Moneyland Nederland

Belastingontwijking: leuker kunnen ze het op de Zuidas niet maken. Wel makkelijker. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden.

 

Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

29 Artikelen

Prikt Nederlands trustkantoor Citco zich aan Mexicaanse connectie?

Een Mexicaanse gouverneur die verbonden is aan twee Nederlandse stichtingen met Amerikaanse dollarrekeningen. Rara, wat ontbreekt er? Als we de Mexicaanse justitie mogen geloven: 8,8 miljoen dollar aan steekpenningen. Een omkoopschandaal dreigt voor het Nederlandse trustkantoor Citco.

‘We kunnen u alleen een postbusadres geven,’ zegt de receptioniste van Citco B.V. als Follow the Money vragen wil stellen aan een woordvoerder van het Nederlandse trustkantoor. Het antwoord van de ‘brievenbusfirma’ lijkt een grap, maar de receptioniste is serieus. ‘Nee, ik heb doorgekregen dat ik u niet kan doorverbinden en u ook geen e-mailadres kan verstrekken.’

De beoogde vragen hebben betrekking op een strafrechtelijk onderzoek in Mexico met als verdachte Guillermo Padrés Elias. Hij was van september 2009 tot een jaar geleden nog de gouverneur van de Mexicaanse staat Sonora. Twee weken geleden is hij in Mexico Stad opgepakt op verdenking van het witwassen van bijna 9 miljoen Amerikaanse dollar. Interessant detail: de geldstromen liepen via twee Nederlandse rechtspersonen.

'Ik heb doorgekregen dat ik u niet kan doorverbinden en u ook geen e-mailadres kan verstrekken'

De Mexicaanse gouverneur wordt ervan beschuldigd steekpenningen te hebben aangenomen in ruil voor het gunnen van overheidsopdrachten aan de bevriende Mario Aguirre. Deze Mexicaanse zakenman kreeg volop overheidsopdrachten, ter waarde van omgerekend meer dan 50 miljoen euro, voor de levering van schooluniformen voor kinderen op de lagere en middelbare school.

Nederlandse inbreng

Voor het regisseren van de geldstromen werd er, zo viel al te lezen op nos.nl, gebruik gemaakt van de Nederlandse vennootschappen ‘Dolphinius CV’ en ‘Tenerife CV’. Een blik het Handelsregister leert echter dat er geen commanditaire vennootschappen (CV) onder deze naam zijn geregistreerd. Er bestaan alleen twee stichtingen onder deze namen. In Mexicaanse rechtbankdocumenten — in handen van Follow the Money — is te lezen dat de oprichtingsdatum van Stichting Dolphinius precies overeenkomt met de data in het handelsregister (opgericht op 5 april 2011; ontbonden op 7 juli 2015). De ontbinding van Stichting Dolphinius is overigens saillant: het onderzoek naar het omkoopschandaal kwam een paar maanden eerder naar buiten via The Wall Street Journal.

Antillenroute

De bestuurder van de Nederlandse stichtingen is Europe Management Company BV in Amsterdam. Eén keer doorklikken in het Handelsregister leert dat dit een dochteronderneming is van trustkantoor Citco.

Citco is een roemrucht kantoor, dat voor de Tweede Wereldoorlog werd opgericht door notaris Anton Smeets. Hij adviseerde in 1940 Nederlandse bedrijven als Philips en Shell om de zetel te verplaatsen naar de Antillen om daarmee in oorlogstijd hun gelden veilig te stellen. Smeets — die wordt gezien als de grondlegger van de zogeheten ‘Antillenroute’ — bediende na de oorlog ook andere bedrijven en personen die wilden profiteren van de tropische (lage) belastingen en meer anonimiteit. De familie Smeets is inmiddels uitgekocht, maar de trustactiviteiten — denk aan het optreden als bestuurder, tekenen van contracten, beheer van bankrekeningen en het bijhouden en bewaren van de boekhouding — is onverminderd doorgegaan.

"Padrés had via de Nederlandse stichting Dolphinius een bankrekening lopen bij Wells Fargo Advisors en Morgan Stanley"

Nu blijkt dus dat Padrés via een Nederlandse stichting gelden ontving. Opmerkelijk hierbij is dat de Mexicaanse gouverneur via de Nederlandse stichting Dolphinius bankrekeningen had lopen bij de Amerikaanse vermogensbeheerder Wells Fargo Advisors en de bank Morgan Stanley. De steekgelden werden onder meer via deze twee rekeningen — op naam van Dolphinius — rondgepompt.

Nederlandse façade

De grote vraag: waarom heeft een Mexicaanse gouverneur überhaupt Nederlandse stichtingen nodig? En waarom wordt deze Dutch link gebruikt om vermogens te laten beheren in de Verenigde Staten? Het zou bij de trustbestuurders van Citco de nodige alarmbellen moeten hebben laten rinkelen.

In Mexicaanse rechtbankdocumenten valt te lezen dat het gebruik van een Nederlandse stichting diende om de afkomst en bestemming van de gelden te verhullen. [vertaling: …could have an illegal derivation and [the operations] were carried out with the objective of hiding their origin and final destiny.]. Het verweer van Padrés is dat het Nederlandse vehikel Dolphinius is opgezet vanwege een investering in een mijnbouwconcessie genaamd Shirley. Volgens de Mexicaanse aanklager is dit project er echter achteraf bij verzonnen om de geldstromen tussen Mexico en Nederland een legale titel te geven.

Meldplicht ongebruikelijk transacties

In de Mexicaanse rechtbankdocumenten valt te lezen: estas personas en Holanda, debido a que se habían descubierto movimientos extraños. Oftewel, personen in Nederland zouden ongebruikelijke transacties hebben waargenomen. Het Functioneel Parket kan dit niet bevestigen. ‘We doen geen mededelingen over specifieke signalen,’ aldus de woordvoerder.

Personen in Nederland zouden ongebruikelijke transacties hebben waargenomen

Indien de melding daadwerkelijk is gedaan door Citco, dan zou dat bijna een uitzondering op de regel betreffen. Nederlandse trustkantoren blonken de afgelopen jaren allesbehalve uit op het gebied van het melden van ongebruikelijke transacties bij de Financial Intelligence Unit (FIU Nederland). In de FIU-jaaroverzichten belandt de beroepsgroep al jaren in de onderste regionen.

Zo zijn er in Nederland ongeveer 156 trustkantoren met een vergunning actief. In 2012 deden slecht zes trustkantoren melding van één of meer ongebruikelijke transacties. Dat aantal was in 2015 gestegen naar 30 kantoren, die 148 ongebruikelijke transacties meldden waarvan FIU Nederland 77 transacties als ‘verdacht’ bestempelde. Maar de lastige vraag is steeds wánneer is er voor een trustbestuurder sprake van een ongebruikelijke transactie? ‘Zodra er wordt gevraagd om een transactie uit te voeren waarvan zij het idee hebben dat er iets niet klopt. Dat kan als er geen economisch belang is, of een afwijking van het normale beheer. Als ze een bepaalde transactie niet kunnen verklaren, en als ze er verder naar kijken er mogelijk sprake is van witwassen, dan moeten ze een melding doen,’ luidde in 2013 het antwoord van Hennie Verbeek, het hoofd van FIU-Nederland.

De blinde poortwachter

Het is in ieder geval opletten geblazen in de Nederlandse trustsector, waar zo’n 156 trustkantoren ruim 24.000 vennootschappen beheren. De trustsector staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB) en die is nog allesbehalve tevreden. Waar trustkantoren zouden moeten fungeren als de ‘poortwachters’ van de financiële sector — het tegenhouden/ontmaskeren van ‘foute’ geldsporen — blijkt de sector dit niet te doen. ‘Toezichtonderzoeken laten zien dat trustkantoren deze functie vooralsnog inadequaat invullen, waardoor de Nederlandse financiële sector potentieel grote reputatierisico’s loopt,’ schreef DNB afgelopen maart nog in een position paper. Aanleiding was een openbaar rondetafelgesprek van de vaste commissie voor Financiën met de grote spelers uit de trustsector. De trustkantoren TMF en Intertrust stuurden een afvaardiging, maar Citco sloeg de uitnodiging af — tot verontwaardiging van menig Kamerlid.

"DNB schreef dat de dienstverlening van trustkantoren inherent hoge integriteitsrisico’s oplevert, maar dat de risicobeheersing tekortschiet"

DNB sloeg hard op de ronde tafel. Ze gaf aan dat de dienstverlening van trustkantoren ‘inherent hoge integriteitsrisico’s oplevert, maar dat de risicobeheersing tekortschiet’. Zo ontdekte de toezichthouder bij een steekproef dat er bij drie van de vijf onderzochte instellingen ‘ernstige tekortkomingen’ waren. Bij de andere twee trustkantoren waren er alleen ‘tekortkomingen’. DNB noemde geen namen, maar er zijn de afgelopen jaren talloze voorbeelden de Nederlandse revue gepasseerd waarbij corrupte politici diensten afnamen van Nederlandse trustkantoren om (zwarte) geldstromen te maskeren. Zo bleek het trustkantoor IMFC een centrale rol te hebben gespeeld in een omkoopschandaal rond twee politici van de Spaanse Partido Popular. Het duo wordt verdacht van omkoping in Algerije. De smeergelden à 1,6 miljoen euro zouden onder meer via het Nederlandse trustkantoor zijn gestroomd. Daarnaast doken recent nog Nederlandse trustkantoren op in de PanamaPapers, het Fifa-corruptieschandaal en een fraudeschandaal in Mozambique rondom marineschepen.

Nederlandse raspaarden

Wat de gevolgen voor Citco zijn, is nog niet te overzien. Er zal veel van afhangen of zij ongebruikelijke transacties hebben gemeld bij FIU Nederland. De zorgen voor ex-gouverneur Padrés zijn een stuk voelbaarder. Zo is er inmiddels door de Mexicaanse belastingdienst voor 1,6 miljard Mexicaanse pesos (74 miljoen euro) beslag gelegd op Padrés' familieranch ‘Pozo Nuevo’ in de plaats Bacanuchi. Op het 3900 hectare grote landgoed bevinden zich een walnotenplantage, 200 stuks vee en fokpaarden. Ook hier is er mogelijk een Nederlandse link, die overigens wat onschuldiger lijkt: paardenliefhebber Padrés zou volgens Mexicaanse media Olympische paarden van het ras Hannoveraan uit Nederland hebben geïmporteerd.