Van politiek naar bedrijfsleven: Wie gingen Jan Kees de Jager voor?

    Oud-Minister van Financiën Jan Kees de Jager wordt CFO bij KPN. Welke politici gingen hem voor en verruilden ook de politiek voor het bedrijfsleven?

    Het kwam toch onverwacht. Voormalig Minister van Financiën Jan Kees de Jager wordt financieel directeur van het geplaagde KPN. Was hij als Minister nog verantwoordelijk voor bijna 300 miljard euro, bij KPN gaat hij een factor dertig minder beheren. Desondanks ligt er een grote uitdaging voor de Jager om het voortploeterende voormalige staatsbedrijf te helpen aan een nieuwe toekomst. Jan Kees de Jager is niet de eerste die de politiek verruilt voor het bedrijfsleven. De afgelopen jaren waren er meerdere voorbeelden van politici die overstapten naar de private sector. Soms was dat een bron van controverse en discussie, recentelijk nog door de stap van voormalig Minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings naar KLM.  Als Minister was hij verantwoordelijk voor het vliegverkeer en volgens tegenstanders kunnen dergelijke overstapjes leiden tot belangenverstrengeling. Zij pleitten daarom voor een gedragscode. Volgens anderen is er niets mis met deze ‘draaideur-politici’. Zo zei Bernard Wientjes van het VNO-NCW in 2011 naar aanleiding van de controverse rondom de overstap van Camiel Eurlings naar KLM dat het juist ‘fantastisch’ is dat oud-toppolitici overstappen naar het internationale Nederlandse bedrijfsleven. Bovendien zijn politici volgens Wientjes ‘uitstekend in staat om zelf de afweging te maken of een overstap naar het bedrijfsleven problemen oplevert.’ In de Verenigde Staten en Frankrijk is het veel gebruikelijker dat er gependeld wordt tussen de politiek en het bedrijfsleven. Zo werd Henry Paulson na een loopbaan van 20 jaar bij Goldman Sachs de Amerikaanse minister van Financiën en werd France Telecom-topman Thierry Breton Minister van Industrie en Financiën om daarna weer terug te keren naar het bedrijfsleven als baas van het IT-bedrijf Atos. Ook in Nederland komt het fenomeen steeds vaker voor. Welke politici gingen Jan Kees de Jager voor?

    Camiel Eurlings

    Eurlings groeide uit van CDA-gemeenteraadslid in Valkenburg aan de Geul tot Minister van Verkeer en Waterstaat in 2007. Drie jaar later hield Eurlings de politiek voor gezien. Hij wilde meer tijd met zijn gezin doorbrengen, maar trad in 2011 toe tot directie van KLM. Dit werd hem niet door iedereen in dank afgenomen. ‘Het wekt de schijn van belangenverstrengeling’ zei GroenLinks kamerlid Liesbeth van Tongeren destijds. Volgens SP-leider Emile Roemer had Eurlings weliswaar ‘formeel niet gelogen’ maar was het ‘niet fraai hoe hij hier als minister mee om is gegaan’ Maar ook bij KLM maakt hij een razendsnelle opmars. In 2013 schopte Eurlings het tot topman. Dit jaar werd de oud-CDA’er in een verkiezing van het zakenblad Management Team verkozen tot meest inspirerende bestuurder van het jaar. Zakenmensen gaven aan waardering te hebben voor Eurlings’ charisma, eerlijkheid en down-to-earth mentaliteit.

    Wouter Bos

    Voordat Wouter Bos de politiek inging, werkte hij tien jaar bij Shell. Ook hij verliet uiteindelijk de politiek om meer tijd aan zijn gezin te kunnen besteden. ‘Als ik nu door zou gaan als lijsttrekker, zie ik mijn eigen kinderen niet opgroeien en dat is het me niet waard’, aldus de PvdA-er bij zijn afscheid in 2010. Amper een half jaar later werd bekend dat Bos aan de slag ging bij KPMG. Een opvallende keuze, want tijdens zijn Kamerlidmaatschap uitte Bos zijn zorgen over het toelaten van marktwerking in de zorg. ‘Ik ben er gaandeweg van overtuigd geraakt dat het soms makkelijker en beter is om publieke belangen voor de markt af te schermen dan te pogen de markt te temmen teneinde de publieke belangen niet te schaden’. Maar als adviseur van KPMG op het gebied van zorg veranderde deze visie en pleitte Bos voor meer private investeringen want ‘als daar een gunstiger prijs en kwaliteit uit voortkomen, is dat het beste voor de consument’. Inmiddels is Bos overgestapt van KPMG naar het VU medisch centrum.

    Wim Kok

    Wouter Bos was de tweede PvdA-leider die de overstap van de politiek naar het bedrijfsleven maakte. Wim Kok ging hem voor. Na acht jaar als Minister President verliet Kok in 2002 de politiek. Daarna aanvaardde hij verschillende commissariaten, onder andere bij ING, KLM en Shell. Discussie alom, vooral omdat Kok tijdens zijn politieke carrière de hoge salarissen in het bedrijfsleven ‘exhibitionistische zelfverrijking’ had genoemd en sprak over ‘ordinaire zakkenvullers’. De kritiek laaide weer op toen Kok in 2004 als ING-commissaris akkoord ging met een forse salarisverhoging van de top van de bank. Zijn verklaring?  ‘Ondanks mijn opvattingen over de maatschappelijke wenselijkheid van deze zeer aanzienlijke opwaartse correctie van het beloningspakket’, zei hij, ‘heb ik in het belang van ING geredeneerd, want dat is mijn taak als commissaris.’ Kok heeft zijn commissariaten in Nederland inmiddels verruild voor eentje in China, bij de China Construction Bank, wat hem naar verluidt zo’n 5000 euro per vergadering oplevert.

    Dick Benschop

    Een andere PvdA’er die door de draaideur ging, is Dick Benschop. De leraar geschiedenis werd in 1998 Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Vier jaar later hield hij het voor gezien, en ging aan de slag bij Shell, de voormalig werkgever van zijn collega Wouter Bos en waar mede PvdA-er Wim Kok op dat moment ook commissaris was. Uit eigen beweging, aldus Shell. ‘Het contact kwam op initiatief van de heer Benschop tot stand’, zei het bedrijf in 2003 tegen de Volkskrant. Het was niet de eerste keer dat Benschop de politiek verliet. Hij was persoonlijk medewerker van Joop den Uyl en Wim Kok en adviseerde PvdA-minister Margreeth de Boer, maar stopte hier in 1994 en begon zijn eigen adviesbureau waar hij zich vier jaar lang aan wijdde tot hij weer terugkeerde in de politie Even leek een terugkeer van Benschop weer aan de orde. Hij pleitte onlangs voor een Nederlandse Eurocommissaris op de post van Energiezaken. Toch lijkt Benschop (voorlopig) de politiek vaarwel te hebben gezegd. Desgevraagd gaf hij aan geen interesse te hebben. ‘Haha, nee, ik doe iets anders.’

    Jan Peter Balkenende

    Na de desastreuze verkiezingen van 2010 voor het CDA nam Jan Peter Balkende afscheid van de politiek. Na zijn studies geschiedenis en Nederlands recht was Balkenende maar liefst zestien jaar gemeenteraadslid in Amstelveen, voordat hij in 1998 in de Tweede Kamer kwam. Tussendoor promoveerde hij en werd bijzonder hoogleraar christelijk denken aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. In 2009 leek Balkenende even in de race te zijn voor het presidentschap van de Europese Unie, maar een jaar later was het na acht jaar premierschap het einde van zijn politieke carrière. In 2011 maakte de toen 55-jarige Balkenende zijn entree in het bedrijfsleven. Hij werd partner bij accountantsorganisatie Ernst&Young en kreeg volgens het bedrijf een leidinggevende rol op het gebied van maatschappelijke duurzaam ondernemen. Wel bleef Balkenende nog een dag in de week lesgeven aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, waar hij studenten onderwijst in Governance, Institutions & Internationalisation.

    Hans Wijers

    Voordat Hans Wijers Minister van Economische Zaken werd voor D66 werkte hij als organisatie-adviseur.  Maar na vier jaar trok Wijers zich weer terug uit de politiek  om, jawel, meer tijd aan zijn gezin te besteden. Hij keerde weer terug in het bedrijfsleven. In 2002 werd hij topman van Akzo Nobel. En met succes. Onder Wijers bouwde het concern sterk uit, onder andere door veel overnames te doen. Tien jaar later ging hij weg, naar aanleiding waarvan Het Financieele Dagblad schreef ‘Vandaag gaat topman Hans Wijers weg, na ‘s werelds grootste verfmaker een gezicht te hebben gegeven.’ Sinds zijn vertrek bij AKZO vervult Wijers verschillende bestuurlijke functies. Hij is onder andere commissaris bij Ajax, Heineken en de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten.

    Gerrit Zalm

    Gerrit Zalm was van 1994 tot 2007 bijna onafgebroken Minister van Financiën. Na zijn afscheid nam de VVD’er een baan aan bij DSB bank. De bank van Dirk Scheringa werd toen al nauwlettend in de gaten gehouden door toezichthouders AFM en DNB vanwege de woekerpraktijken. Zalm moest orde op zaken stellen. Na de nationalisatie van ABN AMRO zag toenmalig minister van financien Wouter Bos in Gerrit Zalm de ideale persoon om de kersverse staatsbank te leiden. En zo geschiedde. Maar een jaar later, in 2009, ontstond er kritiek op Zalm toen DSB Bank onder vuur kwam te liggen vanwege de dubieuze wijze waarop de bank leningen verstrekte. Na de uiteindelijke ondergang van DSB Bank verzocht Bos toezichthouders DNB en AFM om goed naar de rol van Zalm te kijken. Als Zalm fouten blijkt te hebben gemaakt, dan kan hij worden weggestuurd. De twee toezichthouders komen met tegenstrijdige resultaten. DNB is van mening dat Zalm niets te verwijten valt, AFM vindt daarentegen dat Zalm beter kan vertrekken. Uiteindelijk mag Zalm blijven. Na 5 jaar bij ABN zegt hij zich inmiddels een echte bankier te voelen. Toch blijkt het oordeel van de toezichthouder hem nog dwars te zitten. Tijdens een interview met Room for Discussion zei Zalm dat de AFM inmiddels zelf ook weet  dat ‘ze de plank volledig mis hadden geslagen.’ Desgevraagd wist de AFM echter van niets en gaf tegen Follow the Money aan nog steeds achter haar conclusies te staan.

    Joop Wijn

    In 2009 haalde Gerrit Zalm Joop Wijn naar ABN Amro. Wijn werkte in 1994 al vier jaar bij de bank, maar verruilde dit voor een politieke carriere bij het CDA. Maar na een jaar als Minister van Economische Zaken, keerde Wijn in 2007 terug naar zijn bankenroots. Hij werd directeur Rabobank Nederland. Een functie met uitzicht op de toetreding tot de raad van bestuur, maar Wijn besloot ook dit al snel, na amper een jaar, voor gezien te houden toen Zalm hem vroeg naar ABN te komen. Deze wisselvalligheid werd niet door iedereen gewaardeerd. ‘Joop bezit een hoge mate van katholieke souplesse’, zo omschreef zijn partijgenoot en voormalig minister van Buitenlandse zaken Ben Bot de opmerkelijke loopbaan van Wijn

    Draaideuren

    De bovenstaande lijst is allerminst allesomvattend. Er zijn talloze voorbeelden van politici die in de draaideur stapten. Oud-Minister van Financiën Onno Ruding werkte bij ABN Amro voordat hij de politiek inging. Later keerde hij weer terug in het bedrijfsleven en ging aan de slag als vice chairman bij Citicorp en Citibank. PvdA-er Marjet van Zuijlen was werkzaam bij Lips Capital Group en Hans Wiegel ging aan de slag bij verschillende vastgoedfondsen. Ook lobbyen is populair onder oud-politici. Voormalig topambtenaar Chris Buijink geeft nu de leiding aan de Nederlandse Vereniging van Banken, Maxime Verhagen zit bij Bouwend Nederland en oud-staatssecretaris van Defensie Jack de Vries lobbyt nu voor de JSF.    

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jessica de Vlieger

    Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...

    Volg Jessica de Vlieger
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren