© https://www.flickr.com/photos/nekonomania/4732788287/

De geelgekleurde velden met raapzaad in Polen leveren weliswaar mooie fotomomenten op. Maar volgens de belangenvereniging European Biodiesel Board wordt er op grote schaal een wisseltruc toegepast waardoor goedkope Poolse biodiesel de markt verpest. Wat houdt die Poolse truc in?

Lichtglooiende heuvels met zover als het oog reikt velden die in het voorjaar heldergeel kleuren met de bloemetjes van de raapzaadplant. Een romantisch plaatje dat je in Polen veel ziet. De raapzaadplant levert namelijk de grondstof voor de zogeheten raapzaad-methyl-ester, een biodiesel. Maar die duurzame business zelf blijkt bij nader onderzoek helemaal niet zo'n fraai plaatje op te leveren. De duurzame brandstoffenhandel begint daarentegen behoorlijk te stinken.

De European Biodiesel Board (EBB) waarschuwde begin deze maand dat er maandelijks tientallen miljoenen liters verdachte Poolse biodiesel tegen ‘oneerlijk lage prijzen’ op de Europese markt worden gebracht. De belangenvereniging voor Europese biodieselfabrikanten, die 80 leden telt in 21 EU-landen, verdenkt Poolse bedrijven ervan dat ze knoeien met het bijmengen van niet-duurzame diesel bij de biodiesel.

Maandelijks zou er 25.000 ton (ca. 25 miljoen liter) verdachte Poolse biodiesel de Europese markt overspoelen. De EBB heeft nu aan de bel getrokken bij nationale en Europese toezichthouders en de Europese antifraudedienst OLAF. De Poolse biobrandstoffen, met mogelijk een onnatuurlijk luchtje, zijn volgens de EBB richting Roemenië, Nederland, België, Italië en Frankrijk gegaan.

De Europese belangenvereniging schetst in het persbericht een beeld dat Poolse afnemers van biodiesel gerommeld hebben met de Europese verplichting om gewone diesel, die wordt verkocht bij tankstations, bij te mengen met een klein percentage biodiesel. In de Europese Unie hebben petroleumbedrijven zoals Shell, BP, Total maar ook een regionale Poolse of Nederlandse pompstationketen een bijmengverplichting om de CO2-uitstoot te reduceren door een groter gebruik van biobrandstoffen.

Stiekem apart houden

De EBB heeft geconstateerd dat bedrijven, waarvan de concrete namen ontbreken, hun biodiesel alleen op papier bijmengen met gewone diesel. Ze krijgen weliswaar ongeveer 25 eurocent subsidie per liter bijgemengde Poolse biodiesel, maar in plaats van de blend van biodiesel en gewone diesel vervolgens te verkopen langs de Poolse snelwegen, wordt de biodieselcomponent stiekem apart gehouden en doorverkocht op de Europese markt. Oftewel, de subsidie wordt opgestreken en er wordt (op papier) aan de Poolse bijmengverplichting van 7,1 procent voldaan, terwijl de biodiesel in werkelijkheid op transport gaat naar een handelaar of ander Europees petroleumbedrijf dat biodiesel nodig heeft om aan de nationale bijmengverplichting te voldoen.

'Ze houden de biodiesel apart en verkopen dat door aan iemand in Europa die ook biodiesel moet bijmengen'

‘Zo verdienen ze dan twee keer aan hetzelfde product,’ legt een leidinggevende uit die werkzaam is bij een groot handelshuis actief op de biobrandstoffenmarkt. ‘Ze zeggen dat ze de Poolse biodiesel hebben bijgemengd en dat mengsel krijgt dan een premium waarde. Maar eigenlijk houden ze de biodiesel apart en verkopen dat door aan iemand in Europa die ook biodiesel moet bijmengen.’

De oorzaken schuilen volgens hem in het falende toezicht op het Poolse biobrandstoffenbeleid waar tegelijkertijd kwistig met subsidies wordt gestrooid. ‘Zo’n kwartje subsidie triggert dit soort gedrag en het gaat fout als niet geverifieerd wordt of daadwerkelijk biodiesel wordt bijgemengd.’ Het is volgens de ingewijde dan goed mogelijk dat B7 (een blend van 7 procent biodiesel en 93 procent gewone diesel) in werkelijkheid een minder duurzame variant is, zoals B2 (slechts 2 procent biodiesel, 98 procent diesel), of zelfs B0 – honderd procent gewone diesel. Volgens de biobrandstoffen ontbreekt het in Polen aan onvoldoende controlemechanismen of er daadwerkelijk bijgemengd wordt. ‘Als je ergens in de handel een partijtje haalt, dan weet je het niet. Want er zitten zoveel schakels in de logistieke keten, het wordt overgeslagen, getransporteerd en weer overgeslagen.’

Marktverstoring

EBB-directeur Alain Brinon spreekt in het persbericht over ‘flagrante schendingen van Europese wetten regels’ en geeft aan dat de Poolse biodiesel ‘heel verstorend en schadelijk’ is voor de concurrentie op de Europese biodieselmarkt. Er wordt gedreigd met nacontroles en boetes.

De European Biodiesel Board, gezeteld in Brussel, was niet bereikbaar voor commentaar, maar eerder deze maand liet hun secretaris-generaal Raffaello Garofalo aan BBC News weten dat er mogelijk sprake is van een maas in de Poolse wet. ‘Het kan op fraude gestoeld zijn of er is een maas in de Poolse wetgeving waardoor er níet goed geverifieerd kan worden of het bijmengen met biodiesel daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.’ Garofalo ging daarnaast in op de marktverstorende werking van de Poolse dumpprijzen. ‘Het gaat om een enorme hoeveelheid biodiesel die verkocht wordt tegen de prijs van de grondstof zónder de kosten van de omzetting naar biodiesel.’ Oftewel, de biodiesel gemaakt uit raapzaad zou voor evenveel verkocht worden als de onderliggende grondstof zoals raapzaad.

' Veel fabrieken draaien nu met een gereduceerde capaciteit omdat afnemers hun biodiesel ergens anders goedkoper konden halen doordat Poolse partijen schijnvoordelen hebben'

De ingewijde in de biodieselmarkt verwacht dat biodieselfabrieken last van de valse concurrentie hebben ondervonden. ‘Veel fabrieken draaien nu met een gereduceerde capaciteit omdat afnemers hun biodiesel ergens anders goedkoper konden halen doordat Poolse partijen schijnvoordelen hebben.’

Een tussenhandelaar in biobrandstoffen die anoniem wil blijven, spreekt van hypocrisie. ‘Dat Poolse verhaal speelt al jaren en is een weeffout in de Poolse regelgeving ten opzichte van de Europese directives. Je zult ervan opkijken hoeveel van die Poolse traffic in tanks beland van die zeurende en zwartepietende partijen. Goedkoop is toch altijd mooi meegenomen. Niemand zeggen.’

Nederlands toezicht

Jan Verschoor, secretaris bij de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Biobrandstoffen, kent de Poolse biodieseltruc. ‘Wij hebben geen aanwijzingen dat de Poolse praktijken in Nederland plaatsvinden. Wij verwerpen in zijn algemeenheid het verschijnsel dat een bepaald volume biobrandstoffen op twee of meer plaatsen meetelt voor de nationale verplichting. Certificering en overheidstoezicht moeten borgen dat het volume in een land ingeboekte biobrandstoffen daadwerkelijk in dat land op de markt wordt gebracht en aantoonbaar duurzaam is geproduceerd.' Verschoor verwijst naar de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) die volgens hem streng toezicht houdt op de biobrandstoffenlevering. ‘De Nederlandse systematiek voorkomt dat reeds in Nederland ingeboekte biobrandstoffen nogmaals kunnen worden geclaimd,’ zegt NEa-woordvoerder Roos Grisnigt. ‘De NEa en de inboekverificateur controleren of de gegevens in het register overeenkomen met de bewijsmiddelen en of de energie daadwerkelijk is geleverd aan de Nederlandse markt voor vervoer. Ook wordt gecontroleerd of de ‘duurzaamheidsclaim’ van biobrandstoffen is afgehaald na inboeken, zodat ze daarna niet nogmaals als duurzame levering kunnen worden geclaimd in binnen- of buitenland.’

De Europese lappendeken

Het biobrandstoffenbeleid in de EU is geregeld in de Renewable Energy Directive uit 2010 waarin de doelstelling is opgenomen dat in 2020 in ieder EU-land transportbrandstoffen voor minimaal 10 procent moeten bestaan uit biobrandstoffen zoals biodiesel en ethanol. Het beoogde voordeel is een lagere CO2-uitstoot, maar de keerzijde is dat voor de productie van bijvoorbeeld biodiesel gemaakt uit sojabonen, zogeheten soy-methyl-ester (sme), grote hoeveelheden landbouwgrond benodigd zijn. Verder concurreert de brandstofmarkt met voedselmarkt. Om dit nadelige effect tegen te gaan is er een ILUC- regelgeving aan toegevoegd waarin in 2020 de brandstofmix voor maximaal 7 procent mag bestaan uit biodiesel gemaakt uit voedselgewassen. De overige drie procent, of meer, moeten bestaan uit zogeheten geavanceerde biobrandstoffen gemaakt van, bijvoorbeeld, gebruikt afgedankt frituurvet. Verschillende Europese landen kennen al een soort beloningsysteem voor dit soort meest duurzame biobrandstoffen, maar één lijn valt niet te ontwaren.

Poolse regelgeving

In de aanloop naar 2020 kennen EU-landen al een bijmengverplichting voor petroleumbedrijven, die verplicht zijn biodiesel of ethanol bij te mengen in hun tanks. Zo kent Nederland in 2016 een bijmengverplichting van zeven procent. Om het bijmengen van de meest duurzame biobrandstoffen te stimuleren, in casu biobrandstoffen afkomstig uit bijvoorbeeld restproducten zoals dierlijke vetten en afgedankt frituurvet, komt deze categorie in aanmerking voor dubbeltelling. Een petroleumbedrijf als BP hoeft dan in Nederland, zeg maar, 3,5 procent van deze categorie bij te mengen. De prijs van deze soort dubbeltellende biodiesel is daardoor – vanwege de status aparte – wel hoger dan gewone, enkeltellende biodiesel. Dit verschilt nogal per EU-land.

Zo maakt de biobrandstof-regelgeving in Polen nog geen onderscheid tussen gewone biodiesel en de geavanceerde biodiesel. Naar verwachting zal dat pas eind van dit jaar opgenomen worden. De huidige situatie is dat er in Polen tot eind 2016 een bijmengverplichting is van 7,1 procent. Deze bijmengverplichting is echter weer lager, in casu 6 procent, als blenders 70 procent van hun zogeheten feedstock, de ‘basis-ingrediënten’ van biobrandstoffen zoals raapzaad of sojabonen, afnemen bij lokale toeleveranciers. In de praktijk zullen de vele raapzaadboeren hun afzetmarkt verzekerd zien worden. Polen is een grootverbouwer van raapzaad, een plant met gele bloemetjes en zaden waaruit biodiesel gewonnen kan worden. Dit soort biodiesel heet dan raapzaad-methyl-ester (rme).  

Lees verder Inklappen

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Dennis Mijnheer
Dennis Mijnheer
Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.
Gevolgd door 1703 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren