Medewerkers van de Hoenderloo Groep voeren actie voor het hoofdkantoor Pluryn / januari 2020
© ANP / Marcel Krijgsman

Minister beloont zorggroep Pluryn voor gesjoemel met subsidies

Hoewel vaststaat dat zorggroep Pluryn miljoenen aan subsidies onrechtmatig heeft besteed, besloot het ministerie van VWS dat geld niet terug te vorderen om de continuïteit van de zorg niet in gevaar te brengen. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Geldlijn:
  • In 2015 ontvangt Intermetzo ruim 8,7 miljoen euro subsidie.
  • In 2016 ontvangt Intermetzo ruim 10,7 miljoen euro. Daarvan is ruim 1,7 miljoen tijdelijke liquiditeitssteun.
  • Op 1 september 2016 fuseert het noodlijdende Intermetzo met de stichting Pluryn.
  • In 2017 verstrekt het ministerie op advies van de TAJ ruim 11,2 miljoen euro subsidie.
  • In 2018 volgt nog eens ruim 1,3 miljoen.
  • Subsidies bij elkaar: 32 miljoen, in 4 jaar tijd.
  • In 2018 moet de accountant van Pluryn zich van een oordeel onthouden over het al dan niet juiste gebruik van 16,3 miljoen subsidiegeld.
  • De TAJ concludeert na eigen onderzoek dat bovendien 3,9 miljoen onrechtmatig is besteed.
  • Dat is opgeteld 20 miljoen euro. Dit bedrag wordt Pluryn in november 2019 kwijtgescholden, kennelijk zonder voorwaarden.
Lees verder

In november 2019 is de spanning binnen Pluryn, een van de grootste zorginstellingen van het land, te snijden. Of de instelling blijft bestaan, hangt af van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Dat heeft miljoenen euro tegoed van Pluryn aan ten onrechte uitgekeerde subsidiegelden. Maar de instelling wankelt na een verlies in 2018 van 15,6 miljoen euro, en staat op het punt om een van haar meest gespecialiseerde jeugdzorg-onderdelen te sluiten: De Hoenderloo Groep

Als het ministerie Pluryn aan de regels houdt en dat geld terugvordert, is de toch al noodlijdende zorggroep niet meer te redden. Wat wordt de beslissing?

De kwestie heeft alles te maken met een subsidieregeling die eind 2014 in het leven is geroepen. Dat jaar maakt het kabinet bekend dat de jeugdhulp van het Rijk wordt overgeheveld naar de gemeenten. Die zijn met ingang van 1 januari 2015 verantwoordelijk voor organisatie en financiering van de zorg voor jongeren die hulp nodig hebben.

Subsidies voor transitie jeugdzorg

De Eerste Kamer vreest dat jeugdzorginstellingen door deze plotselinge overgang organisatorische en/of financiële problemen krijgen. De instellingen hebben bijvoorbeeld met de provincies langdurige afspraken gemaakt over woonplekken en behandelingen. Bovendien zal de overgang naar de gemeenten flink wat menskracht vergen binnen de organisaties. Het zijn allemaal zaken die veel extra geld kunnen kosten. 

Om te voorkomen dat instellingen door die extra kosten in de problemen komen, wordt een subsidieregeling opgezet. De advisering en begeleiding daarvan komt te liggen bij de Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ), die op verzoek van de Eerste Kamer is opgericht om de overgang goed te begeleiden.

Tientallen instellingen maken tussen 2014 en 2018 gebruik van de TAJ-subsidie. Maar geen van hen zo gretig als Intermetzo

Dit tijdelijke orgaan – onder voorzitterschap van Marjanne Sint – moet de ministers van VWS en Veiligheid en Justitie adviseren. Jeugdhulpinstellingen kunnen bij de TAJ subsidie aanvragen voor vergoeding van de zogeheten ‘frictiekosten’: kosten die bij de overgang komen kijken. Ook kunnen zorginstellingen er terecht voor tijdelijke financiële steun wanneer blijkt dat ze op korte termijn te weinig geld in kas hebben om de overgang te bekostigen. Voor de subsidieregeling is 200 miljoen euro beschikbaar.

Tientallen instellingen maken tussen 2014 en 2018 gebruik van de TAJ-subsidie. Maar geen van hen zo gretig als Intermetzo, een jeugdzorginstelling uit Oost-Nederland die rond de 4500 jongeren bedient. In 2015 ontvangt Intermetzo ruim 8,7 miljoen euro subsidie.

Desondanks raakt Intermetzo in 2016 in de problemen.  In april schrijft NRC Handelsblad dat de instelling betalingsproblemen heeft en bijna failliet zou zijn. Dat jaar ontvangt de stichting ruim 10,7 miljoen euro. Van die subsidie is ruim 1,7 miljoen bedoeld als tijdelijke liquiditeitssteun.

Intermetzo fuseert met Pluryn

Op 1 september 2016 fuseert het noodlijdende Intermetzo met de stichting Pluryn, een zorginstelling in Nijmegen voor jeugdzorg en mensen met een verstandelijke handicap. Uit het meldingsformulier waarin de Nederlandse Zorgautoriteit om toestemming voor de fusie wordt gevraagd, blijkt dat de TAJ en het ministerie van VWS Intermetzo beschouwen als een systeeminstelling: bij een faillissement van deze stichting zou de continuïteit van de jeugdzorg voor een kwetsbare groep cliënten in gevaar komen. Een fusie met een sterke partner biedt Intermetzo de mogelijkheid om uit het dal te klimmen. Pluryn is volgens de TAJ zo’n sterke partner: een organisatie ‘die beschikt over management- en ondersteunende processen van hoge kwaliteit’.

Belangrijke voorwaarde voor de TAJ-subsidie is dat de betreffende instelling levensvatbaar is, zo staat in de fusiemelding

Na toestemming van de NZa geeft ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM), de toezichthouder voor de vrije markt, groen licht voor de fusie. Dat gebeurt overigens door middel van een spoedbesluit. Intermetzo staat er september 2016 dusdanig slecht voor dat de ACM besluit de gebruikelijk wachttijd van vier weken te negeren. Er dreigt een acuut faillissement, waardoor de zorg in gevaar komt en Intermetzo waarde zal verliezen.

De fusie met Pluryn is voor de TAJ en het ministerie van VWS een vereiste om Intermetzo verdere subsidies toe te kennen. Belangrijke voorwaarde voor de TAJ-subsidie is namelijk dat de betreffende instelling levensvatbaar is, zo staat te lezen in de fusiemelding.

Onrechtmatige besteding

Maar ook na de fusie zijn de financiële problemen bij Intermetzo, dat nu onder Pluryn valt, niet achter de rug. In 2017 verstrekt het ministerie op advies van de TAJ nog eens ruim 11,2 miljoen euro. In 2018 volgt daarbovenop ruim 1,3 miljoen.

Die subsidies zijn broodnodig: Zonder dat geld zou Pluryn over 2017 geen winst van 4,9 miljoen hebben gedraaid, maar een verlies van 1,4 miljoen euro.

De miljoenen die naar de Achterhoek zijn gestroomd om Intermetzo overeind te houden, zorgen voor weer een nieuw probleem: uit het jaarverslag 2018 van Pluryn blijkt dat de subsidie, die al met al is opgelopen tot 32 miljoen euro, nog niet definitief is. Het geld is weliswaar uitbetaald, maar heeft Pluryn de subsidies wel op de juiste wijze gebruikt?

Voor 1 juni 2018 heeft Pluryn bij het ministerie een verantwoording voor het gebruik van de subsidies moeten inleveren, vergezeld van een accountantsverklaring. Op basis van die documenten stelt het ministerie na eigen onderzoek vast of Pluryn de uitgekeerde subsidies wel volgens de voorwaarden heeft gebruikt.

Maar daar gaat het mis. Het ministerie van VWS laat Follow the Money weten dat de accountant van Pluryn zich van een oordeel heeft moeten onthouden over het al dan niet juiste gebruik van 16,3 miljoen subsidiegeld, oftewel: de accountant kan niet vaststellen of de miljoenen op juiste wijze zijn besteed. 

Daarnaast komt de TAJ na eigen onderzoek tot de conclusie dat nog eens 3,9 miljoen zelfs onrechtmatig is besteed. Dat is opgeteld 20 miljoen euro. En dat bedrag kan, als het ministerie dat wil, worden teruggevorderd.

Pluryn onder bijzonder beheer van de banken

Op 31 december 2018 wordt de tijdelijke Transitie Autoriteit Jeugd opgeheven en opgevolgd door de Jeugdautoriteit. Die moet in 2019 beoordelen of Pluryn de subsidies voor Intermetzo mag behouden.

De mogelijke terugbetaling van 20 miljoen euro hangt als het zwaard van Damocles boven Pluryn. Het einde van de TAJ betekent ook het wegvallen van mogelijk nieuwe TAJ-subsidies. Over 2018 lijdt de zorginstelling 15,6 miljoen euro verlies.

Op 13 november komt de verlossende mail van het ministerie: Pluryn mag de 20 miljoen subsidie behouden

In het voorjaar van 2019 komt Pluryn daarom onder bijzonder beheer te staan van de banken. Een omvangrijk herstelplan volgt, waarmee de banken in oktober akkoord gaan. Maar om überhaupt te kunnen blijven bestaan, moet Pluryn eerst het probleem van de teveel geïnde, en deels onrechtmatig gebruikte TAJ-subsidies oplossen. 

In de herfst van 2019 vindt koortsachtig overleg plaats tussen vertegenwoordigers van Pluryn en het ministerie van VWS. Op 13 november komt de verlossende mail van het ministerie: Pluryn mag de 20 miljoen subsidie behouden.

Op 18 november verschijnt op het intranet van Pluryn een boodschap met de kop: ‘Goed nieuws voor onze organisatie’. Na het bericht dat er geen cent hoeft te worden terugbetaald, staat geschreven: ‘Er is hard aan deze toekenning gewerkt. Ook de banken hebben inmiddels hun blijdschap over de uitspraak van VWS uitgesproken.’

Op 13 februari van dit jaar spreekt een groep verontruste ouders met de bestuurders van Pluryn, waaronder Karel Verweij, sinds 30 juli 2019 de bestuursvoorzitter. De ouders hebben gehoord dat een door Pluryn aangevraagd krediet door het ministerie is geweigerd; zijn de plekken van de kinderen niet in gevaar? Verweij stelt de ouders gerust. Hij heeft de minister gesproken, en die heeft hem verzekerd dat Pluryn ‘too big to fail’ is. Verweij zegt dat 20 miljoen die Pluryn moest terugbetalen, is kwijtgescholden. Daarnaast is volgens Verweij zo nodig 15 miljoen liquiditeitssteun beschikbaar via de Jeugdautoriteit.

"Uit de antwoorden die het ministerie naar FTM stuurde, blijkt niet dat VWS voorwaarden aan die kwijtschelding heeft verbonden"

Het ministerie bevestigt tegenover FTM dat het in elk geval een deel van die 20 miljoen ‘conform de formele subsidieregels’ had kunnen terugvorderen. Dat is niet gebeurd, omdat ‘VWS van zijn bevoegdheid gebruik heeft gemaakt om dit niet te doen,’ zo meldt een woordvoerder. Bij deze afweging was continuïteit van de zorg leidend.

Uit de antwoorden die het ministerie vrijdagavond naar FTM stuurde, blijkt niet dat het ministerie voorwaarden aan die kwijtschelding heeft verbonden. Ook heeft het ministerie geen gebruik gemaakt van zijn bevoegdheid om Pluryn onder curatele te stellen of tijdelijke bestuurders te benoemen.

Kennelijk betalen alle instellingen de liquiditeitssteun terug – behalve Pluryn

Voor de subsidieregeling TAJ was in totaal 200 miljoen euro gereserveerd. Daarvan is 158 miljoen als frictiekosten aan instellingen uitgekeerd. Met ruim 30 miljoen in de buik is Pluryn veruit de grootste subsidieslurper. Of eigenlijk: Intermetzo. Want noch Pluryn zelf, noch De Hoenderloo Groep maakten gebruik van de subsidie. 

Aan liquiditeitssteun heeft het ministerie in totaal, voor alle instellingen, circa twintig miljoen gespendeerd. Dat geld moet in principe door de instellingen worden teruggegeven. Ruim de helft van dat bedrag is inmiddels binnen; de overige betalingen staan volgens het ministerie gepland. Kennelijk betalen alle instellingen de liquiditeitssteun terug – behalve Pluryn. Die hoeft ook de voor dit doel ontvangen 1,7 miljoen niet terug te betalen. En als we woorden van Verweij op de ouderbijeenkomst van afgelopen februari mogen geloven, heeft de huidige Jeugdautoriteit de verlieslatende zorgmoloch ook nog eens 15 miljoen liquiditeitssteun toegezegd.

Pluryn lijkt inderdaad ‘too big to fail’.

Eelke van Ark
Eelke van Ark
Vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.
Gevolgd door 4573 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Siem Eikelenboom
Was eerder onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.
Gevolgd door 1599 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren