De Fyra-enquêtecommissie legt een fundamenteel probleem bloot, constateren de auteurs van het boek 'De Ontsporing' Marcel van Silfhout & Andries van den Berg. Als slotakkoord na hun 13-delige serie over het Fyra-debacle hekelen zij de 'hybride zwabberkoers tussen privatisering en vasthouden aan een haast monopolistisch verzelfstandigd staatsbedrijf, die totaal is vastgelopen en tot niets dan spoorellende heeft geleid'.

    Op de Haagse schaal van Richter moet de schok van het Fyra-eindrapport knalhard zijn aangekomen. Van een reeks bewindslieden tot de ministeries en de Tweede Kamer, gans politiek Den Haag kreeg onder uit de zak van de parlementaire enquêtecommissie. Categorie knock-out. Dat staatssecretaris Wilma Mansveld onder vuur zou liggen, hing in de lucht. Maar dat de kritiek en zelfreflectie zo ongenadig helder zouden zijn, ook over het functioneren van het parlement zelve, nee, dat was eerlijk gezegd niet echt verwacht.

    IMG_0221 Commissievoorzitter Van Toorenburg in gesprek met Marcel van Silfhout na afloop van het debat

    Bomvol schavot

    Het journaille op en om het Binnenhof zal net als wij, auteurs van het Fyra-fiascoboek De Ontsporing, hebben gedacht dat vooral de NS op het schavot zou worden gezet en politiek Den Haag ‘de hand boven het hoofd,’ zou worden gehouden – dat gebeurde namelijk tijdens de vier wekende durende openbare verhoren kort voor de zomer. Politici zoals voormalige ministers werden veel minder kritisch bejegend dan de NS-topmannen.
    De tijdgeest van liberalisering, erkent ook van Toorenburg, speelde een grote rol
    Maar nu ligt de bal dus ineens ook in eigen doel. De enquêtecommissie stelt dat vooral ‘Den Haag’ verantwoordelijk is voor het derailleren van het hele hogesnelheidsdossier, een debacle dat al twintig jaar geleden verkeerd van start ging onder een te ideologisch gesternte. De tijdgeest van liberalisering, erkent ook commissievoorzitter Madeleine van Toorenburg, speelde een grote rol.  

    Onjuist, onvolledig, ontijdig

    Opeenvolgende bewindslieden hebben de Kamer twee decennia lang ‘onjuist, onvolledig, ontijdig’ en in een enkel geval helemaal niet ingelicht. Oud verkeersminister Camiel Eurlings zou de Kamer zelfs hebben 'misleid'. En diezelfde Kamer 'blaft wel, maar bijt niet'. In al die HSL- en Fyra-jaren niet, aldus het snoeiharde oordeel van de onderzoekscommissie. Aan het slot van de persconferentie vatte oude rot in het vak  Cees Boonman de overdonderde reactie onder collega’s treffend samen in één verzuchting: dat het aldus nogal fundamenteel mis met de cultuur is ‘hier op deze vierkante kilometer in Den Haag.’ 

    Hybride zwabberkoers

    En dan te bedenken dat er een minstens  zo fundamentele aanbeveling door de commissie aan regering en parlement is gericht: een déjà vu voor ons als Ontsporing-auteurs. Hoewel Toorenburg zich niet voor of tegen marktwerking wil uitspreken – en de commissie deze nogal dominant heersende ‘ideologie’ als zodanig in het hele dossier ook niet heeft geanalyseerd – is het ook de commissie duidelijk geworden dat de huidige hybride zwabberkoers tussen privatisering enerzijds en vasthouden aan een haast monopolistisch verzelfstandigd staatsbedrijf totaal is vastgelopen en tot niets dan spoorellende heeft geleid. De ProRail-debatten met Mansveld behoren daar net zo goed toe. De politiek-bestuurlijke aansturing is geen kwestie meer van ‘op de winkel passen’, maar een van voortdurend uitslaande branden blussen.
    Ofwel: het wordt hom of kuit nu, precies zoals een oud president-directeur van de NS het ons nog zeer recent zei. Politiek Den Haag moet maar eens echt kiezen. Of  verder privatiseren en pure en goed georganiseerde marktwerking op en om het spoor, of hiermee ophouden en ‘gewoon’ weer gaan voor een goed staatsbedrijf. In beide gevallen dient ‘de politiek’ de kaders te stellen in het belang van reizigers en belastingbetalers. In de jaren tachtig leed de maatschappij onder overheidsfalen, nu is er weer sprake van zowel overheids- als marktfalen en is Nederland op alle fronten in dit dossier ‘het spoor bijster’.

    Kleine disclaimer

    In Utrecht zal een zucht van verlichting zijn geslaakt nu de NS niet meer als enige echte hoofdschuldige wordt weggezet. In politiek Den Haag dreunt de Fyra-ontsporing des te harder na. Dat staatssecretaris Wilma Mansveld de eer meteen aan zichzelf hield en is opgestapt, maakt namelijk dat zij niet meer als bliksemleider kan dienen.
    De bal ligt nu keihard bij De Tweede Kamer en de regering, zij staan nu beiden in een soort open schootsveld
    De bal ligt nu keihard bij de Tweede Kamer en de regering, zij staan nu beiden in een soort van open schootsveld. Dat kan nog aardig gaan knetteren op het Binnenhof, want de tegenstelling tussen diegenen die door willen met marktwerking en hen die dat niet willen, is niet eenvoudig te overbruggen of slechten.
    We hebben enigszins een schot voor de boeg genomen door de enquêtecommissie onder leiding van Madeleine van Toorenburg tijdens de persconferentie te complimenteren met het eindrapport. De complimenten zijn welgemeend, maar met een kleine disclaimer. We hebben onze mening gebaseerd op een snelle, eerste, vluchtige lezing. We zien ook wel degelijk een aantal omissies en bevreemdende bevindingen en aanbevelingen. Komende dagen zullen we de inhoud van het hele rapport rustig bestuderen om tot onze slot-analyse te komen. We zullen dit addendum-achtige artikel toevoegen aan ons boek en de updates van de Fyra-verhoren publiceren in de vorm van een gratis te downloaden e-boek, een journalistiek-maatschappelijke service die mede mogelijk wordt gemaakt door Follow The Money.
    foto 1

    Afterparty!

    We hopen dat een flink deel van de pakweg veertig bronnen die wij voor, tijdens en na de parlementaire enquête spraken – de hoofdrolspelers dus van deze gitzwarte bladzijdes in de Nederlandse spoorgeschiedenis – aanwezig zullen zijn op onze ‘afterparty’ die we onder de titel ‘De Fyra Finale’ samen met FNV Spoor en #FTM organiseren in het Utrechtse spoorwegmuseum. Een toepasselijke plek om de Fyra en het voorgaande bij te zetten in de collectie van het museum. Tegelijkertijd nemen we deze kans te baat om vooral vooruit te blikken, de Nederlandse spoortoekomst in.
    U bent van harte uitgenodigd, al is de kans groot dat het aantal aanmeldingen de zaalgrootte overstijgt. We geven de hoofdrolspelers de gelegenheid om een laatste publieke bijdrage te leveren in debatvorm. Wellicht helpt dit voorlaatste slotdebat vanuit Utrecht politiek Den Haag en de beoogde nieuwe staatssecretaris Sharon Dijksma om de hele zaak in Nederland weer op het goede spoor te krijgen.
    Meld u hier aan.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 296 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Het Fyra-debacle

    De Fyra moest Nederland opstoten in de vaart der door snelle, efficiënte spoortrajecten verbonden volken. Het tegenovergestel...

    Volg dossier