Wie verlost Portugal uit zijn lijden?

2 Connecties

Onderwerpen

Crisis Portugal
0 Bijdragen

Het verval van de Portugese staat begint overal zichtbaar te worden. De financiële crisis van het land is nu ook op straat, de kantoren en het openbaar vervoer merkbaar. Portugal wankelt op de rand van een systeemcrisis.

In de Portugese kranten van woensdag 6 april wordt, met een bijna masochistisch genoegen, de voortekenen van een totale ineenstorting van de staat in kaart gebracht. De financiële crisis speelt zich niet langer af in ministeries of op Bloombergschermen, maar op straat, op het werk en de weg daar naar toe. 

 
Enkele voorbeelden: 
 
  • Gebrek aan artsen in ziekenhuizen en geboorteklinieken van de staat of gemeente
  • Transtejo (de veerdiensten in Lissabon over de Taag-rivier) kan tot juni de salarissen betalen; geld lenen lukt niet
  • Pensioenen en salarissen van ambtenaren zijn in gevaar, algehele twijfel of er volgende maand wel betaald wordt
  • Musea willen prijzen verhogen en gratis entrees beperken
  • Gemeentes wachten op overheidskredieten, zijn niet in staat om bancaire leningen te krijgen
  • Staking metro in Lissabon
 
Verder stortregent het slecht nieuws. Zo heeft Moody's nu ook de energiemaatschappij REN, waarin de Portugese staat een belang heeft van 51%, gedegradeerd tot de bijna-junkbondstatus Baa2. De staat zou het belang kunnen verkopen om aan geld te komen en dan staat de financiering van het bedrijf op losse schoreven. De downgrade van zeven grote Portugese banken zet tientallen Portugese ondernemingen, ook gezonde, onder druk. Zij kunnen de facto geen geld meer lenen. 
 
Vanochtend ging het gerucht dat de staat geld geleend zou hebben van …  zichzelf. Dat gaat zelfs Portugese begrippen te ver. Later zou het Ministério do Trabalho e da Solidariedade Social (Sociale Zaken) ontkennen dat het staatsfonds voor sociale zekerheid mee heeft gedaan aan de veiling van Portugees schuldpapier. Portugal betaalde voor een lening van ca een miljard 5,9 procent rente voor een jaar, een nieuw record. De rente is hoger dan die Ierland betaalde voor het de hulp van Europa en het IMF inriep.
 
Systeemcrisis dreigt
Het Portugese ministerie van financiën heeft vandaag verder verklaard maatregelen te nemen om het banksysteem in stand te houden. De liquiditeit is sterk afgenomen door onder meer de downgrading van zowel het land als zeven grote banken door kredietbeoordelaars Moody's en Fitch. De verklaring duidt er op dat Portugal op dit moment afstoomt op een ouderwetse kredietcrisis. Gezien de staat van de Portugese financiën moet die wel ontaarden in een totale systeemcrisis.
 
De cijfers zijn om wanhopig van te worden, de politieke situatie is zo mogelijk nog dramatischer. Op 15 april moet de Portugese staat  €4,2 miljard aflossen, in juni nog eens €4,9 miljard. Dat geld is er niet en gezien het mislukken van de bezuinigingsdoelstellingen van de, inmiddels demissionaire, regering is de kans er niet groter op geworden dat het land dat wel kan betalen. 
 
Met de zeer matige economische groei die Portugal de afgelopen decennia heeft gekend, zijn leningen met een rente van 5 procent per jaar niet vol te houden, tenzij er zeer ingrijpend wordt bezuinigd of er extra belastinginkomsten binnen stromen. Het geld wordt niet geïnvesteerd maar gebruikt om gaten elders te dichten. De vleugellamme politiek maakt dat zeer onwaarschijnlijk. Een verhoging van de tabaksaccijnzen is niet genoeg. En veel verder is de gevallen regering onder leiding van premier Socrates niet gekomen.
 
