvoldoende op orde’. Het plan beschrijft de instabiliteit in de teams als probleem. Alle invalkrachten en het leger aan interimmers die Pluryn de afgelopen jaren heeft ingehuurd, verklaren de explosief gestegen personeelskosten. 

Waar het verlies over 2018 van 15,6 miljoen euro vandaan kwam, is na lezing van dit document geen raadsel meer. Pluryn verloor onder meer geld doordat het de boel bar slecht bestierde, of, zoals het in Focus verwoord staat: ‘de bedrijfsvoering was suboptimaal’. Consultants van PwC schatten voorzichtig in dat alleen al door de geleverde zorg beter te registreren, 4 miljoen extra in het laatje kan komen.

Een woordvoerder van Pluryn reageert daarop: ‘Het is niet uit te sluiten dat Pluryn geld is misgelopen dan wel extra kosten heeft moeten maken. Echter, de conclusie dat dit miljoenen is en is veroorzaakt door gebrekkige bedrijfsvoering klopt niet en moet genuanceerd worden.’ De genoemde 4 miljoen verbetering zit hem volgens de woordvoerder bijvoorbeeld ook in zaken als ‘beter inspringen op kansen in de markt’. 

Wat in Focus direct opvalt, is het overzicht van verlieslijdende bedrijfsonderdelen. Daaruit blijkt dat De Hoenderloo Groep zeker niet als enige verantwoordelijk is voor het verlies. Zo schrijft de locatie in Eefde in 2018 net zulke rode cijfers als de Veluwse instelling dat jaar: beide draaien een netto verlies van 1,2 miljoen euro. In Utrecht loopt dat zelfs op tot 1,3 miljoen euro. Een aantal locaties draait zelfs verlies nog voordat de centrale kosten met hun resultaat verrekend zijn.

Pagina uit Focus, oktober 2019: interne analyse resultaten

Hoogleraar publieke financiën Harrie Verbon kijkt op verzoek van Follow the Money naar deze cijfers en concludeert dat De Hoenderloo Groep niet de ernstigste financiële bleeder van Pluryn was. ‘Ten opzichte van de omzet deed de groep het niet zo slecht in vergelijking met andere verliesgevende activiteiten. De Hoenderloo Groep leed 3 procent verlies op de omzet, maar Eefde had 6,5 procent verlies, Flevoland 7 procent verlies, en ga zo maar door.’ 

Pluryn laat weten dat het totaal aan problemen bij De Hoenderloo Groep de doorslag gaf. Ook onder meer 'kwaliteit, arbeidskrapte en de regionale functie'  speelden een rol. 

Verbon oordeelt dat je de personeelsproblemen niet los kunt zien van de omvang van de organisatie. ‘In dit soort mega-instellingen is het gevaar groot dat er op de werkvloer een gevoel van machteloosheid en cynisme ontstaat, omdat men het idee krijgt niet meer gehoord te worden. Anderzijds dringen signalen van beneden niet meer tot boven door. Dat verklaart waarom het in 2018 een chaos werd bij De Hoenderloo Groep en waarom “de top” heel lang niets deed.’

Banken tekenen voor de redding van Hoenderloo

In september 2019 neemt Pluryn uiteindelijk maatregelen. Plan Focus beschrijft concrete stappen waarmee Pluryn in totaal 9,5 miljoen euro extra kan verdienen en de kosten tegelijkertijd met 3,2 miljoen euro per jaar kunnen dalen. Het herstelplan van directeur Kamsteeg en zijn team is een belangrijk onderdeel van Focus. Pluryn zegt 2 miljoen euro te moeten investeren om reorganisatie van De Hoenderloo Groep mogelijk te maken. 

Pluryn vraagt eind september financiële ruimte van de banken om deze reorganisatie uit te voeren. Ze gaan akkoord. Op 14 oktober tekenen de banken een overeenkomst waarmee Pluryn verder kan. Daarmee tekenen de banken óók voor de redding van De Hoenderloo Groep. 

De financiële onderbouwing van het herstelplan is nog niet eens af als Verweij te kennen geeft ‘niet te willen investeren in krimp’

Amper een week later trekt bestuurder Karel Verweij plots de stekker uit het herstelplan voor De Hoenderloo Groep. De financiële onderbouwing is nog niet eens af als Kamsteeg te horen krijgt dat het bestuur ‘niet wil investeren in krimp’. Kamsteeg: ‘Rond 20 oktober heb ik een gesprek gevoerd met de bestuurder, waarin hij ons te kennen gaf dat het scenario van krimp zoals in het herstelplan uitgewerkt stond, financieel niet haalbaar was. Volgens Verweij waren de afspraken met de banken zo krap dat die investering niet op te brengen zou zijn.’

Nog in oktober begint De Hoenderloo Groep met het weigeren van nieuwe jongeren. Kamsteeg besluit op te stappen. Een van de auteurs van het herstelplan, hoofd behandeling Marleen Dessing, wordt begin november op staande voet ontslagen tijdens een gesprek met Verweij. ‘Ze stond binnen een kwartier buiten,’ vertelt een collega, ‘ze werd nog net niet door de beveiliging naar haar auto gebracht.’ In een mail zegt het behandelteam van De Hoenderloo Groep verontwaardigd te zijn over het ontslag: ‘Wij vinden dit onacceptabel en stellen vast dat dit schadelijk is voor onder meer de behandelinhoud van de organisatie.’Dessing wil niet met Follow the Money over de inhoud van het gesprek praten, maar bevestigt wel dat het over het afgekapte herstelplan ging.

Er zijn veel manieren om meer geld te verdienen in de zorg dan gerechtvaardigd is. In dit dossier zijn  we op jacht naar zogenoemde zorgcowboys: gehaaide ondernemers, listige consultants en graaiende managers die zichzelf verrijken door misbruik van de wet- en regelgeving. Ze maken onze zorg veel duurder dan nodig is.

Volg dit dossier, krijg een selectie uit de beste stukken opgestuurd, en blijf voortaan op de hoogte via e-mail.

Lees verder Inklappen
Volg de Zorgcowboys!

Pluryn wil geen mededelingen doen over het ontslag, behalve dat zij ‘nooit zomaar’ afscheid neemt van een medewerker, maar bevestigt dat het gesprek met Kamsteeg de 20ste plaatsvond. Na het afbreken van het herstelplan presenteerde Hoenderloo-manager Joyce van Spaandonk, sinds 1 oktober in dienst, vervolgens op 21 oktober een ander herstelplan. Maar, zo laat Pluryn weten: ‘Dit alternatieve plan bleek niet realistisch.’ 

Op de vraag waarom het herstelplan werd afgebroken voordat het af was, zegt Pluryn tegen Follow the Money: ‘In de loop van oktober 2019 bleek bij de uitwerking van het herstelplan van De Hoenderloo Groep dat de benodigde investeringen een stuk hoger bleken te zijn dan waarmee rekening was gehouden en ook hoger dan de afspraken die met de banken waren gemaakt over toegestane investeringen. Daarbij was de kans op succes zeer onzeker waardoor de hoge investering, zelfs als de banken ermee akkoord zouden gaan, niet verantwoord zou zijn. Verder was het maar zeer de vraag was of het de investering waard zou zijn.’ ’Dit was een noodgedwongen besluit van de voltallige Raad van Bestuur en dit werd unaniem gedeeld door de Raad van Toezicht en het directieteam.’

Vastgoed betaalt de sluiting 

Voor Pluryn raakt alles vervolgens in een stroomversnelling: op 2 december kondigt de organisatie de sluiting van De Hoenderloo Groep aan. Die mededeling volgt na een serie gesprekken in november met onder meer zorgverzekeraars en het ministerie van VWS over het scenario van sluiting. Volgens het uitgelekte beslisdocument kost sluiting tussen de 7,8 en 11,8 miljoen euro. Pluryn wil het vastgoed van De Hoenderloo Groep verkopen om die kosten te dekken; dat is een randvoorwaarde voor het sluitingsplan. Ondertussen krijgt Pluryn liquiditeitssteun van 15 miljoen van het ministerie toegezegd, omdat de verkoop van het vastgoed rond juni 2020 cashflow-problemen oplevert.

Sluiting van Hoenderloo is onafwendbaar, dat is de essentie van het beslisdocument, en dat is dan ook de route die Verweij inzet

Een doorstart ziet Pluryn van meet af aan als een gepasseerd station. Eén van de eerste regels in het beslisdocument stelt dat afbouw ‘het beste en enige alternatief is voor onze cliënten’. Sluiting van Hoenderloo is onafwendbaar, dat is de essentie van het beslisdocument, en dat is dan ook de route die Verweij inzet. Daarbij heeft zich niemand gemeld voor een doorstart, zegt hij. Maar begin januari gebeurt dat wel: een doorstartgroep genaamd Klein Hoenderloo, geleid door oud-medewerker Joop Wiltink, meldt zich. Het personeel spreekt haar steun uit, maar Pluryn bestempelt de plannen direct als onhaalbaar.. Het bestuur van Pluryn wordt zelfs nog door de minister op de vingers getikt wanneer het slechts uren na het verschijnen van een financiële onderbouwing van dit doorstartplan al een verklaring publiceert waarin het plan als ‘niet realistisch’ wordt afgedaan. 

Verweij zegt in die verklaring dat het plan van Klein Hoenderloo ‘sterk lijkt’ op een eerder herstelplan binnen Pluryn dat ‘niet haalbaar bleek’. Het plan van de doorstartgroep is inderdaad gebaseerd op het plan van Kamsteeg en zijn team, dat in oktober door Verweij werd gestaakt. 

De Hoenderloo Groep: Gewild vastgoed

Dat het vastgoed waardevol is, lijdt geen twijfel. Het terrein van De Hoenderloo Groep beslaat 75 hectare midden op de Veluwe met daarop tientallen panden. Het gaat onder meer om een Rijksmonument (woonhuis Arcke), twee gemeentelijke monumenten en minimaal twaalf panden die als ‘karakteristiek’ zijn aangemerkt in het bestemmingsplan. Aan belangstelling voor de panden ontbreekt het dan ook niet. ‘De dag nadat de sluiting van Hoenderloo bekend werd, stond er op het hoofdkantoor in Nijmegen al iemand van Van der Valk in de hal: waar kon hij zich melden voor het vastgoed?’ Ook de gemeente Apeldoorn bevestigt dat er concrete belangstellenden zijn.

Lees verder Inklappen

Tijdens een ouderbijeenkomst in februari is de bestuurder kort over de plannen van Klein Hoenderloo: ‘Intern hebben we gezegd dat een doorstart niet mogelijk is.’ Volgens Verweij vindt doorstartgroep Klein Hoenderloo een faillissement noodzakelijk voor de bouw van een nieuwe organisatie. ‘Maar een faillissement betekent een curator,’ waarschuwt Verweij, ‘en dan verliezen we de regie over de kinderen en de medewerkers’. Hem is er nu juist alles aan gelegen voor de kinderen en voor zijn medewerkers een passende plek vinden. Klein Hoenderloo wil niet reageren. Joop Wiltink laat weten niet met de media te willen praten terwijl er nog gepraat wordt met de minister en Pluryn.

Wat Verweij niet zegt: in geval van een faillissement is Pluryn ook de regie over het vastgoed van De Hoenderloo Groep kwijt, en daarmee het vooruitzicht om dat voor tientallen miljoenen te verkopen.

In interne documenten waarover Follow the Money beschikt, becijfert Pluryn in oktober 2019 dat het vastgoed van De Hoenderloo Groep een marktwaarde van 33 miljoen euro heeft. En volgens de nieuwste, nog geheime plannen verwacht Pluryn zeker 70 miljoen euro te verdienen aan de totale verkoop van overtollig vastgoed in 2020. Daarvan was 22,1 miljoen euro al geïdentificeerd in oktober, toen de deal met de banken werd gesloten. De overige 48 miljoen euro aan vastgoedverkopen is dus het resultaat van plannen die ná oktober 2019 werden gemaakt. Het sluiten van De Hoenderloo Groep is het enige project dat tot nu toe bij ons bekend is waarbij vastgoed afgestoten wordt. Verwacht Pluryn aan die verkoop bijna 50 miljoen euro over te houden?

Pagina uit Focus 2.0 (nog geheim document) over verkoop vastgoed

Pluryn zegt tegenover Follow the Money dat het vastgoed van De Hoenderloo Groep 15 miljoen euro waard is en dat hun ‘geen enkele informatie’ bekend is dat de panden veel meer waard zouden zijn. De taxatie waarop dat bedrag gebaseerd is wil de organisatie niet delen. Evenmin geeft Pluryn antwoord op de vraag welk vastgoed er precies verkocht gaat worden voor de 70 miljoen euro. ‘Dat kan het verkoopproces verstoren,’ aldus de woordvoerder. Vragen blijven daarom open staan.

Als het vastgoed van De Hoenderloo Groep, zoals Pluryn zegt, daarin voor slechts 15 miljoen euro meetelt, blijft er naast de 22,1 miljoen euro die al in 2019 bekend was, nog 33 miljoen euro over. Welk vastgoed wordt daarvoor verkocht? Hoewel Pluryn uitgebreide reacties stuurt met steeds iets andere informatie, wordt alleen duidelijk dat het om ‘een veelheid aan objecten’ zou gaan. We vragen stevig door: Pluryn kan toch wel een aantal gebouwen noemen die extra in de verkoop gezet zijn? We komen niet verder.

Pluryn blijft volhouden: 15 miljoen euro. En hopelijk iets meer, zegt de woordvoerder. ’In het hypothetische geval dat het veel meer wordt dan is dat goed nieuws.’

Vastgoed boven zorg

In januari van dit jaar verwachtte Pluryn dat het aanzienlijk meer aan de vastgoedverkopen zou overhouden: liefst 26 miljoen vrij besteedbare opbrengst. In de nog geheime plannen wordt de geschatte verkoopwaarde immers op 70 miljoen gesteld. Dat bedrag wordt als volgt verdeeld: 16 miljoen euro is volgens de afspraken met de banken bestemd voor de reorganisatie- en afbouwkosten binnen Pluryn, en men wil voor 28 miljoen euro hypotheken aflossen. Resteert 26 miljoen, die Pluryn wil ‘herinvesteren in het kernvastgoed’. 

Maar met dat geld zouden de geschrapte jeugdzorgplaatsen gered kunnen worden, stelt hoogleraar Harrie Verbon. ‘Voor goede jeugdzorg heb je waarschijnlijk niet zulke kostbare panden nodig. Het had voor de hand gelegen om ander vastgoed op minder kostbare plaatsen te kopen en daar de doorstart van de Hoenderloo Groep mogelijk te maken.’

Slechts 73 cliënten van De Hoenderloo Groep krijgen volgens de uitgelekte plannen een plek bij de eigen organisatie

Dat is echter niet wat Pluryn voor ogen staat. Slechts 73 cliënten van De Hoenderloo Groep krijgen volgens de uitgelekte plannen een plek bij de eigen organisatie. Daarmee verdwijnen rond de 225 plaatsen ten opzichte van begin 2019. 

Waarom worden de vastgoedopbrengsten niet geïnvesteerd in het behoud van de plekken die nu verdwijnen? Pluryn: ’Een groot deel van de zorg die binnen De Hoenderloo Groep werd geboden is niet in lijn met de landelijke transformatie van de jeugdzorg: relatief grote groepen, beperkt geschoold personeel, ver van de regio van herkomst.’ Die zorg wil Pluryn door andere aanbieders laten realiseren. Door de jeugdzorgplaatsen van De Hoenderloo groep binnen Pluryn te behouden zegt de organisatie het ontwikkelen van een goed alternatief in de weg te staan. ‘Dat willen wij niet langer doen. Dat is niet goed voor cliënten, ouders, onze medewerkers en uiteindelijk de maatschappij.’ 

Minister De Jonge: ‘Doorstart is niet kansrijk’

Minister Hugo de Jonge lijkt zich ondertussen drukker te maken om het voortbestaan van Pluryn, hoewel de Tweede Kamer hem eensgezind opdroeg een eventuele doorstart van de Hoenderloo Groep serieus te bekijken. Tijdens het Kamerdebat over financiële problemen in de zorg op 22 januari liet De Jonge zich niet alleen ontvallen dat Pluryn too big to fail is, maar ook dat hij een doorstart niet kansrijk acht. 

Naar buiten toe zegt De Jonge dat de perikelen van Pluryn niet zijn pakkie-an zijn: de gemeenten zijn verantwoordelijk voor jeugdzorg, en dus ook voor De Hoenderloo Groep en Pluryn. Binnenskamers zegt de minister ronduit dat Hoenderloo gaat sluiten, en dat Pluryn voor de huidige tweehonderd bewoners een goed onderkomen zoekt, dus dat dat wel goedkomt. Wel vraagt hij zich af of wat er in totaal aan plekken overblijft wel voldoende is. 

Dat laatste is precies wat Tweede Kamerleden Attje Kuiken (PvdA) en Lisa Westerveld (GroenLinks) willen weten. Zij vroegen de minister in kaart te brengen welk effect sluiting van De Hoenderloo Groep heeft op het totale jeugdzorgveld. Tegen beter weten in, laat Westerveld weten, want absolute cijfers zijn er gewoon niet binnen de jeugdzorg: ‘We hebben niet eens een beeld op hoofdlijnen. Toch vind ik dat de minister als stelselverantwoordelijke moet kunnen bepalen of sluiting niet ten koste gaat van dit type specialistische jeugdzorg.’

Rapportenmist van Pluryn

Hoogleraar Harrie Verbon snapt de opstelling van minister Hugo de Jonge niet. ‘Het ministerie lijkt het zicht te zijn kwijtgeraakt in de mist die Pluryn met zijn rapporten heeft opgeworpen.’ Hij doelt daarmee op de beslissing om steun te verlenen voor de afbouw van de jeugdzorgplaatsen. ’De bedoeling was om de jeugdzorg te demedicaliseren, dus minder zorg binnen instellingen te verlenen. Maar toch hopelijk niet voor de echt zware gevallen, waar Pluryn zich zegt op te richten.’

Wat Verbon betreft heeft Pluryn zich onvoldoende ingespannen om de zorg van De Hoenderloo Groep te behouden. Hij verwijst naar de kerntaak die Pluryn zichzelf in interne documenten toedicht als ‘maatwerkspecialist voor jeugd en volwassenen met meervoudige complexe zorgvragen'. Verbon: Dan is het wel curieus om zoveel plaatsen op te heffen die tot die kerntaak behoren.’ 

‘Hugo de Jonge zou Pluryn onder curatele moeten stellen en bezien of er geen betere alternatieven zijn’

Dat Pluryn zelf de sluiting van De Hoenderloo Groep als beste optie voor de cliënten ziet, noemt hij hypocriet. ’Het ligt voor de hand om De Hoenderloo Groep als zelfstandige eenheid te laten doorgaan, met starthulp van Pluryn en met de mogelijkheid om helemaal opnieuw te beginnen met gemotiveerd personeel. Dat Pluryn dit kennelijk niet haalbaar acht, doet je twijfelen of het zijn kerntaak wel zo belangrijk vindt.’ De hoogleraar vindt daarnaast dat de minister zijn verantwoordelijkheid zou moeten nemen. ‘Hugo de Jonge zou Pluryn onder curatele moeten stellen en bezien of er geen betere alternatieven zijn dan het sluiten van De Hoenderloo Groep. Pluryn zelf in stukken opdelen bijvoorbeeld. Pluryn heeft in deze omvang geen bestaansrecht, lijkt het.’ 

Voorlopig blijven ouders als Babette Brouwer en Hans Knetsch nog maanden in onzekerheid over het lot van hun tienerzonen. Uiterlijk eind februari krijgen ze weliswaar te horen wat Pluryn voor hun kind in gedachten heeft, maar bij veel plekken is het de vraag of die in augustus nog bestaan, dan wel beschikbaar zijn. Veel vertrouwen in een goede afloop hebben ze niet. Knetsch heeft een advocaat in de arm genomen en wil de gemeente Katwijk via die weg dwingen haar zorgplicht jegens zijn zoon na te komen. Ook Brouwer zet momenteel haar opties op een rij. Een mogelijkheid waarmee ze rekening houdt, is dat haar gemeente zegt dat er geen plek is. ‘Tweehonderd kinderen moeten weer terug de markt op, in een stelsel dat de afgelopen jaren is uitgehold,’ zegt Brouwer. ‘En ondertussen denkt mijn zoon dat hij straks weer lekker naar huis terug mag. Als dat gebeurt, kan ik de rest van mijn gezin opvegen.’

Wederhoor ministerie VWS: ‘Eerst de Tweede Kamer informeren’

Update: Follow the Money stuurde minister Hugo de Jonge maandag een uitgebreide vragenlijst over zijn rol in de gang van zaken rond de sluiting van De Hoenderloo Groep. Op veel vragen wilde de minister niet antwoorden, omdat hij voor het voorjaarsreces (vandaag of morgen) de Tweede Kamer informeert over het verkennen van alternatieven voor de doorstart van De Hoenderloo Groep. 

Vlak voor onze publicatie stuurde minister Hugo de Jonge de Tweede Kamer een brief waarin hij zijn rol in het verkennen van de doorstartplannen van Klein Hoenderloo uitgebreid toelicht. Zijn conclusie: de doorstartplannen van Klein Hoenderloo, die uitgaan van een faillissement van De Hoenderloo Groep, zijn te riskant.

Lees verder Inklappen
Eelke van Ark
Eelke van Ark
Vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.
Gevolgd door 4208 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Margot Smolenaars
Onderzoeksjournalist en eindredacteur bij FTM. Schrijft nog altijd met vulpen. Legt zich met name toe op jeugdzorg.
Gevolgd door 231 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren