[Januari 2020] Tientallen medewerkers van de Hoenderloo Groep voeren actie bij het hoofdkantoor van Pluryn, vanwege de sluiting van de Hoenderloo Groep.

Gemeenten zouden de jeugdzorg goedkoper en beter regelen. Het tegenovergestelde is gebeurd. Wat ging er mis? Lees meer

De gemeenten zouden jeugdzorg dichterbij, efficiënter en uiteindelijk ook goedkoper gaan regelen. Het tegenovergestelde gebeurde: het aantal zorgaanbieders is gestegen van 120 in 2014, naar zo’n 6.000 nu. En inmiddels ontvangt één op de tien Nederlandse kinderen een vorm van jeugdzorg.

In de zomer van 2020 was voor veel gemeenten de maat vol. Ze gaven zoveel geld aan jeugdzorg uit, dat zij het financieel niet meer konden bolwerken. Den Haag moet met meer budget over de brug komen, luidde de boodschap.

Maar is geld het enige probleem? Onder de werktitel "Jeugdzorg in het Rood” doet Follow the Money onderzoek naar de geldstromen in de jeugdzorg. In deze gids loodsen we je langs de belangrijkste bevindingen.

85 artikelen

[Januari 2020] Tientallen medewerkers van de Hoenderloo Groep voeren actie bij het hoofdkantoor van Pluryn, vanwege de sluiting van de Hoenderloo Groep. © ANP / Marcel Krijgsman

Lelystad versus Pluryn: in het gevecht om de rekening delft de gemeente het onderspit

4 Connecties
5 Bijdragen

Mag een gemeente eisen dat een zorgaanbieder op tijd declareert? En mag zij vervolgens weigeren te betalen als de factuur veel te laat wordt ingediend? Wat in het bedrijfsleven een no-brainer is, blijkt in de zorg een netelige kwestie. In de zaak Pluryn versus Lelystad veegde de rechtbank de argumenten van de gemeente van tafel.

In november 2020 ging de telefoon op de financiële afdeling van de gemeente Lelystad: Pluryn aan de lijn. Welke kosten kunnen we nog declareren over het voorgaande jaar, vroeg de zorgaanbieder. Zijn dat ook indirect cliëntgebonden uren, tijd dus die nodig is om zorg te kunnen verlenen? 

Ja, antwoordde de gemeente, die uren mag Pluryn declareren. Maar niet als dit over 2019 gaat: in het contract tussen de gemeente en Pluryn staat dat de deadline voor facturen over 2019 1 mei was. Alles wat daarna wordt ingediend, is jammer maar helaas. Om hoeveel geld gaat het eigenlijk?

‘In totaal is Pluryn voornemens nog 758.404 euro te declareren,’ schreef Pluryn kort daarna aan de gemeente. 

De gemeenteambtenaren schrokken. Pluryn had in 2019 al 905.330 euro voor geleverde zorg gedeclareerd. Met het nieuwe totaalbedrag van ruim 1,65 miljoen euro sloegen de ambtenaren aan het rekenen: 70 procent van de gewerkte uren waren niet direct besteed aan zorg. Waar betaalde Lelystad dan eigenlijk voor? ‘Het mag duidelijk zijn dat wij ons afvragen welke zorg er feitelijk aan de cliënt is verleend,’ schreef Lelystad terug aan Pluryn.

Een ‘heel principiële’ zaak

Echt gezellig gingen de gemeente Lelystad en zorgaanbieder Pluryn niet de de kerst in, twee jaar geleden. Lelystad hing door toedoen van Pluryn een nog fiksere overschrijding van het zorgbudget boven het hoofd dan gedacht, en dat terwijl de gemeente het merendeel van haar budget al aan zorg uitgeeft. En Pluryn zat mogelijk met een gat van een miljoen gederfde inkomsten over de jaren 2019 en 2020.

De onderliggende vraag in dit gevecht tussen gemeente en zorgaanbieder: wat zijn de afspraken waard die een gemeente maakt met een zorgaanbieder? En: zijn die afspraken helder?

Het antwoord daarop moest van de rechtbank Midden-Nederland komen, want na twee jaar steggelen kwamen Lelystad en Pluryn er samen niet uit. Inmiddels is het meer dan een geschil, vinden ze. Beide partijen noemen de zaak ‘heel principieel’. 

Waar de gemeente Lelystad denkt op te draaien voor tekorten die Pluryn in andere gemeenten oploopt, zegt Pluryn gewoon te vragen om betaling voor geleverd werk. Dat het lang heeft geduurd voordat Pluryn de hoogte van de factuur helder had, maakt niet uit. Er is zorg voor geleverd.

Als de rechtbank in het voordeel van Lelystad oordeelt, is het hek van de dam, zegt Pluryn. Dan kan elk van de ruim 250 gemeenten waarmee de zorgaanbieder een contract heeft, weigeren achteraf de rekening te betalen. Of Pluryn met meer gemeenten soortgelijke problemen heeft, kan het nu niet zeggen. Dat is de zorgaanbieder nog aan het inventariseren. 

Ook de gemeente meent dat het hek van de dam is als de rechtbank in het voordeel van Pluryn vonnist. Dat Lelystad wil betalen voor geleverde zorg staat buiten kijf. ‘Maar er is wel een eindmoment, waarna we de balans gaan opmaken.’ Tot wanneer een zorgaanbieder nog mag factureren, staat helder in de contracten: tot 1 mei mocht Pluryn declaraties over het voorgaande jaar herstellen. De gemeente heeft in maart zelfs nog een reminder gestuurd om de aanbieder daaraan te herinneren. Daarna: stilte.

Maar nadat het boekjaar was afgesloten en de accountantsverklaring was verstrekt, kwam Pluryn een jaar later alsnog met een na-declaratie die bijna even hoog is als de eerdere rekening over datzelfde jaar. ‘Met een dergelijke handelswijze kan de gemeente niet instemmen,’ meldt Lelystad.

Geen alternatief voor Pluryn

Het chagrijn over de slepende kwestie was hoorbaar toen beide partijen half oktober elkaars argumenten voor de rechtbank Midden-Nederland bestreden. ‘We hadden hier liever niet gezeten,’ zegt de advocaat van Pluryn zodra hij het woord krijgt. Hij is een van de zes mensen die namens Pluryn het woord zal voeren. ‘We zorgen liever voor onze kwetsbare cliënten dan rechtszaken te voeren om betaald te krijgen.’ 

Hij wijst op de maatschappelijke verantwoordelijkheid die Pluryn heeft genomen door twee verlieslijdende stichtingen over te nemen: Intermetzo en De Hoenderloo Groep. ‘Pluryn heeft zich het lot van deze jongeren aangetrokken en heeft veel tijd en geld in deze specialistische zorg geïnvesteerd.’

Door de overname van Hoenderloo en Intermetzo werd Pluryn in sommige regio’s, waaronder Flevoland, de enige aanbieder voor bepaalde typen jeugdzorg. De gemeente heeft dus geen keuze: er is geen alternatief.  

Intern zorgden die overnames voor grote financiële en administratieve problemen bij Pluryn. Jeugdzorg heeft Pluryn naar de rand van een faillissement gebracht, zegt de nieuwe bestuurder Mirjam van den Nieuwenhuijzen tegen de drie rechters. Pluryn probeert hier niet de kas te spekken, is de boodschap.

Goed factureren is veel werk

Pluryn heeft hard gewerkt om ‘het huis op orde te krijgen’, valt directeur bedrijfsvoering Hanneke Damen haar bestuurder bij. Geen sinecure in een woelige, veranderlijke jeugdzorgmarkt, waarin Pluryn met ruim tweederde van de Nederlandse gemeenten een contract heeft. 

Elke gemeente stelt andere eisen in contracten en aan declaraties, en om de paar jaar besteden gemeenten zorg opnieuw aan. ‘Naar gelang de afspraken die dan gelden, richten we ons administratieve systeem opnieuw in,’ legt Damen uit. ‘De afspraken uit voorgaande jaren gaan daarbij verloren. Om goed te kunnen factureren, moeten we intern veel werk verzetten.’

Gemeente Lelystad

Zonder nadere informatie van Pluryn is niet na te gaan of de na-declaraties daadwerkelijk alleen indirecte cliëntgebonden tijd betreffen, en of Pluryn in zijn oorspronkelijke declaraties die ook al tijd heeft doorberekend

Dat Lelystad stelt dat de zorgaanbieder is ‘vergeten’ deze uren in rekening te brengen, steekt bij Pluryn. ‘Dit geschil gaat over onduidelijkheden in het contract met de gemeente,’ zegt Pluryn. ‘Het is gebruikelijk dat goed in de contracten staat hoe een gemeente indirect cliëntgebonden tijd gedeclareerd wil hebben. Dit was niet het geval in Lelystad.’

In 2020 wist Pluryn de indirecte uren voor dat jaar op tijd te declareren: het bewijs dat de aanbieder zijn administratie wel op orde heeft, zegt Pluryn. Ook in dat jaar gaat het om een aanzienlijk bedrag: 443.031 euro bovenop de al betaalde zorgkosten van 1.062.918 euro.

Wat is zorg en wat niet?

In Lelystad bekruipt de ambtenaren het gevoel dat hun gemeente opdraait voor de kosten van Pluryns interne strubbelingen. ‘Hoenderloo moet niet het probleem van de gemeente Lelystad worden,’ vat de advocaat van de gemeente samen. ‘We hebben het hier over contracten die nu gelden.’ 

Ook de scheve verhouding tussen directe zorg-uren en indirecte cliëntgebonden uren roept voortdurend vragen op. In één dossier is slechts 4 procent van de uren directe zorg geleverd, in een ander gaat het om 27 procent. ‘Zonder nadere informatie van Pluryn is niet na te gaan of de na-declaraties daadwerkelijk alleen indirecte cliëntgebonden tijd betreffen, en of Pluryn in zijn oorspronkelijke declaraties die ook al tijd heeft doorberekend,’ stelt Lelystad. De gemeente merkt op dat een verhouding van 70 procent zorg en 30 procent indirecte uren gebruikelijk is. Pluryn draait dat percentage haast om, met een verhouding van 33/67 procent.

Dan stelt een van de drie rechters de hamvraag: had Lelystad betaald als Pluryn deze uren meteen had gedeclareerd?

Pluryn geeft toe dat de verhouding tussen directe en indirecte uren in 2019 onderwerp van aandacht was: dat was een van de dingen die de aanbieder op orde moest brengen. ‘Op het moment is de verhouding 40/60,’ stelt Pluryn in zijn correspondentie met de gemeente over het jaar 2020, ‘waarvan bij deze laatste 10 procent reistijd verwerkt zit. Zo zou je uit kunnen komen op 50/50.’ 

De rechters vragen tijdens de zitting door: zij willen weten of er een landelijke norm is voor een redelijk aantal uren dat een zorgverlener niet direct met een cliënt bezig is. Die is er niet, zodat ook tijdens de zitting half oktober niet valt te bepalen of Pluryn afwijkt van andere jeugdzorgaanbieders.

Dan stelt een van de drie rechters de hamvraag: had Lelystad betaald als Pluryn deze uren meteen had gedeclareerd? Ja, bekent de gemeente, waarschijnlijk wel. Al waren dan bij het afsluiten van het boekjaar dezelfde vragen gerezen. Maar dan was de rekening al voldaan.

Te streng uitgelegd

Van de rechter kwam woensdag 21 december, ruim twee jaar na dat eerste telefoontje, het verlossende woord: Lelystad moet betalen. De termijn van 1 mei is bedoeld om ‘nadruppelen’ van declaraties te voorkomen, vindt de rechtbank. Tijdens het sluiten van de overeenkomst hebben de gemeente en Pluryn deze termijn niet uitdrukkelijk besproken. 

In de zitting heeft de gemeente tekst en uitleg gegeven over deze eis: die was bedoeld om zorgaanbieders tijd te geven hun declaraties te herstellen. Hierdoor kon de gemeente haar boekjaar op tijd afsluiten, wat haar meer grip zou geven op haar financiën.

De rechtbank concludeert dat de gemeente deze eis dus niet specifiek voor deze situatie in de contracten heeft opgenomen. ‘In dit geval gaat het niet om nadruppelen van declaraties, maar om de volledige vergoeding van een substantieel onderdeel van de werkzaamheden die Pluryn in 2019 daadwerkelijk heeft verricht voor de gemeente, de indirect cliëntgebonden zorg.’ 

Met andere woorden: de gemeente had de afspraak over 1 mei niet zo streng mogen uitleggen dat zij Pluryn hiermee de mogelijkheid ontneemt om een fout als deze te herstellen. 

De gemeente heeft ‘een grote verantwoordelijkheid bij de verlening en financiering van jeugdzorg,’ schrijft de rechtbank. ‘Financiële stabiliteit is voor Pluryn noodzakelijk voor de zorg die zij op grond van de overeenkomsten verleent.’

De gemeente laat weten zich te beraden op vervolgstappen.