Heimwee naar Salazar
De politiek-economische situatie van Portugal doet sterk denken aan de chaotische  jaren '20. Een door militairen geleide staatsgreep maakte in 1926 een einde aan de wankele eerste Portugese Republiek. De macht kwam in handen van de oer-katholieke jurist António de Oliveira Salazar, die eerst als minister van financiën en later als premier de machtigste man van het land werd. Hij zou dat blijven tot 1968, toen een val van een stoel een noodlottige hersenbloeding veroorzaakte.
 
De autoritaire 'Estado Novo' (Nieuwe Staat) van Salazar was een samenraapsel van overwegend conservatieve, ultranationalistische en katholieke elementen. Politiek geïnspireerd door het corporatisme van Mussolini en later ook het nationaal-socialisme van Duitsland, zorgde Salazar in economisch opzicht voor een wonder.
 
Salazar bestuurde het land zoals zijn moeder het zou doen: niet meer uitgeven dan er binnenkomt. Met een streng begrotingsbeleid - Salazar verbood tekorten op de begroting en prijsverhogingen –  bracht hij de staatsschuld sterk terug en riep hij de inflatie abrupt een halt toe.  Liquide middelen werden op grote schaal ingeruild voor goud. Relatief heeft Portugal een van de grootste goudvoorraden ter wereld.
 
Salazar investeerde daarnaast in infrastructuur en maakte de tot dan toen relatief zelfstandige overzeese gebiedsdelen ondergeschikt aan de Portugese economie en de belangen van de grote industriële families. Dat leidde in de koloniën tot armoede en uiteindelijk tot verzet. De revolte in Angola en Mozambique bracht Portugal financieel en moreel tot de bedelstaf en was de oorzaak van de omverwerping van het regime in 1974. 
 
Autarkie
Het is de behoefte aan iemand die orde op zaken stelt, een staatsman die de politieke impasse weet te doorbreken, die er toe heeft geleid dat Salazar in Portugal weer in de belangstelling staat. In 2009 verscheen er een film over zijn privéleven. Het zou te ver gaan om te spreken van een rehabilitatie, maar waar tot enkele jaren geleden alleen aandacht was voor de zwarte kanten van zijn dictatoriaal regime, wordt er nu ook vaker gewezen op de positieve kanten van zijn Estado Novo. Vooral de geslaagde economische stabilisatie in de jaren 30 en het herstel van de orde is op dit moment voor veel Portugezen aantrekkelijk. 
 
Ook de autarkie die Salazar predikte ('Orgulhosamente sós') doet het goed nu het land economisch niet mee kan komen in de rat race van de globalisering. De Portugese kleding- en schoenenindustrie bijvoorbeeld is weggevaagd door de concurrentie uit Azië. De laatste tien jaar stagneert de stijging van de arbeidsproductiviteit. In plaats van te investeren in technologie en onderwijs heeft Portugal het  bijna gratis geld waarmee de introductie van de euro gepaard ging gestoken in onroerend goed en consumptie. Het wagenpark van het land kan zich inmiddels meten met dat van Nederland, de wegen zijn er beter, het weer ook. Maar hoogwaardig werk in de industrie of dienstverlening is er nauwelijks. 
 
 
Technocraten
Portugal is een van de oudste natiestaten ter wereld. Het land bestaat al sinds 1139. En landen verdwijnen niet zomaar. Maar staten kunnen wel uiteenvallen. Voor Portugal is de komst van een 'Salazar' opnieuw onvermijdelijk. De kans is echter klein dat het nu een Portugees zal zijn, ook al wordt de Europese Commissie op dit moment voorgezeten door de Portugees José Manuel Barroso.
 
De 'Salazar' van 2011 is geen man, maar bestaat uit een tiental gezichtloze technocraten in dienst van het IMF en de ECB. Nog deze week zullen zij naar Lissabon vertrekken. En de lessen van de oude dictator uitvoeren.
 
 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Arne van der Wal
Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.
Gevolgd door 927 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren