Procederen tegen de staat: doen?

    De klimaatactiegroep Urgenda behaalde enkele weken geleden in de rechtbank in Den Haag een historische overwinning op de Nederlandse overheid. Frits Bolkestein sprak echter van de 'verkrachting van de rechtsstaat'. Moet er meer tegen de staat worden geprocedeerd of niet?

    Wereldnieuws was het; de overwinning die de actiegroep Urgenda twee weken geleden in de Haagse rechtbank tegen de Nederlandse staat behaalde. Nog nooit eerder werd ergens ter wereld een nationale regering veroordeeld tot het voeren van een scherper klimaatbeleid. De rechter oordeelde dat het ‘de zorgplicht van de staat’ is om burgers te beschermen tegen het grote gevaar van de opwarming van de aarde. In 2020 moet de Nederlandse overheid de uitstoot van broeikasgassen met 25 procent hebben teruggebracht, in plaats van de huidige 17 procent. Een historisch vonnis dat van Londen, tot Sydney en tot New York aandacht kreeg. En dat is niet alleen vanwege het unieke karakter van de uitspraak. In buitenlandse media spraken experts de verwachting uit dat de uitkomst van het Nederlandse proces in het buitenland navolging zal krijgen. ‘A landmark ruling expected to cause ripples around the world’, schreef de invloedrijke Britse krant the Guardian. Hoogleraar klimaatrecht Jonathan Verschuren van de Universiteit van Tilburg was ‘aangenaam verrast’, zei hij in NRC Handelsblad. ‘Deze uitspraak zal discussie losmaken. Door deze uitspraak zal de politiek iets moeten doen’.
    A landmark ruling expected to cause ripples around the world
    Voor het eerst in lange tijd staat Nederland weer eens vooraan waar het om klimaat gaat. Een onwaarschijnlijk succes voor Urgenda. De mensen achter de activistische klimaatorganisatie werden jaren geleden voor ‘gek’ verklaard toen ze aankondigde deze procedure te beginnen, hoorde ik vorige week uit de mond van een van de direct bij de zaak betrokken personen. Alleen de mensen rondom de ‘klimaatzaak’ zelf geloofden in de goede afloop. Ze kregen gelijk.

    ‘Verkrachting van de rechtsstaat’

    ‘De Staat moet meer doen om het dreigende gevaar veroorzaakt door de klimaatverandering te keren, gegeven ook zijn zorgplicht voor de bescherming en verbetering van het leefmilieu,’ aldus de Haagse rechtbank in het vonnis. Daar viel volgens sommigen wel iets op af te dingen. VVD-coryfee Frits Bolkestein was zo iemand. Hij zei in gesprek met trendwatcher Adjiedj Bakas dat de uitspraak een ‘verkrachting van de rechtsstaat’ inhield. Bolkestein vreest dat nu de ene na de andere actiegroep naar de rechter zal stappen om te proberen de wetgevende macht op andere gedachten te brengen. ‘Een verkrachting van de trias politica’ en ‘een buitengewoon slechte ontwikkeling’. De rechtbank in Den Haag moest zich volgens grijze eminentie ‘diep schamen’. De vraag is hoe goed Bolkestein de Nederlandse Grondwet kent. In tegenstelling tot wat Bolkestein denkt, kent het Nederlandse recht ‘geen volledige scheiding der staatsmachten, in dit geval tussen de uitvoerende macht en de rechtsprekende macht’. Althans, dat stelt de Haagse rechtbank in het vonnis. ‘Het is een wezenlijk kenmerk van de rechtsstaat dat ook het handelen van (zelfstandig democratisch gelegitimeerde en gecontroleerde) politieke organen, zoals de regering en de volksvertegenwoordiging, kan – en soms zelfs moet – worden beoordeeld door de van deze organen onafhankelijke rechter.’ (punt 4.95 van het vonnis).
    'Nederland kent geen volledige scheiding der staatsmachten'
    Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit van Leiden, kon zich daar wel in vinden. ‘We werken in Nederland met een systeem van checks and balances waarin de rechterlijke, de wettelijke en de uitvoerende machten elkaar de maat mogen nemen,’ zei hij tegen NRC Handelsblad. Dit geldt niet alleen voor Nederland. In dagblad Trouw legde Jaap Spier, hoogleraar aansprakelijkheidsrecht en advocaat-generaal bij de Hoge Raad, eerder al uit dat procederen tegen overheden inzake klimaat, beslist een reële optie is. Spier is een initiatiefnemer van een groep van dertien juristen en wetenschappers die zich actief in het internationale klimaatdebat mengen. De groep stelde eerder dit jaar het document Oslo Principles on Global Climate Change Obligations op. Op basis van jarenlang juridisch onderzoek en vele discussies, die uitmondden in een ontmoeting in het Noorse Oslo en de genoemde principes. De argumentatie van de groep is onder andere hierop gebaseerd: ‘According to the view of the overwhelming majority of leading scientists and other experts, climate change poses serious risks to both present and future generations of humankind, to other living species and to the biosphere. Climate change further endangers international peace and security, social and economic progress, and equity and justice among human beings and States.

    Niet rechtvaardig

    Volgens de internationale werkgroep bieden het internationaal recht, de internationale rechten van de mens en het aansprakelijkheidsrecht voldoende grondslagen die het voeren van klimaatzaken tegen overheden kansrijk maken. De kans lijkt dus inderdaad groot dat de Urgenda klimaatzaak internationaal navolging gaat krijgen. En ook nationaal. Want Bolkestein heeft een punt. Als hij bang is dat er meer actiegroepen gaan procederen, dan is die vrees terecht. Bolkestein had zijn woorden tegenover Bakas nog niet uitgesproken hierover, of jurist Sven-Ake Hulleman van de stichting Stop de restschuld maakte bekend dat hij de staat gaat aanklagen om het geldstelsel. Hulleman acht het niet rechtvaardig dat commerciële banken ‘geld uit niets’ mogen scheppen. Volgens Hulleman ontbreekt de wettelijke basis voor dit bijzondere recht van banken. ‘Als een grondwetsartikel zegt: “de wet regelt het geldstelsel” dan heb ik twee vragen,' zegt Hulleman tegen FTM. 'De eerste is: welke wet is dat en hoe is dat dan geregeld?’ Heeft Hulleman een punt? En is het bijvoorbeeld een idee om de staat te dwingen om zakenbanken te scheiden van nutsbanken en om zo toekomstige bancaire ongelukken te voorkomen die mogelijk internationale vrede en veiligheid, economische voorspoed en rechtvaardigheid op het spel zetten? Geeft u er maar antwoord op.      

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2146 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren