Tom de Swaan tijdens de algemene aandeelhoudersvergadering van 2019 in het hoofdkantoor van ABN AMRO.
Moneyland Nederland

Belastingontwijking: leuker kunnen ze het op de Zuidas niet maken. Wel makkelijker. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden.

 

Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

35 Artikelen
Fraude en witwassen

Witteboordencriminaliteit wordt veronachtzaamd, terwijl daar absurd veel geld in omgaat. Lees meer

Dankzij de talloze belastingverdragen met andere landen is Nederland in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een van de voornaamste belastingparadijzen op aarde.

 

Niet alleen lopen de geldstromen van de grootste bedrijven op aarde langs de Amsterdamse Zuidas, ook is de Nederlandse wet- en regelgeving zeer geschikt voor fraudeurs en witwassers. Tegelijkertijd is door onderbezetting in het opsporingsapparaat de pakkans voor deze financiële misdaden minimaal. FTM gaat op zoek naar de witteboorden die hun diensten verlenen aan criminelen, onderzoekt waarom de politiek geen hardere maatregelen neemt en hoe het ‘woud’ aan onderzoeksinstanties beter zou kunnen functioneren.

10 Artikelen

Tom de Swaan tijdens de algemene aandeelhoudersvergadering van 2019 in het hoofdkantoor van ABN AMRO. © Robin Utrecht

President-commissaris ABN Amro doet per direct afstand van investering via Britse Maagdeneilanden

Tom de Swaan, president-commissaris van ABN Amro, doet per direct afstand van zijn belang in een safari-onderneming van een oud-collega in Tanzania en Kenia. Dit heeft De Swaan via een intern bericht aan het personeel van ABN Amro gemeld. De Swaans investering liep via de Britse Maagdeneilanden en Mauritius. ‘Ik vind het zeer vervelend dat de bank door mijn toedoen op deze wijze in het nieuws is gekomen.’

Tom de Swaan, als president-commissaris de belangrijkste toezichthouder op ABN Amro, heeft zelf een steek laten vallen. Hij stak via een twijfelachtige investeringsstructuur via de Britse Maagdeneilanden en Mauritius zo’n 50.000 euro in het bedrijf Asilia, dat safari’s organiseert in Tanzania en Kenia. Asilia valt onder een vennootschap in Mauritius, dat weer geld ontvangt van Candace Management Limited, een vennootschap op de Britse Maagdeneilanden.

Die laatste vennootschap kon behalve De Swaan ook demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra, Maarten Muller, commissaris bij Van Lanschot Kempen, en Alexandra Schaapveld, commissaris bij Société Générale, tot zijn investeerders rekenen.

Maandagmiddag liet ABN Amro na vragen van Follow the Money weten dat De Swaan  afstand heeft genomen van deze constructie, die door het Het Financieele Dagblad, Trouw en Investico in het kader van de Pandora Papers werd onthuld. De president-commissaris schonk deze middag zijn aandeel aan de oprichter van Asilia, Jeroen Harderwijk, een oud-investeringsbankier van ABN Amro.

Know your customer

Het nieuws van zondagavond valt slecht bij veel medewerkers van ABN Amro, zo klinkt het binnen de bank. Net als andere banken heeft ABN Amro een grote Know Your Customer-afdeling opgezet die klanten doorlicht, en die zeer alert dient te zijn op constructies via oorden als de Maagdeneilanden en Mauritius. Over die uitgebreide checks van bankmedewerkers klagen veel mkb’ers.

‘De suggestie die nu is ontstaan, is met name heel erg vervelend voor al onze collega’s die zich elke dag inzetten het beste te doen voor de bank en haar klanten en terechte vragen stellen bij dergelijke bedrijfsconstructies,’ erkent De Swaan in een intern bericht aan ABN-medewerkers deze middag. ‘Daarvoor bied ik mijn welgemeende excuses aan.’ 

Dit interne bericht is het enige dat ABN Amro over de zaak kwijt wil, laat de woordvoerder weten. Een persbericht over het in opspraak raken van de topbestuurder vindt de bank niet nodig.

In april dit jaar wees het Openbaar Ministerie ABN nog terecht. De bank kreeg een boete van 480 miljoen euro wegens het niet naleven van de Wet ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering (Wwft). Het OM is naast de boete ook een strafrechtelijk onderzoek gestart naar de toenmalige leidinggevenden: Gerrit Zalm, Joop Wijn en Chris Vogelzang.  

Na de bekendmaking van de boete stelde De Swaan dat ‘dit een zeer serieuze zaak is. De bank heeft zijn poortwachtersfunctie niet goed uitgevoerd. Dat is onacceptabel en dit is niet waar ABN Amro voor staat’. 

‘ABN Amro heeft strikte belastingnormen en voert actief dialoog met klanten over hun bedrijfsconstructies,’ stelt ook de woordvoerder van ABN. ‘De heer De Swaan onderschrijft het beleid van de bank ten aanzien van ongewenste belastingconstructies. De Swaan heeft zijn investering in Asilia altijd opgegeven aan de Nederlandse belastingdienst.’ De Swaan heeft er begrip voor dat de structuur anno nu vragen oproept.

Belastingparadijs

Volgens De Swaan en ABN Amro is geen sprake van belastingontwijking. Omdat de structuur via Mauritius loopt, is dat waarschijnlijk toch het geval. ‘Mauritius is voor Afrika wat Nederland en Luxemburg zijn voor Europa,’ zegt onderzoeker Maarten Hietland van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO). 

Volgens De Swaan is het safaribedrijf een soort goed doel: hij noemde zijn investering in Het Financieele Dagblad een ‘gift’. Hoekstra vond de onderneming interessant omdat die zich bezig zou houden met ‘duurzaam toerisme’. Dat de onderneming in 2010 is ondergebracht bij het trustkantoor Mitco op Mauritius lijkt in tegenspraak met die goede bedoelingen. Uit een melding in het bedrijvenregister van Mauritius blijkt dat het safaribedrijf de status ‘global’ heeft. Dat betekent dat het in aanmerking komt voor zeer gunstige belastingtarieven.

Op Mauritius betalen bedrijven amper belasting, blijkt onder andere uit eerder onderzoek van het ICIJ. Dat kan dankzij ‘obscure internationale afspraken’, terwijl Afrikaanse landen belastinginkomsten mislopen. Uit het eerdere ICIJ-onderzoek blijkt dat een producent van kinderprogramma’s in Tanzania op advies van KPMG zichzelf geld leende via een vehikel op Mauritius. Het moederbedrijf loste die lening weer af bij de dochter op Mauritius, waardoor het 3 procent belasting betaalde over dat bedrag, in plaats van 30 procent te Tanzania. 

In Kenia zijn structuren via Mauritius eveneens omstreden. Volgens critici loopt Kenia belastinginkomsten mis vanwege een zeer nadelig belastingverdrag met Mauritius. Het Keniaanse hooggerechtshof heeft het belastingverdrag tussen Kenia en Mauritius in 2019 ongeldig verklaard. Het beroep op die uitspraak loopt nog.

De Swaan werd in 2018 benoemd tot president-commissaris bij de ABN Amro op voordracht van de Raad van Commissarissen. Hij volgde daarbij Olga Zoutendijk op.

Intern statement van De Swaan: ‘Afbreukrisico van deze structuur onvoldoende op netvlies’

Follow the Money kreeg het interne bericht dat Tom de Swaan maandagmiddag om 13.31 uur aan zijn medewerkers bij ABN Amro stuurde. Hieronder geven we dat bericht integraal weer.

‘Beste collega’s,

Gisteren is mijn naam genoemd in het kader van een belegging in een onderneming die gevestigd is op de Britse Maagdeneilanden. Ik vind dat erg vervelend voor onze bank en alle collega’s. De investering in het bedrijf van oud ABN Amro-collega Jeroen Harderwijk is met een goed hart gedaan en met oprechte intenties. Ik snap heel goed dat de gekozen constructie vragen oproept in de huidige tijdgeest. 

De investeringsstructuur met een vennootschap, Candace Management Ltd., is twaalf jaar geleden niet door mij opgezet en heeft mij en de andere investeerders nooit voordeel opgeleverd. De investering is al helemaal niet bedoeld voor belastingontwijking of erger, ik heb het altijd als een gift beschouwd aan een oud-collega die iets goeds wilde doen voor de lokale economie in Tanzania. 

Het valt mij aan te rekenen dat ik het afbreukrisico van deze structuur onvoldoende op mijn netvlies heb gehad. De suggestie die nu is ontstaan, is met name heel erg vervelend voor al onze collega’s die zich elke dag inzetten het beste te doen voor de bank en haar klanten en terechte vragen stellen bij dergelijke bedrijfsconstructies. Daarvoor bied ik mijn welgemeende excuses aan. 

Om dit te onderstrepen zal ik per direct de investering afstoten en deze schenken aan de oprichters van Asilia zodat eens te meer duidelijk is wat de bedoeling van deze investering is geweest.

Ik wil ten zeerste benadrukken dat ik volledig achter de uitgangspunten sta die ABN Amro huldigt ten aanzien van het ontmoedigen van het gebruik van ongewenste fiscale constructies. Ik vind het zeer vervelend dat de bank door mijn toedoen op deze wijze in het nieuws is gekomen.’

Lees verder Inklappen