Polderlandse koppen rollen niet

    Kwakkelende bestuurders hoeven in Nederland nooit verantwoording af te leggen, stelt FTM-columnist Ewald Engelen.

    ‘Weapons of mass destruction’, noemde Warren Buffet ze: de financiele contracten waarmee je op onderhandse derivatenmarkten koers- en rentefluctuaties kan afkopen. Fijn als de koersen of rentestanden jouw kant opleunen, maar dramatisch als dat niet zo is. Zeker als je een financiele kluns bent en je wurgcontracten hebt afgesloten die je dwingen om flink bij te storten als het contract nat gaat. En laten we wel wezen: een kluns ben je niet als niet precies begrijpt wat het verschil is tussen een swap of een swaption maar als je niet durft toe te geven dat je het niet begrijpt. 
     
    Spoor van vernieling
    Onderhandse rentederivaten hebben inmiddels een spoor van vernieling in Nederland achtergelaten. Niet bij banken of andere financiele instellingen, maar vooral bij de would be financiele mannetjes van de semi-publieke sector. Midden jaren negentig onder de grijze deken van vadertje staat uitgekropen, konden deze mannetjes zich niet snel genoeg van marktconforme salarissen, pakken, leaseauto’s, hoofdkantoren, logo’s en gebouwen voorzien. Geloofd en geprezen door ondergeschikten die uit pure verblinding het glinsterende evangelie van de manager achterna zijn gaan lopen, zijn de mannetjes van de weeromstuit meer en meer in hun eigen onfeilbaarheid gaan geloven.
     
    En geen willigere slachtoffers voor bancaire predatoren dan zichzelf overschattende onderwijsboeren, corporatiebestuurders en zorgmanagers. De mannetjes schitterende vergezichten voorspiegelend -- bestaande uit imposante gebouwenporno, opzwepende posities op internationale rankings en kushandjes uit Den Haag -- wisten de haaien van de Zuidas de oud-ambtenaren moeiteloos te verleiden zich tot over de oren in de schulden te steken. Onder het motto: leent en de vastgoedhemel zal de Uwe zijn! 
     
    En lenen deden ze, voor honderden miljoenen euri. En natuurlijk moest er afgedekt worden, moesten er heggetjes worden aangelegd en moest er risico worden afgekocht. En dus kwamen er voor tientallen miljoenen aan swaps en andere derivaten bovenop. Te betalen uit de zekere waardestijgingen van het vastgoed waarmee de universiteit, de scholengemeenschap, de zorginstelling of de woningscorporatie zichzelf zou opstoten in de vaart der volkeren. En anders wel uit de gelden die eigenlijk gereserveerd waren voor het primaire proces, maar wie rekende daar nou op? Nou dan! De mannetjes waren eindelijk mannen geworden en lieten zich hun nieuw verworven aanzien fijn aanleunen. Eindelijk werden ze voor vol aangezien door de bankiers, accountants, vastgoedontwikkelaars, advocaten van Zuidas en omgeving. Eindelijk werden ze op de hoogste verdiepingen genood. Eindelijk mochten ze de partijtjes van financieel Nederland frequenteren. Champagne! Kaviaar! Petit Fours! Canapees!
     
    Huilie-huilie
    Wat kon er misgaan? Vastgoed zou toch nooit zijn waarde verliezen? En zo is het. Totdat het niet meer zo is. Sinds de crisis is de ene na de andere woningbouwcorporatie in problemen gekomen. Oorzaak? Forse stortingen aan de bancaire tegenpartij afgedwongen door de wurgclausules die in de derivatencontracten stonden maar door de sukkels over het hoofd waren gezien. Jullie waren toch mannen en geen mannetjes? Jullie wisten toch wat je deed? Jullie waren toch zo trots op eenhoofdige leiding, doorzettingsmacht en een raad van toezicht die je in je zak had? Jullie wilden toch voor vol worden aangezien? Jullie waren toch professional counterparties? Nou dan! Dan moet je nu niet huilie-huilie doen en mekkeren over zorgplicht. Kijk hier staat het: als de rente daalt onder het contractueel vastgelegde niveau dan moet de tegenpartij een x percentage van de referentesom storten op rekeningnummer X van bank Y...
     
    Inmiddels dreigt ook de eerste scholengemeenschap aan deze overmoed te gronde te gaan. Amarantis, een onderwijskolos uit Amsterdam en omstreken, bestaande uit 60 scholen en 30.000 leerlingen, aaneengeregen door een bestuurder met een minderwaardigheidscomplex, die zich zwaar in de schulden heeft gestoken voor megalomane vastgoedprojecten en nu getorpedeerd dreigt te worden door o zo professioneel ogende derivaten ter waarde van € 7 miljoen euro op een schuld van € 85 miljoen. 
     
    Het verhaal is treurig stemmend bekend aan het worden. Overal waar je glanzende aankondigingen van megalomane vastgoedprojecten onder semipubliek opdrachtgeversschap boven braakliggend bouwterrein ziet zweven, moet je vrezen voor toekomstige derivatenschade die onherroepelijk zal worden afgewenteld op de belastingbetaler terwijl de verantwoordelijken met fikse handdrukken en vooruitzicht op lucratief commissiewerk de benen nemen. 
     
    De UvA
    Het is aan de UVA niet anders. Ook daar protserige bouwprojecten: de Wibautcampus, het Science Park, het Roeterseilandcomplex en straks het Binnengasthuisproject. Ook daar forse bankschulden: ruim € 300 miljoen, gelijkelijk verdeeld tussen Deutsche Bank en de Bank Nederlandse Gemeenten. En ook daar scherp aan de wind zeilen: met een solvabiliteitsration van 25 procent en een rentelast die maar net uit de kasstroom kan worden betaald lijkt de UVA financieel gezien meer op een zakenbank dan op een onderwijsinstelling (zie hier voor jaarverslag en jaarrekening). En dat allemaal ter meerdere eer en glorie van de mannetjes; onderwijs en onderzoek worden van dure gebouwen namelijk geen haar beter.
     
    Maar zoals Vestia en Amarantis leren, zijn we er daarmee nog niet. Waar vastgoedprojecten zijn, zijn leningen, en waar leningen zijn, zijn derivaten. Ook dat is bij de UVA niet anders. Op € 300 miljoen aan bancaire kredieten heeft de UVA maar liefst € 85 miljoen aan swaps geschreven. Ja daar schrik je van: dat klinkt namelijk meer als een Vestiaatje dan als een Amarantisje. 
     
    En ook bij de UVA zullen de mannetjes tot het laatst volhouden dat alles onder controle is. Totdat het plotseling niet meer onder controle is en de mannetjes in de banencarrousel van het poldermodel verdwijnen en een paar maanden  later op een nieuwe bestuurspost weer boven komen drijven. Zoals eindverantwoordelijke Molenkamp oktober 2011 geruisloos zijn bestuurspost bij Amarantis inruilde voor een post bij ROC Rivor (Molenkamp ‘heeft ruime ervaring in de onderwijssector’, zo meldt de website van zijn nieuwe werkgever doodleuk), zo is oud-UVA bestuurder Van der Toorn zojuist benoemd tot hoofd van een commissie die de journalistenopleiding van Windesheim tegen het licht moet houden. 
     
    In polderland rollen nooit koppen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ewald Engelen

    Gevolgd door 2079 leden

    FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.

    Volg Ewald Engelen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren