Loterijbaas Poelmann dirigeerde goededoelengeld naar ‘zijn’ Feyenoord

    Boudewijn Poelmann is niet alleen de hoogste baas van de Postcode Loterij, hij is ook groot fan van Feyenoord en indirect mede-eigenaar van de voetbalclub. In 2017 zette hij Qurrent onder druk om een sponsordeal te sluiten met Feyenoord. Qurrent is een dochterbedrijf van de stichting Doen, die haar geld krijgt van de Postcode Loterij. In totaal vloeit er zo 20 miljoen euro goededoelengeld naar Feyenoord. Poelmann regelde de sponsordeal tegen de zin van het management van de groene-energieleverancier. Dit soort bemoeienissen is volgens de kansspelwetgeving strikt verboden.

    Dit stuk in 1 minuut
    • Qurrent staat sinds 2017 op de shirts van Feyenoord. De combinatie is merkwaardig: wat heeft een verlieslijdend, Amsterdams groene-energiebedrijf te zoeken op de shirts van een Rotterdamse volksclub? De klanten van Qurrent verwoorden hun ongenoegen minder diplomatiek: ‘Van de pot gerukt!’

    • Waar haalt Qurrent het geld voor deze miljoenendeal vandaan? Niet uit eigen zak, blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Qurrent krijgt die miljoenen van de stichting Doen. Die stichting verdeelt miljoenen van onder andere de Postcode Loterij over goede doelen.

    • De directeur van de Postcode Loterij is Boudewijn Poelmann, tevens groot Feyenoord-fan. Vier bronnen bevestigen onafhankelijk van elkaar dat hij één van de Vrienden van Feyenoord is, een groep rijke Rotterdammers die samen 49 procent van de aandelen Feyenoord kochten.

    • Follow the Money ontdekte dat Poelmann persoonlijk aandrong op de sponsordeal met Qurrent, tegen de zin van zowel het bedrijf als diens klanten. Daarmee is Poelmann niet alleen de suikeroom in goededoelenland, maar ook van ‘zijn’ Feyenoord.

    • Follow the Money confronteert de Kansspelautoriteit met deze bevindingen.

    Lees verder

    ‘Ik stap op,’ ‘Hier gaan jullie spijt van krijgen’ en ‘Van de pot gerukt,’ schrijven mensen op 7 april 2017 op het forum van de Qurrent Community. Klanten zijn woest over het besluit van hun groene-energieleverancier om vier jaar lang hoofdsponsor te worden van voetbalclub Feyenoord. Eerder die dag kondigde Qurrent de sponsordeal aan met een filmpje, waarin een voetballer onder aanzwellende synthesizers een Feyenoord-shirt met het Qurrent-logo over zijn gespierde bovenlijf trekt. De klanten vinden het niks. Zij zijn lid geworden van Qurrent, de door de stichting Doen opgerichte coöperatieve energieleverancier, vanwege diens duurzame doelstellingen. Voetbal past daar totaal niet bij. ‘Auto’s, vliegreizen, het algehele consumptiegedrag van de over het paard getilde jongelui die zich beroepsvoetballers noemen, strookt op geen enkele wijze met het gedachtegoed van een duurzame energieleverancier,’ schrijft Jan Meijers. Ene Middelhof reageert: ‘Als jullie zo graag sponsorgeld over de balk willen smijten, dan zijn er ook nog duizenden amateurverenigingen die het geld VEEL zinniger kunnen besteden! BAH.’

    Merkwaardig is de sponsordeal inderdaad, al prefereert de stichting Doen de term ‘baanbrekend’. Wat moet een kleine, verlieslijdende, Amsterdamse, supergroene energiemaatschappij op het shirt van een Rotterdamse volksclub? Sinds de oprichting in 2011 draait Qurrent louter verliezen. Uit de jaarverslagen blijkt dat er in totaal 43,3 miljoen euro van de eigenaar, de stichting Doen, nodig was om de groene-energieleverancier overeind te houden. Een groot deel daarvan ging op aan voetbalsponsoring, waar een pittig prijskaartje aan hangt. In de media circuleren al snel bedragen van tussen de 4 en 6,5 miljoen euro per jaar. Wie betaalt dat als Qurrent geen geld heeft?

    De deal tussen Feyenoord en Qurrent is een match made in hell

    Niet alleen bij de klanten van Qurrent is er onbegrip, ook intern is er weerstand. ‘Jarenlang probeerden we met weinig middelen zo veel mogelijk mensen te bereiken,’ zegt een oud-werknemer van Qurrent, die anoniem wil blijven. ‘Maar plots ging alle energie in de Feyenoord-deal zitten. We moesten dingen doen die helemaal niet pasten bij ons groene imago. Zoals een helikopter met Qurrent-logo laten vliegen tijdens de open dag van Feyenoord.’ Een andere bron binnen Qurrent: ‘Met de Feyenoord-sponsoring gooiden we in één klap alles weg waar het merk Qurrent voor stond.’

    In de officiële reactie claimt Qurrent dat sponsoring zorgt voor naamsbekendheid, zodat meer mensen groene energie zullen afnemen. ‘Samen maken we groen groot,’ is de gedachte. Op de site van Qurrent zegt toenmalig directeur Richard Klatten: ‘We willen de enorme achterban van Feyenoord bewust maken dat groene stroom toegankelijk is voor iedereen.’

    Experts vinden die argumenten flauwekul. ‘De energiemarkt is een vechtmarkt’, legt sportmarketingdeskundige Ziggy Tabacznik uit. ‘Overstappers kiezen simpelweg de goedkoopste. Aan naamsbekendheid alleen heb je niet zo veel.’ Contentstrateeg John Verhoeven noemt de deal tussen Feyenoord en de groene-energieclub ‘een match made in hell’. ‘Feyenoord is een emotioneel geladen merk dat ‘niet zeuren’, opgestroopte mouwen en de gewone man in zijn DNA heeft zitten. Dat is meer Opel dan Prius, meer PVV dan GroenLinks, meer diesel dan zonne-energie, meer knokken dan uitpraten, ‘geen woorden, maar daden’.’

    Suikeroom en Feyenoord-fan

    In de media rijzen vagen over de rol van Boudewijn Poelmann. ‘Hij fungeerde als postillon d’amour tussen Feyenoord en Qurrent,’ zegt Klatten in een interview. Poelmann is mede-oprichter en directeur van de Nationale Postcode Loterij, de VriendenLoterij en de BankGiroLoterij. Na de Bill & Melinda Gates Foundation en de Britse Wellcome Trust zijn deze drie goededoelenloterijen samen de grootste goededoelensponsor ter wereld. Met een jaarlijkse bijdrage van ruim 30 miljoen euro is Doen de grootste ontvanger. De stichting Doen ondersteunt met dat geld honderden ideële initiatieven voor een groene, sociale en creatieve samenleving. In 2011 begon ze met Qurrent een eigen energiebedrijf, met als goededoelen-argument dat Qurrent de energietransitie zou versnellen. Quote wijdt in april 2017 een lang artikel aan Doen en Poelmanns dure Feyennoordliefde.

    Behalve suikeroom in goededoelenland is Boudewijn Poelmann ook Feyenoord-fan. Regelmatig zit hij in de Kuip op de tribune. Tussen 2007 en 2009 was hij lid van de raad van commissarissen. En Poelmann wordt genoemd als een van de Vrienden van Feyenoord, een groep rijke investeerders die de club financieel steunt in ruil voor aandelen. De sponsoring door Qurrent van Feyenoord roept de vraag op of Poelmann hier goededoelengeld van de Postcode Loterij gebruikt om zijn hobby – voetbalclub Feyenoord – te financieren.

    Als dat zo is, hebben de loterijen een probleem. Volgens de vergunning van de Postcode Loterij moet minimaal 50 procent van de opbrengst verplicht worden afgedragen aan goede doelen. Die afdracht moet ‘vrij van last’ zijn: er mag geen tegenprestatie worden gevraagd. Ook eist de wet dat de vergunninghouder ‘zijn betrouwbaarheid waarborgt’. Een loterijbedrijf moet toezien ‘op het tegengaan van belangenverstrengeling’. Als Poelmann een dochterbedrijf van de stichting Doen gebruikt om geld te steken in zijn persoonlijke liefhebberij, voetbalclub Feyenoord, kan dat de loterijbedrijven volgens de kansspelwetgeving in het uiterste geval hun vergunning kosten.

    Postcode Loterij of het ministerie van goede doelen

    De lootjes zijn het middel, de wereld verbeteren is het doel. Met die insteek richten Boudewijn Poelmann, ex-pater Simon Jelsma, Herman de Jong en Frank Leeman in 1989 de Postcode Loterij op. Van die vier was Poelmann (1949) altijd de primus inter pares, schrijft Ineke Holtwijk in haar boek De Mannen van de Droomfabriek. Poelmann had naam gemaakt als eigengereide maar succesvolle fondsenwerver bij Novib en ook bij zijn nieuwe club bepaalde hij de koers.

    Met een eigen loterij willen de mannen twee vliegen in één klap slaan. Inkomsten genereren voor goede doelen waarvoor ze toch al fondsenwerving doen, én hun eigen marketingbedrijf Novamedia op de rails zetten. Poelmann bedenkt het concept: postcodes als lotnummers. De loterij blijkt een succesformule. Met schreeuwerige reclames en tv-shows waar kandidaten koffers vol geld kunnen winnen, doet de Postcode Loterij iets compleet nieuws in Nederland. Het aantal deelnemers groeit razendsnel. Dat de vrees om niets te winnen terwijl de buurman miljonair wordt daarbij een rol speelt, heeft Poelmann nooit ontkend. ‘We exploiteren een basisemotie, en die heet angst,’ zei hij al eens in de Volkskrant. In 1997 wordt de BankGiroloterij overgenomen, vijf jaar later de Sponsor Bingo Loterij (nu de Vriendenloterij). In 2004 worden de drie loterijen samengebracht in de Holding Nationale Goede Doelen Loterijen. De omzet groeit van 300 miljoen euro in 2004 naar een miljard euro in 2018.

    In charitatief Nederland is ‘Even Boudewijn bellen’ een gevleugelde uitdrukking

    De loterijen, die het ene na het andere pand in de chique Amsterdamse Van Eeghenstraat aankopen, blijken een formidabele geldmachine, niet in de laatste plaats voor de oprichters zelf. Het loterijconcept is eigendom van hun BV Novamedia. De loterijen dragen jaarlijks iets meer dan 2 procent af als licentievergoeding. Bij een jaarlijkse omzet van tegenwoordig een miljard euro, levert dat 20 miljoen per jaar op. Dat zijn flinke bedragen voor ondernemers die zeggen dat ze het voor goede doelen doen. ‘Als je met loterijen een beroep doet op de publieke zaak, heb je wel wat uit te leggen als je zelf de Quote 500 binnenkomt,’ concludeerde hoogleraar filantropie Theo Schuyt al eens in NRC Handelsblad.

    Droomboek voor Willem-Alexander

    Sinds 1989 keerden de loterijen een kleine 6 miljard euro aan geefgeld uit aan goede doelen. Van Johan Cruyff Veldjes tot onderzoek naar geneesmiddelen, en van een keurmerk voor duurzaam gevangen vis tot opera: in goededoelenland kan niemand om de loterijen heen. Op het Goed Geld Gala verdelen Poelmanns loterijen jaarlijks een paar honderd miljoen euro. Daardoor is Poelmann een van de machtigste mannen in goededoelenland. ‘Even Boudewijn bellen’ is een gevleugelde uitdrukking in charitatief Nederland, schrijft Holtwijk in De mannen van de Droomfabriek. ‘Goede betrekkingen met Boudewijn Poelmann betalen zich uit. Iedereen weet dat (…) veel mogelijk wordt als de bestuursvoorzitter in je project gelooft.’

    Zijn organisatie wordt wel het ministerie van goede doelen genoemd. Ook de overheid zelf maakt er graag gebruik van. Toen Amsterdam een feest wilde organiseren rond de kroning van Willem-Alexander, belde burgemeester Eberhard van der Laan met Poelmann, die namens de Postcode Loterij zijn chequeboek trok om de rekening van de fuif te betalen. In de hoofdstad werd gewalst op de muziek van André Rieu.

    Niet zelden profiteren mensen in Poelmanns omgeving persoonlijk mee van de liefdadigheid. Zo stak de Postcode Loterij bij de kroning van Willem-Alexander vijf miljoen euro in het Droomboek. Dat paste goed bij zijn bedrijf, verklaarde Poelmann in een interview met NRC Handelsblad: ‘Dromen van mensen gaan toch over een betere wereld, dat past echt bij de loterij.’ De uitgever van het boek: Nieuw Amsterdam, een dochteronderneming van Poelmanns eigen bedrijf Novamedia. Het drukken wordt uitbesteed aan het Duitse Mohn Media, een drukkerij die onderdeel is van het Bertelsmann-concern, het moederbedrijf van de RTL-groep, die Poelmanns zakenvriend Joop van den Ende hielp zijn eerste miljoenen te vergaren. Vakbond CNV Media kloeg: ‘Elke week gaat een grafisch bedrijf failliet en dan wordt het boek van het jaar niet in Nederland gedrukt!’ Kritiek was er ook toen de Postcode Loterij 2,5 miljoen led-lampen weggaf aan deelnemers. Die werden voor 25 miljoen euro besteld bij Lemnis, het bedrijf van Ruud Koornstra, een vriend van Boudewijn Poelmann.

    Miljoenen voor de stichting Doen

    Van alle goede doelen die loterijgeld krijgen, rinkelt de kassa bij de stichting Doen het hardst. 675 miljoen euro vloeide er sinds 1991 naar Doen. Dat is geen toeval. De stichting werd tegelijk met de loterijen opgericht door Poelmann & co zelf. Het idee was een club op te richten die nieuwe initiatieven kon ontplooien waar andere goede doelen niet aan wilden. De directie van de loterij vormde tevens het bestuur van de stichting. Al snel groeide Doen uit tot een vehikel dat vooral geld uitgaf aan marketing ten behoeve van de Postcode Loterij. Zo betaalde Doen mee aan tv-uitzendingen voor de Postcode Loterij en stond ook de rode ‘Kanjer Truck’ op naam van Doen. Andere loterijen klaagden over valse concurrentie. Onder druk van het ministerie werd Doen in 1993 verzelfstandigd. De loterij kwam op afstand te staan, maar hield invloed via een raad van toezicht. ‘Boudewijn is ingebonden door de raad van toezicht. Hij kan niet helemaal zijn hobby’s uitleven,’ aldus de consultant die de organisatiestructuur bedacht.

    Ook nu nog delen Doen en de loterijen personeel en facilitaire ondersteuning. Ze zitten samen in een onlangs door koningin Máxima geopend superduurzaam kantoorpand in Amsterdam-Zuid. ‘Dat is efficiënter,’ laat Poelmann via zijn woordvoerder weten, ‘en zo kan meer geld naar goede doelen.’ De leden van de raad van toezicht van Doen worden benoemd en ontslagen door de raad van commissarissen van de loterijen. Twee afgevaardigden van de loterijen – onder wie Boudewijn Poelmann – wonen als toehoorder alle vergaderingen van de raad van toezicht bij.

    Door de innige verwevenheid van Doen en de Postcode Loterij bestaat het risico op belangenverstrengeling

    De Kansspelautoriteit had al eens bedenkingen bij de governancestructuur van de stichting Doen en stelde in 2014 een onderzoek in, dat werd uitgevoerd door juristen van Allen & Overy. In het onderzoek komt een conflict naar voren dat in 2004 speelde. Het bestuur van Doen stemde een project weg, waarvan de betrokkenen relaties waren van Poelmann. Kort daarna zou Poelmann het hele bestuur hebben laten vervangen. De Postcode Loterij betwist het voorval en de onderzoekers wuiven het incident weg als iets dat lang geleden heeft plaatsgevonden.

    Allen & Overy concludeert uiteindelijk dat alles wettelijk in de haak is. Wel zien ze dat de innige verwevenheid tussen Doen en de Postcode Loterij een risico van belangenverstrengeling met zich meebrengt. Allen & Overy beveelt aan de statuten te wijzigen om problemen met dubbele petten te voorkomen. Doen neemt die aanbevelingen over. Leden van de raad van commissarissen mogen geen familie meer zijn van de directie van Doen en mogen niet werkzaam zijn bij een van de loterijen. Maar aan de rol van Poelmann bij Doen verandert niets. Poelmann woont als toehoorder namens de loterijen nog steeds alle vergaderingen van de Raad van Toezicht bij. In die hoedanigheid heeft hij geen stem in de besluitvorming, laat Doen weten.

    Groen en goedkoop: Qurrent

    In 2007 krijgt ondernemer Igor Kluin een reusachtige cheque in zijn handen geduwd door Sir Richard Branson. Hij ontvangt 500.000 euro als winnaar van de ‘Green Challenge’, een wedstrijd voor ondernemers met duurzame ideeën. Het geld is beschikbaar gesteld door de Postcode Loterij. Kluin ontwikkelt met zijn bedrijf Qurrent een kastje waarmee groene energie optimaal kan worden benut.

    Het half miljoen van de Postcode Loterij ten spijt, redt Kluin het niet met zijn uitvinding. Maar het idee achter Qurrent – een energiebedrijf dat consumenten helpt met slimme oplossingen om energie te besparen – wordt overgenomen door Doen. Met geld van de Postcode Loterij had Doen al een eigen energiebedrijf opgezet: We Generate. Dat gaat in 2011 samen met Qurrent. Doen investeert er als enig aandeelhouder 11,9 miljoen euro in, ontvangen uit het Droomfonds van de Postcode Loterij.

    Doen heeft als doel voorlopers van een groenere, socialere en creatievere samenleving financieel te ondersteunen. De stichting heeft de ANBI-status: het is een door de belastingdienst aangewezen Algemeen Nut Beogende Instelling. Dat betekent dat de stichting Doen 90 procent van haar uitgaven moet spenderen aan het ‘algemeen nut’. Maar een commercieel energiebedrijf als goed doel, hoe zit dat? ‘Stichting Doen heeft tot doel de transitie naar duurzame energie te versnellen door vernieuwende en gedurfde initiatieven met financiële ondersteuning een vliegende start te geven,’ reageert een woordvoerster. ‘Doen is met Qurrent gestart vanuit de overtuiging dat een echte groene speler met duurzame energie uit Nederland, die klanten helpt met besparen en opwekken, een essentiële rol kan spelen in het versnellen van de energietransitie.’

    Bovendien, zo redeneert de stichting, is de bijdrage die Doen met Qurrent levert aan het versnellen van de energietransitie wel degelijk van algemeen nut: ‘Nederland bungelt onderaan alle Europese lijstjes als het gaat om het aandeel duurzame energie. De kranten staan er vol van, het kabinet gaat zijn eigen klimaatdoelstellingen niet halen. Duurzame energie aanbieden, consumenten helpen met besparen en zelf energie opwekken is een belangrijk onderdeel van de energietransitie en daarmee een van de werkvelden van Doen.’

    Klanten binnenhengelen

    Qurrent levert groene energie tegen inkoopprijs en dekt de kosten door het vastrecht iets te verhogen. De energieleverancier verdient niet aan energieverbruik, wat een prikkel zou moeten geven aan verduurzaming. In de praktijk blijkt dat een lastige boodschap. De energiesector is een vechtmarkt waar keihard geconcurreerd wordt. Consumenten die overstappen naar een nieuwe energieleverancier kiezen vooral voor de goedkoopste. Nieuwe klanten moeten gelokt worden met hoge kortingen. Consumenten die niet minimaal een paar jaar klant blijven, kosten meer geld om binnen te hengelen dan ze opleveren. ‘Het probleem van Qurrent was dat ze én de groenste én de goedkoopste wilden zijn,’ zegt een ex-werknemer van Qurrent die anoniem wil blijven. ‘Die twee gaan niet goed samen.’

    Concurrenten ergeren zich kapot aan de ‘knalgroene’ hobby die Doen met Qurrent uitleeft

    Dat Qurrent louter verliezen lijdt, is geen probleem. De stichting Doen past jaar na jaar de verliezen bij, blijkt uit de jaarstukken. Tussen 2011 en 2019 steekt Doen zo 27,5 miljoen eigen vermogen in Qurrent en schrijft voor 15,8 miljoen aan leningen uit. Concurrenten van Qurrent ergeren zich kapot aan de ‘knalgroene’ hobby die Doen met Qurrent uitleeft en klagen dat Qurrent de markt voor groene energie juist verstoort. In 2015 schreef Quote al eens over het ‘gratis geld circuit’ van Doen. Naast Qurrent zijn er nog vier andere energiebedrijven die groene energie verkopen.

    ‘Ja, wij hadden last van Qurrent,’ zegt een bestuurder van een van Qurrents groene concurrenten, die anoniem wil blijven vanwege de partnerships die het bedrijf heeft met organisaties die op hun beurt weer afhankelijk zijn van de Postcode Loterij. ‘Qurrent deed niets anders dan andere energiebedrijven.’

    ‘Ik zag mijn bedrijf al te gronde gaan,’ zegt Sjef Peeraer, ceo van de Nuts Groep, die met de merken NLE en Budget Energie actief is op de consumentenmarkt. ‘Alle energiebedrijven moeten stunten met de prijzen om maar genoeg nieuwe klanten binnen te halen. Maar Qurrent heeft met Stichting Doen als aandeelhouder oneindig diepe zakken.’

    Regelmatig krijgen deelnemers van de Postcode Loterij mailings met een aanbieding om klant te worden van Qurrent. Niet alleen vinden consumenten die aanbiedingen misleidend, volgens Sjef Peeraer is ook dit een vorm van valse concurrentie. Want hij heeft met zijn energiebedrijven geen toegang tot het reusachtige klantenbestand van de loterijen.

    Als Sjef Peeraer in 2015 opnieuw aan de bel trekt vanwege de klantenwerving voor Qurrent door de Postcode Loterij, blijkt de politiek weinig behulpzaam. ‘Ik wilde het CDA Kamervragen laten stellen. Maar CDA-fractiemedewerker Jan-Pieter Dees wilde dat niet. Hij vroeg mij de brief aan de Kamercommissie te sturen, zodat de vragen niet bij het CDA vandaan zouden komen. “Dat zet onze relatie met de Postcode Loterij minder op scherp, snap je?”, verklaarde Dees.’

    De brief komt uiteindelijk bij de commissie terecht, maar vervolgstappen worden niet genomen. CDA-fractiemedewerker Dees werkt inmiddels niet meer bij de Tweede Kamer en wil niet op het voorval reageren. Als we de ACM benaderen of hier sprake is van oneerlijke concurrentie, komt er een mailtje van acht woorden terug: ‘De ACM heeft geen rol in deze zaak.’

    Feyenoord in crisis

    In 2007, hetzelfde jaar dat Igor Kluin een cheque krijgt voor zijn Qurrent-kastje, verkeert voetbalclub Feyenoord in diepe crisis. De club komt in de eredivisie niet verder dan de zevende plaats en weet zich niet eens voor Europees voetbal te plaatsen. Na een slepende FIOD-affaire rond verdachte voetbaltransfers is het er ook bestuurlijk en financieel een chaos.

    Boudewijn Poelmann is van jongs af aan fan van de Rotterdamse club. ‘Ik groeide op in een omgeving van louter Ajacieden, daarom koos ik voor Feyenoord. Dat is er nooit meer uitgegaan. Mijn leven lang is Feyenoord mijn club,’ zei hij in het AD.

    De VriendenLoterij sponsort de eredivisie. Op een bijeenkomst met eredivisieclubs ontmoet Poelmann Chris Woerts, de commercieel directeur van Feyenoord. De club zoekt een uitweg uit de crisis en Woerts vraagt Poelmann naar Rotterdam-Zuid te komen. Als lid van de raad van commissarissen wordt de loterijbaas binnengehaald als marketing-, media- en communicatie-expert. Poelmann ontwikkelt onder meer een plan om supporters een stem te geven binnen de club. Ze kunnen voor 40 euro per jaar lid worden van Het Legioen, krijgen een stem in ‘beleidskwesties’ en ontvangen consumentenvoordeel bij de sponsors van de club. Het verschilt niet veel van hoe zijn loterijen deelnemers aan zich binden. Ook financieel heeft Poelmann banden met Feyenoord. In 2007 zegt hij daarover: ‘Alles bij elkaar heb ik drie ton in de club zitten. Dat doe ik graag, maar daar gaat het mij niet om. Ik stel mijn kennis en kunde ter beschikking.’

    Dat Poelmann een van de Vrienden van Feyenoord is, bevestigen vier bronnen onafhankelijk van elkaar

    Als commissaris houdt Poelmann het al snel weer voor gezien. In 2009 zwaait hij af. ‘Toezicht is niks voor mij, daar ben ik te ongeduldig en te streng voor,’ zegt hij er later over tegen de Volkskrant. Financieel wordt Poelmanns rol binnen Feyenoord juist groter. In 2009 staat een groep zakenmannen rond Feyenoord op, die aandelen wil kopen om de club definitief uit de financiële problemen te halen. Deze ‘Vrienden van Feyenoord’ richten in 2010 de VvF bv op. Ze kopen tussen 2010 en 2012 voor 32,5 miljoen euro 49 procent van de aandelen in de club. Daarvoor krijgen ze jaarlijks 4 procent dividend plus ‘belevingsrechten’, bestaande uit businessseats en een parkeerplaats. Over de identiteit van de investeerders wordt niets openbaar gemaakt. Maar in Rotterdam is het een publiek geheim dat Boudewijn Poelmann een van de ‘Vrienden’ is. Vier bronnen rond Feyenoord bevestigen dat onafhankelijk van elkaar. Als we de vraag aan Poelmann zelf voorleggen, reageert zijn woordvoerder: ‘Over de VvF worden nooit mededelingen gedaan, anders dan door voorzitter Pim Blokland.’

    Qurrent hartje Feyenoord

    In 2017 begint de financiële situatie bij Qurrent penibel te worden. Over 2016 lijdt het energiebedrijf, dat geleid wordt door het van Greenchoice afkomstige duo Denis Slieker en Richard Klatten, een verlies van 9,1 miljoen euro. Het eigen vermogen is 8,4 miljoen euro negatief. Doen draait wederom op voor de verliezen. ‘Begin 2017 was het idee dat er een alles-of-niets-offensief moest komen,’ zegt een oud-medewerker. ‘Doen begon lastige vragen te stellen over de oplopende verliezen. Er moest elk jaar weer geld bij, dat ging ten koste van andere goede doelen.’

    In februari 2017 ontstaat plots het plan om Feyenoord te sponsoren, herinnert de oud-medewerker zich. ‘Het idee was meer naamsbekendheid te krijgen.’ Het plan stuit intern op scepsis. Want aan alleen naamsbekendheid heb je niet veel. ‘Een bedrijf als AFAS is ook bekend geworden door sportsponsoring. Ik denk dat maar weinig mensen weten dat het een softwarebedrijf is.’

    Het was gewoon een oekaze. We hadden er niets over te zeggen

    Veel tijd en ruimte voor tegengeluid is er niet, merkt de oud-werknemer die we spraken. Die herinnert zich een gesprek met zijn directeur Richard Klatten, waaruit duidelijk blijkt hoe Boudewijn Poelmann op de achtergrond persoonlijk aanstuurt op de sponsordeal. ‘“Je zult dit niet leuk vinden, maar we gaan Feyenoord sponsoren,” zei Klatten tegen mij. En: “Ik ga er maar in mee. Als ik er tegenin ga, heeft dat geen enkele zin.”’

    Een andere bron binnen Qurrent bevestigt dit: ‘Het was gewoon een oekaze. We hadden er niets over te zeggen. Zelfs tot en met hoe de shirtjes eruit moesten komen te zien.’  

    De oud-medewerker van Qurrent zegt dat er allerlei argumenten werden aangevoerd waarom het een goed idee was Feyenoord te sponsoren. Qurrent kon het stadion verduurzamen en zou toegang krijgen tot het ledenbestand van Het Legioen – de supportersclub die Poelmann als commissaris van Feyenoord in 2007 zelf oprichtte. ‘Maar dat waren allemaal argumenten van nadat de deal er al door was. Naar andere argumenten werd niet geluisterd.’

    Garant tot 1 juli 2021

    Eén probleem moet nog uit de weg worden geholpen. Een bedrijf dat in 2016 nog 9,1 miljoen verlies leed bij een negatief eigen vermogen van 8,5 miljoen, hoe kan dat ooit vier jaar lang aan zijn sponsorverplichtingen voldoen? De oplossing is een garantstelling van de stichting Doen. Die is terug te vinden in de jaarrekening van de goededoelenstichting. ‘Stichting Doen heeft voor een deelneming een langlopende garantie afgegeven met een maximum van € 5.750.000 per jaar. De garantiestelling loopt tot 1 juli 2021’ – oftewel het einde van het voetbalseizoen.

    Wat was de rol van Poelmann? In 2017 noemde Klatten hem nog ‘postillon d’amour’. Afgaand op onze gesprekken met (oud-)medewerkers blijkt de sponsordeal eerder een door Poelmann gearrangeerd huwelijk. Hij drukte de deal erdoorheen. ‘Poelmann beslist iets waar hij niets over te zeggen heeft,’ zegt een anonieme bron. ‘Het MT was tegen, maar het is er toch doorgedrukt.’

    We vragen de toenmalige directeuren Klatten en Slieker om commentaar. Klatten zegt wel te willen reageren op feitelijke onjuistheden, maar laat na een app met feitelijke vragen niets meer horen. Ook collega-directeur Denis Slieker houdt de kiezen op elkaar.

    Boudewijn Poelmann heeft intussen een heel andere herinnering. Via zijn woordvoerder laat hij weten: ‘Boudewijn benadrukt dat hij geen “rol” had inzake Qurrent en Feyenoord. Wel zag hij een kans voor Qurrent om een grote stap te maken in naamsbekendheid. Hij heeft Qurrent daarop geattendeerd. Bij de gesprekken over een mogelijke overeenkomst was Boudewijn niet aanwezig. Heeft dus ook niet aan deze gesprekken deelgenomen. Het was aan Qurrent en Feyenoord om iets af te spreken. Aldus geschiedde.’

    Minder afnemers in plaats van meer

    Eind 2017, een half jaar na de sponsordeal, moeten de directeuren Richard Klatten en Denis Slieker weg. De nieuwe directie bestaat uit Serge van Lier, die van vergelijkingssite Independer komt, Isabelle Spindler, lid van de raad van toezicht van Doen, en Chris Woerts, de man die Boudewijn Poelmann eerder een plek op het pluche bij Feyenoord bezorgde. Met name Woerts’ benoeming verbaast het personeel van Qurrent. ‘Hij werd al naar voren geschoven om de sponsordeal rond te krijgen. Ineens werd hij een van de directeuren,’ zegt een tweede anonieme bron binnen Qurrent. Woerts heeft met zijn bedrijf CWO Consultancy & Marketing onder meer Novamedia en de Postcode Loterij als opdrachtgevers.

    Zoals experts al voorspelden, werkt de sponsoring niet. In plaats van meer afnemers worden het er alleen maar minder. Qurrents klantenbestand krimpt van 135.000 in 2016 naar 120.000 eind 2018, al heeft dat vooral te maken met een deal via Vereniging Eigen Huis die afloopt. Dat soort collectieve inkoopacties leveren klanten op die weer vertrekken zodra een ander met een betere aanbieding komt.

    In 2017, het jaar van de sponsordeal, loopt het verlies op naar 22,4 miljoen euro en wijst de accountant er in het jaarverslag op dat het voortbestaan van Qurrent in het geding is.

    De accountantsverklaring van Pwc in het jaarverslag 2017.

    De stichting Doen wacht het tweede voetbalseizoen niet af en verkoopt Qurrent in de zomer van 2018 aan Greenchoice. Greenchoice maakt daar naar eigen zeggen 20 miljoen euro voor over aan Doen. Daarvan bestaat 16 miljoen uit aflossing van schulden. Blijft over: een opbrengst van 4 miljoen euro. Vijf jaar een groene-energiebedrijf runnen om de wereld te verduurzamen, heeft Doen alles bij elkaar 23,5 miljoen euro gekost.

    Feyenoord moet op zoek naar een nieuwe sponsor, want Greenchoice neemt de sponsordeal niet over. ‘Feyenoord heeft Qurrent weliswaar een enorme groei in naamsbekendheid opgeleverd, maar wij kiezen voor een andere aanpak.’ zegt het bedrijf in een persbericht.

    Dwingende rol van Poelmann

    Voor Poelmann en de loterijen kan de zaak, als de Kansspelautoriteit haar werk doet, een staartje krijgen. De bronnen die wij spraken, maken melding van een dwingende rol van Poelmann bij het sluiten van de sponsordeal tussen Qurrent en Feyenoord, waar hij fan en mede-eigenaar van is. Dat druist in tegen artikel 12 lid 4 sub a van de geldende beleidsregels, waarin staat dat een loterijbedrijf in elk geval moet toezien ‘op het tegengaan van belangenverstrengeling’. De deal lijkt ook niet in lijn met de vergunningseis dat een afdracht aan een goed doel ‘vrij van last’ moet zijn: er mag geen tegenprestatie worden gevraagd. We leggen het de Kansspelautoriteit voor. ‘Wij gaan niet in op individuele gevallen,’ laat de Kansspelautoriteit telefonisch weten. ‘Maar op basis van berichten in de media kunnen we overgaan tot onderzoek en in het uiterste geval besluiten de vergunning in te trekken.’ 

    Wederhoor: 'Geen enkel aantoonbaar feit'

    ‘Erg suggestief’, reageert Poelmanns woordvoerder als hij dit artikel onder ogen krijgt. ‘Er staat geen enkel aantoonbaar feit in om de stelling van belangenverstrengeling aan te tonen. ‘Anonieme bronnen, vragen opwerpen, veel ‘zou’, geen enkel punt is aantoonbaar. Vanwaar deze poging tot karaktermoord op iemand die met passie een betere wereld dichterbij probeert te brengen?’

    Vanuit het oogpunt van transparantie geven we hieronder de gehele reactie van Poelmann (bij monde van zijn woordvoerder) en Stichting Doen weer.

    Wederhoor Boudewijn Poelmann

    ‘De bijdrage aan beneficiënten als Stichting DOEN wordt bepaald door een onafhankelijke Raad van Commissarissen binnen de loterij-governance. Los daarvan heeft sportclub Feyenoord een commerciële, marktconforme sponsorovereenkomst gesloten met Qurrent, waar Feyenoord expliciet de mogelijkheid had om ook voor andere partijen te kiezen. Poelmann heeft geen belangen bij deze overeenkomst gehad. Van belangenverstrengeling kan dus geen sprake zijn.

    Een team van specialisten werkt maanden om tot een zorgvuldig voorstel voor de verdeling van de loterijopbrengst aan goede doelen te komen. De Raad van Commissarissen beslist uiteindelijk over de verdeling. Daarvan is overigens dit jaar ruim 70 procent al bepaald via structurele bijdragen aan vaste goede doelen volgens het Financieel Reglement, dat is vastgesteld door de Raad van Commissarissen. Zie het financieel reglement.

    Boudewijn Poelmann kan niet geld naar eigen gelieven inzetten, zie de opmerking hierboven; de RvC besluit over de verdeling, die bevoegdheid heeft de directie niet en al helemaal niet één persoon in de directie. Governance maakt dit onmogelijk. Poelmann is toehoorder bij de Raad van Toezicht van DOEN, heeft geen stem in DOEN en zit niet in het bestuur. Alle besluiten worden door de onafhankelijke Raad van Toezicht genomen.

    Verder geeft de loterij geld aan goededoelenorganisaties, in dit geval aan Stichting DOEN. Zij zetten het geld in waar zij zien dat het het beste inzetbaar is.

    Dit licentiegeld wordt ingezet om personeel van te betalen en goededoelenloterijen elders op te richten.Poelmann heeft zijn aandelen in Novamedia geschonken aan Stichting de Novamedia Fundatie.

    2%: De Kansspelautoriteit vroeg KPMG om in 2014 onderzoek te doen naar deze licentievergoeding. In haar rapport van 23 juni 2014 concludeerde KPMG dat de licentievergoeding eerder aan de lage kant is.

    Het vermogen van Boudewijn Poelmann kent zijn oorsprong uit de verkoop van Independent Media in 2005 aan Sanoma, waar hij in 1991 mede-oprichter en aandeelhouder van was.

    Voor het Droomboek is louter voor de Duitse drukkerij gekozen omdat wij zo efficiënt mogelijk met de kosten voor dit cadeau om wilden gaan. Er was sprake van een uitgebreid offertetraject, waarbij zowel drukkerijen in Nederland als daarbuiten een voorstel konden uitbrengen. Voor ons stond voorop dat het Droomboek klimaatneutraal gedrukt kon worden en zo kostenefficiënt mogelijk. De keuze is daarbij gevallen op de Duitse drukkerij Arvato. Een Nederlandse drukkerij had de voorkeur, maar helaas waren de kostenverschillen niet te overbruggen.

    Lemnis Lighting was het enige bedrijf dat led-lampen op deze schaal wilde leveren!! Op basis van een TNO test is de keuze gemaakt. Niet voor niets ontving Lemnis Lighting de ‘Technology Pioneer 2009′-Award van het World Economic Forum. Op deze manier is de led-technologie in NL geïntroduceerd. Door deze actie haalde Philips haar productie van de zuinige ledlamp jaren naar voren.

    Stichting DOEN zit in hetzelfde gebouw vanwege efficiëntie, zodat meer geld naar goede doelen kan.

    De Postcode Loterij betwist dat relaties van Boudewijn Poelmann betrokken zouden zijn geweest, en de onderzoekers tekenen in hun rapport op dat zowel de Postcode Loterij, als DOEN hen hebben aangegeven dat afscheid is genomen van het lid van het toenmalige stichtingsbestuur in verband met zijn bestuurlijk functioneren. Allen&Overy merkt op dat de situatie zich in 2004-2005 voordeed en dat uit het onderzoek niet is gebleken dat dergelijke conflicten zich toentertijd of nadien bij andere projecten hebben voorgedaan.

    Zoals het rapport ook bevestigt, leidt de actieve betrokkenheid van de Holding/Postcode Loterij niet tot ongewenste situaties. DOEN vormt een kraamkamer voor de loterijen. De Loterij leert door haar betrokkenheid toekomstige (Postcode Loterij-)beneficiënten kennen. De aanwezigheid van de bestuursvoorzitter van de holding voegt kennis, ervaring en netwerk toe, die een belangrijke bijdrage vormen.

    Dat Qurrent niets anders deed dan anderen, is onjuist. De Postcode Loterij heeft een bijdrage gegeven voor de oprichting van Qurrent, juist om energieverbruik in huis 100 procent duurzaam te maken, besparen te stimuleren (!) en er voor te zorgen dat alle energie lokaal wordt opgewekt. Het ontbrak op dat moment in de energiemarkt aan partijen die specifiek (lokale) opwekking gekoppeld aan energiebesparing faciliteerden in nauwe samenwerking met hun klanten. Qurrent staat daarnaast inmiddels al jarenlang bovenaan de lijstjes van meest groene energieleveranciers…dan doen ze dus duidelijk iets anders dan de anderen.

    Wij gaan conform de regels met persoonsgegevens om; wij hebben deze louter zelf gebruikt om onze deelnemers op een voordeel te wijzen. Het lijkt erop dat de heer Peeraer in de veronderstelling was dat wij persoonsgegevens aan derden ter beschikking zouden hebben gesteld. Daar is uiteraard geen sprake van, hetgeen ook logischerwijs volgt uit het feit dat wij onze deelnemers louter wijzen op een voordeel van - in dit geval - Qurrent, waarna de deelnemer zelf contact legt met Qurrent als hij van dat voordeel gebruik wil maken. Een andere 100% groene-energieleverancier had zich ook bij de loterij kunnen melden met een goed aanbod voor onze deelnemers.

    Een klacht van Peeraer hierover bij de Kansspelautoriteit werd afgewezen.

    Qurrent was haar tijd vooruit; zij is opgericht met een ideaal: dat in 2030 Nederland volledig draait op 100% groene energie. Dat werken hieraan hard nodig is moge duidelijk zijn; recente cijfers van Eurostat laten zien dat Nederland met 6,6% energie uit hernieuwbare energie op Luxemburg na het slechtst is, vergeleken bij de rest van Europa op dit gebied. En ook de Nederlandse doelstelling van 14% uit hernieuwbare bronnen voor 2020 lijkt ons land niet te gaan halen.

    Wederhoor Stichting Doen

    Juist daarom was de sponsoring van Feyenoord baanbrekend; het brengen van duurzame energie naar de Kuip en naar de fans van Feyenoord, juist deze mensen zou Qurrent anders nooit bereiken! En zij willen toch ook energie besparen en opwekken?

    DOEN is opgericht om kleinere, vernieuwende en vaak ondernemende initiatieven die te klein voor de loterij waren te ondersteunen.

    Stichting DOEN is een onafhankelijke stichting met een eigen directie en raad van toezicht. De verhouding tot de loterij is, zoals jullie verderop ook schrijven, uitgebreid onderzocht en goed bevonden in opdracht van de Kansspelautoriteit. Belangrijk is om te melden dat de afgevaardigden van de loterijen als toehoorder de vergaderingen bijwonen, zij hebben geen stem in de besluitvorming.

    De bijdrage die DOEN met Qurrent heeft geleverd aan het versnellen van de energietransitie is van algemeen nut. Nederland bungelt onderaan alle Europese lijstjes als het gaat om aandeel duurzame energie. De kranten staan er vol van, het kabinet gaat zijn eigen klimaatdoelstellingen niet halen. Duurzame energie aanbieden, consumenten helpen met besparen en zelf energie opwekken is een belangrijk onderdeel van de energietransitie en daarmee een van de werkvelden van DOEN. Zo heeft DOEN in het verleden ook bijgedragen aan de ontwikkeling van Nederland Isoleert, en de start en ontwikkeling van The New Motion en Orange Gas en investeert DOEN in crowdfunder voor zonne-energie ZonnepanelenDelen, Greenhome en warmtepompontwikkelaarTripleSolar; allemaal initiatieven die bijdragen aan het versnellen van de energietransitie en keihard nodig zijn om de Nederlandse klimaatdoelstellingen te kunnen halen.

    Qurrent was indertijd de eerste met haar aanpak. Qurrent levert energie tegen inkoopprijs, en voerde ook andere innovaties in die door anderen zijn overgenomen, zoals het slimme energiecontract, de Buurtmolen en windtegoed.

    Die naamsbekendheid was juist hard nodig. De naamsbekendheid is aantoonbaar gestegen en heeft er mede toe bijgedragen dat Qurrent door het grotere Greenchoice is gekocht. En de naamsbekendheid heeft ervoor gezorgd dat het thema duurzame energie onder de aandacht is gebracht van een groep die daar normaliter niet mee in aanraking komt. Bovendien is De Kuip ook overgegaan op duurzame energie,

    Het doel is altijd geweest geweest om de naamsbekendheid te vergroten en dit is aantoonbaar gelukt. Daarbij is duurzame energie onder de aandacht gebracht van de massa en heeft het feit dat Qurrent een landelijk bekende speler is eraan bijgedragen dat er diverse geïnteresseerde partijen waren om Qurrent over te nemen. Tevens is de Kuip op groene energie overgegaan, wat een enorme impact heeft.

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Bram Logger

    Onderzoeksjournalist

    Volg Bram Logger
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Parcival Weijnen

    Onderzoeksjournalist

    Volg Parcival Weijnen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren