Poetin vraagt om tik op de neus

    Rusland bezet een deel van het autonome Oekraïne. De Krim-crisis vraagt om een Europese reactie, maar 'militair zijn we een pygmee'.

    'Diplomacy is the art of saying 'Nice doggie' until you can find a rock.' Vladimir Vladmirovich Poetin bezet sluipenderwijs een deel van Oekraïne, een soeverein land in Europa. De Krim is na 60 jaar terug in Russische handen. En Europa kan vooralsnog niets anders dan machteloos toekijken. Overleggen en praten. Onze Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans vindt dat ‘Rusland moet de-escaleren.’ Oppositieleider Sybrand Buma van het CDA zei het minder onomwonden in WNL op zondag: ‘Poetin moet terug zijn hok in.’ De EU probeert Rusland en Oekraïne tot kalmte te brengen, maar waar is de steen om mee te slaan? Oh, de ironie. Als gebaar van vriendschap tussen het Russische en Oekraïense volk gaf Nikita Chroesjtsjov in 1954 de Krim nog cadeau aan de Sovjet-republiek Oekraïne. Waarschijnlijk zonder rekening te houden met een mogelijk uiteenvallen van de USSR. Spijtig voor de Russen, want de Krim is de historische voortuin van een inmiddels zelfverzekerd land en de Krim is de thuishaven van de Russische Zwarte Zee vloot. Na afloop van de Koude Oorlog zagen de Europese Unie en de Verenigde Staten hun kans schoon. Als een olievlek richting Rusland werden landen toegelaten tot de EU en de NAVO, of werd lidmaatschap in het vooruitzicht gesteld. De landen die leden onder het juk van Sovjet-Unie kunnen nu binnen de EU tot bloei komen, zowel economisch als democratisch. En de NAVO biedt de landen uit het voormalig Oostblok bescherming tegen kernmacht Rusland. 
    ‘HET UITEENVALLEN VAN DE SOVJET-UNIE IS DE GROOTSTE GEOPOLITIEKe RAMP OOIT'
    ‘Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is de grootste geopolitieke ramp ooit,’ zo zei Vladimir Poetin zelf over het verlies van de Russische invloedssfeer. De angst onder de bevolking van de voormalige Europese Sovjet- en Warschaupactlanden is nooit verdwenen, Rusland zou ooit haar invloed weer doen gelden, was de verwachting. In de jaren negentig was Rusland nog te zwak om in Joegoslavië in te grijpen. Het ‘Westen’ kon dat wel en een groot deel van de uit Joegoslavië ontstane landen maakt nu deel uit van de EU en de NAVO. Pijnlijk voor Poetin.

    Russische inhaalslag

    Tijden veranderen, Poetin heeft Rusland terug op de kaart gezet. In 2008 toonde Rusland zijn spierballen al in Georgië, dat graag lid wilde worden van de EU en NAVO. Door de bezetting van Abchazië en Zuid-Ossetië maakte Rusland het voor Georgië feitelijk onmogelijk om met de twee afvallige regio’s toe te treden tot de NAVO. Nu lijkt zich een vergelijkbaar scenario te voltrekken in de Krim, Oekraïne, beoogd lid van de EU en de NAVO. Na de met bloed doordrenkte revolutie in Kiev zag Poetin zich genoodzaakt om in te grijpen. Redenen te over. Zijn bondgenoot, president Janukovich, werd afgezet middels een 'coup' en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov sprak van de ‘opkomst van nationalistische en neofascistische sentimenten’ in Kiev en het westelijke deel van Oekraïne. De Russische meerderheid onder de bewoners van de in het oosten gelegen Oekraïense regio de Krim loopt gevaar om het slachtoffer te worden van deze sentimenten, zo is de Russische lezing. De op de Krim legaal gelegerde Russische soldaten verlieten afgelopen week hun barakken en namen met ingevlogen collega's en Russisch-gezinde milities strategische posities in. 
    'Militair zijn we een pygmee'
    Wat kan de EU doen tegen deze gedeeltelijke bezetting van Oekraïne? Niet heel veel meer dan praten en overleggen. Militair zijn we ‘een pygmee,’ aldus voormalig NAVO secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer in diverse media. De verschillende bezuinigingsrondes hebben de slagkracht van de Europese landen danig verminderd. Hierdoor voldoen de meeste Europese NAVO-landen niet aan de onderlinge afspraak om twee procent van hun BNP aan defensie te besteden. De EU en NAVO zijn daarmee onderverzekerd tegen onheil. Rusland is daarentegen met een flinke inhaalslag bezig. Na de Koude Oorlog was de Russische krijgsmacht geen schim van het ooit zo gevreesde Rode Leger, maar inmiddels helpen de olie- en gasgelden het Russische militaire apparaat te moderniseren.

    Machteloos Europa

    Europa stelt militair weinig voor. Zijn economische sancties dan de steen waar de EU Rusland pijn mee kan doen? Makkelijker gezegd dan gedaan, gezien de onderlinge afhankelijkheden tussen de twee grootheden. De handel tussen Rusland en Europa is van grote omvang. Neem bijvoorbeeld olie en gas. De Russische economie drijft op de uitvoer van olie en gas, die maar liefst 70 procent uitmaken van de Russische export. Europa is op haar beurt weer afhankelijk van Russisch gas. ‘Dat hele beeld van een machteloos Europa dat niet in staat is om op te treden omdat we zo afhankelijk zijn van Russisch gas behoeft enige nuancering,’ zo tekent Trouw op uit de mond van minister van Buitenlandse Zaken Timmermans. ‘Rusland is veel afhankelijker van klant Europa dan Europa van leverancier Rusland, want Europa heeft de afgelopen jaren geleerd om energiebronnen te diversificeren.’  Timmermans lijkt het gevecht met Poetin in de ring aan te durven. En experts geven Timmermans in grote lijnen gelijk. ‘Er is zeker een hoop angst om gas, maar vanuit Europees perspectief is het te managen,’ vertelt de gerenommeerde energie-expert Daniel Yergin op Politico.com. ‘Er is meer flexibiliteit en opslag in het Europese systeem.’ Europa als geheel kan Poetin in het conflict rondom De Krim wellicht een bloedneus slaan, maar door economische verstrengeling lopen sommige landen hierbij wel zelf een bloedlip op. De Zuid-Europese en vooral de Oost-Europese landen zijn bijvoorbeeld afhankelijker van Russisch gas dan de andere lidstaten. Daar tegenover staat dat het historisch en militair belang van De Krim een tikkie op de Russische neus waard lijkt.

    Een kijkje in de Russische ziel

    De Europese regeringsleiders gaan donderdag weer met elkaar om de tafel zitten. Een glazen bol zou helpen om adequaat te handelen in de Krim-crisis: Wat is dan de volgende stap van Poetin? Één ding lijkt zeker. Poetin zal de Krim niet zo makkelijk weggeven als kameraad Chroesjtsjov. En gezien de economische belangen voor Rusland is - verdere - militaire actie in Oekraïne eigenlijk te idioot voor woorden, maar de Rus is door de westerling moeilijk te peilen. Zo zou Merkel vandaag tegen Obama hebben gezegd dat Poetin 'in een andere wereld leeft.' Terug naar 1939. In een radiotoespraak deed Winston Churchill een treffende poging om de Russische ziel te doorgronden: 'I cannot forecast to you the action of Russia. It is a riddle, wrapped in a mystery, inside an enigma. But perhaps there is a key. That key is Russian national interest.'

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Gevolgd door 230 leden

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Volg Krijn Schramade
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren