Zwart-wit denken in Zuid-Afrika

    Sporten, wonen, stemmen – in Zuid-Afrika is dat nog steeds een kwestie van ‘kleur bekennen’. Correspondent Inge Abraham doet verslag van de komende verkiezingen. Het gaat er keihard aan toe. 'Racism is back in town.'

    Een zonnige ochtend in Kaapstad. Voor me een kop koffie en de krant. De kop van de krant: ‘Countdown, 8 more days to go’. Het artikel verwijst naar de gemeenteverkiezingen die volgende week in Zuid-Afrika plaatsvinden. De man aan het tafeltje naast me, een oudere zwarte heer, kijkt me even aan en werpt een blik op de voorpagina. Hij zucht. ‘Racism is back in town,’ hoor ik hem zeggen. Ik maak kennis met George.
     
    ‘South Africa has always been about black and white, or better: black versus white,’ stelt George naast me, grommend. En hoewel je de situatie van Zuid-Afrika anno nu versus twintig jaar geleden in het opzicht van raciale (on)gelijkheid nauwelijks nog kan vergelijken, zijn twee fenomenen in de Zuid-Afrikaanse maatschappij op dat gebied onverminderd beladen gebleven: sport en politiek. 
     
    Zoals cricket en rugby ‘witte’ sporten zijn, is voetbal de sport van de gekleurden en de zwarten. Op een enkele blanke voetballer en zwarte rugbyer na, blijft de verdeling de sportvelden doorkruisen als een geopolitieke scheidslijn. Zo rigide is het politieke stelsel en kiezerspubliek van het moderne post-Apartheid Zuid-Afrika na twee decennia  raciale vrijheid niet meer, maar in de kern staat stemmen in dit land nog altijd gelijk aan ‘kleur bekennen’. 
     
    ANC versus DA?
    De twee grootste politieke partijen van Zuid-Afrika zijn enerzijds het ANC van oud-president en volksvader Nelson Mandela - tegenwoordig president Zuma - en anderzijds de Democratische Partij (Democratic Alliance) van de oud-burgemeester van Kaapstad, en huidige premier van de provincie Westkaap: Helen Zille. Zille is blank, blond en van middelbare leeftijd. Twintig jaar geleden was ‘type Zille’ de vleesgeworden aartsrivale van elke zwarte Zuid-Afrikaan. Minor detail.
     
    De politieke arena van Zuid-Afrika in Jip-en-Janneke werkelijkheid: het ANC is zwart, de DA is dat niet. Zo simpel is het, schetst George de situatie. Ondertussen likt hij de witte schuimlaag van zijn cappuccino van zijn donkere bovenlip af. Ik kan een glimlach om de symboliek van het moment niet onderdrukken.
     
    Not done
    Verkiezingen zijn de afgelopen twintig jaar in dit land met name als middel gebruikt om etnische identiteit en solidariteit te uiten. Als blanke was het minder voor de hand liggend en eigenlijk not done om op het ANC te stemmen, zoals je het als zwarte Zuid-Afrikaan in feite niet kon maken om iets anders dan ANC te stemmen. De coloureds – de mix van Indiers, Maleisiers, blanken en zwarten –hangen daar als zwevende kiezers tussenin. Maar als het tussen het ANC en de DA gaat, neigen zij overwegend naar het ANC.
     
    Kaapstad is in veel opzichten anders dan veel Zuid-Afrikaanse steden. Met name in de demografische opbouw van de stad. In tegenstelling tot de andere grote steden, vormen zwarten in Kaapstad en de Westkaap provincie de etnische minderheid, zo’n 32 procent van de totale bevolking van de stad. De grootste bevolkingsgroep in Kaapstad zijn met bijna 50 procent de coloureds. Tenslotte maken de blanke inwoners van de stad een kleine 20 procent van het inwonertal uit. 
     
     
    Witte Westkaap?
    Hoe verder je naar de steden rondom Kaapstad trekt, des te meer blanken je tegenkomt. Want ‘Afrikaners’, afstammelingen van de in deze regio aanmerende Nederlandse VOC’ers zijn in dit gebied al eeuwen grootgrondbezitters. Dat de Westkaap volgens Zuid-Afrikanen een van de provincies is waar de tegenstelling tussen zwart en wit nog het meest evident aanwezig is, heeft alles te maken met de rijkelijk vertegenwoordigde blanke gemeenschap. 
     
    Het tweede en meest opvallende verschijnsel waarin Kaapstad zich onderscheidt van de rest van het land, ligt in de handen van de machthebbers. Althans, in de kleur van die handen. Want waar vrijwel alle Zuid-Afrikaanse steden onder ANC-bestuur vallen, is Kaapstad de enige Zuid-Afrikaanse stad waar de DA het voor het zeggen heeft. 
     
    Wie een verband ziet tussen het eerste en tweede verschijnsel, heeft het bij het rechte eind. Een niet-zwarte stad kiest een niet-zwarte regering. Terwijl de DA in landelijke verkiezingen nog altijd een kleine jongen is naast haar grote ANC-broer – tijdens de verkiezingen van 2009 kreeg het ANC bijna 66% van de stemmen, de DA slechts 16% – is de partij van Zille in Kaapstad al vijf jaar de grootste partij. En neemt de populariteit ervan onverminderd toe. Het ANC zag het gebeuren, en keek ongerust toe. En zette vervolgens de tegenaanval in. 
     
    Het begin van een vuil staaltje politieke karaktermoord. Hoe die moord bedacht en volbracht werd, belicht ik in mijn volgende column...
     
    Over de auteur

    Inge Abraham

    Inge Abraham (1980) mag op haar CV 'Neerlandica' en 'politicologe' als titels achter haar naam noteren. N...

    Lees meer

    Volg deze columnist

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid