© CC/ Daniel van der Ree

‘Handige jongens’-kwestie kost ProRail en NS meer dan 49 miljoen euro

    ProRail kocht de afgelopen jaren duizenden strookjes, ogenschijnlijk waardeloze, grond langs het spoor en dat was veel duurder dan tot nu toe bekend was. In totaal betaalden NS en ProRail samen 49 miljoen aan een groep gewiekste handelaren. Die kregen het vervolgens met elkaar aan de stok.

    ProRail heeft in 2017 en 2018 minimaal 33 miljoen euro uitgegeven aan de aankoop van kleine strookjes grond langs het spoor. Het AD onthulde onlangs dat ProRail vorig jaar 18 miljoen euro had betaald voor 1.300 percelen langs het spoor. Daarna had ProRail in de zomer van 2018 nog eens 15 miljoen euro betaald om een tweede portefeuille van 1.800 percelen aan te kopen.

    Bij beide transacties ging het om stukjes grond die nauwelijks waarde leken te hebben. Het waren portefeuilles die de NS zó graag kwijt wilde dat ze beiden verkocht voor het symbolische bedrag van 1 euro, en beide kopers 8 miljoen euro gaf voor het onderhoud. Dat bleek een misrekening, want al die kleine stukjes grond waren de afgelopen jaren zó belangrijk dat ProRail 33 miljoen euro neerlegde om ze zelf te kopen. En ondertussen vochten de verkopende partijen ook nog eens een onderling conflict uit. 

    Symbolisch bedrag van 1 euro

    De geschiedenis van deze blunder begint in 1995, wanneer de NS en ProRail worden gesplitst. ProRail krijgt stukken grond toegewezen waarvan op dat moment wordt gedacht dat ze nodig zijn voor het beheer en onderhoud van het spoor. De overige gronden die de NS niet van belang achtte voor het onderhoud van de infrastructuur, gaan in de zogeheten GreeNS-portefeuille. 

    Vanaf 2005 werkt NS aan het plan om de kleine stroken langs het spoor via een openbare aanbesteding van de hand te doen. Het onderhoud kost immers geld. ProRail wil de gronden langs het spoor graag kopen, maar mag dat niet van het ministerie van Verkeer en Waterstaat doen omdat het geen concrete plannen voor de percelen heeft. Soms gaat het om een stukje grond van 30 centimeter breed, of om een sloot. Wat heeft ProRail daar nu aan? Bovendien is de grond prijzig, het gaat om een aankoopbedrag van 15 miljoen euro.

    Daarna komt er een besloten tender. Waar ProRail nog 15 miljoen euro voor de gronden moest betalen, wordt de portefeuille in de tender aangeboden voor 1 euro, en krijgt de koper daarnaast nog eens 8 miljoen euro mee van de NS omdat er een onderhoudsplicht op zit. 

    Waar ProRail vroeger van de NS nog wel een los stukje grond mocht gebruiken voor werk aan het spoor, is er nu expliciete toestemming nodig van Rail Side

    ProRail is niet uitgenodigd voor de besloten tender. Vastgoedbedrijf Waalstede Vastgoed ziet er wel een kans in. Drie compagnons nemen gezamenlijk in 2010 1.300 percelen van NS over. Het betreft grond door heel Nederland en ze richten er speciaal de besloten vennootschap Rail Side voor op. 

    Ze laten een groot deel van het onderhoud, waaronder het bijhouden van sloten en het bij snoeien van bomen zodat machinisten in bochten zoveel mogelijk zicht hebben, doen door De Groot Achterveld Advies en Beheer. Niemand weet de kosten precies, maar naar schatting kost het onderhoud in totaal een miljoen euro per jaar. 

    Nog een pakket van 1.800 percelen

    Een van de compagnons van Waalstede, Arjen van Drunen, laat zich in 2010 voor 4,4 miljoen euro uitkopen. Hij gaat akkoord met een clausule dat hij tien jaar lang niks zal doen met de kennis en contacten die hij heeft opgedaan. 

    Maar dan doet de NS via een tender in 2014 nog eens ruim 1.800 percelen langs het spoor in de verkoop via een besloten tender. Ook deze portefeuille wordt te koop aangeboden voor het symbolische bedrag van 1 euro, inclusief een gift van ruim 8,1 miljoen euro voor het onderhoud. Wederom wordt ProRail niet uitgenodigd.

    Rail Side heeft er, met het oog op schaalvergroting wel oren naar. Ze dingt mee in de aanbesteding, maar haalt de tweede ronde niet. De portefeuille gaat naar De Groot Achterveld Advies & Beheer, die eerder al voor Rail Side een groot deel van hun gronden onderhield. 

    Tien dagen later schuift De Groot Achterveld Advies & Beheer de gronden door naar de net door hen opgerichte bv Bakkhe Vastgoed. En dan gebeurt er iets opmerkelijks. Van de 8,1 miljoen euro die Bakkhe Vastgoed  van de NS krijgt, wordt op grond van een leningsovereenkomst (van diezelfde dag) 3,6 miljoen euro overgemaakt aan voormalig Rail Side-compagnon Van Drunen. Van Drunen ontkent dat het bedrag is overgemaakt voor hulp bij aankoop van de gronden, maar zegt dat hij het bedrag heeft gekregen voor advies en kennis bij het beheer van de gronden. 

     

    ProRail-woordvoerder

    "Als we de afgelopen vier tot acht jaar die gronden zelf hadden moeten onderhouden, waren we ook heel duur uit geweest"

    Claim van 55 miljoen euro

    Maar dat is tegen het zere been van de twee achtergebleven compagnons van Rail Side, Willem Tulling en Nicolaas Bakker. Ze verdenken Van Drunen ervan een ander te hebben geholpen met het krijgen van de 1.800 percelen, tegen de afspraken in die ze bij zijn uitkoop hadden gemaakt. Ze spannen een civiele procedure tegen hem aan. Ook tegen Bakkhe Vastgoed wordt een procedure aangespannen, wegens het schenden van de samenwerkingsovereenkomst die Rail Side had afgesloten voor het beheer van de eerste portefeuille gronden. 

    Vanaf 2015 verslechteren de verstandhoudingen tussen ProRail en Rail Side. Waar ProRail vroeger van de NS nog wel een los stukje grond kon kopen of mocht gebruiken voor onderhoudswerkzaamheden aan het spoor, is er nu expliciete toestemming nodig van Rail Side. Ook moet Prorail nu betalen voor het gebruik van de grond. Het gebruiken van de gronden is slechts een kwestie van een standaard formuliertje invullen, vertellen betrokkenen. Daarnaast biedt Railside ProRail de mogelijkheid aan om alle gronden langs het spoor voor een jaar te huren.  

    Maar dat doet ProRail niet, waarop Rail Side vanaf 2013 zelf langs het spoor gaat controleren wat ProRail eigenlijk gebruikt. De kwestie loopt in de jaren erna hoog op. Wanneer er een nieuwe voetgangersbrug in Baarn komt, wil Rail Side zelfs een deurwaarder inzetten om te voorkomen dat de aannemer van ProRail op de grond van Rail Side komt

    De grond naast station Hilversum Mediapark aan de ene zijde van ProRail, en aan de andere zijde van Bakkhe Vastgoed

    Rail Side claimt in 2015 nog 55 miljoen euro tegoed te hebben van ProRail voor het oneigenlijke gebruik van de gronden. Uit een tussenvonnis blijkt dat Rail Side daarin juridisch gezien sterk staat, maar uiteindelijk laat het de claim vallen om met ProRail te onderhandelen over de verkoop van de gronden.

    Kolderieke situaties

    Ook op andere plekken levert het kolderieke situaties op. Zo is de grond naast station Hilversum Mediapark aan de ene zijde van ProRail, en aan de andere zijde van Bakkhe Vastgoed. Wanneer aan de ene zijde de heg wordt weggehaald, blijft deze aan de andere zijde staan – wat vragen oproept bij de reizigers. 

    Telkens wanneer ProRail een los stukje grond probeert te kopen van Railside, lopen de onderhandelingen vast. ProRail moet het hele pakket overnemen, anders gaat de verkoop niet door. Een betrokkene van ProRail vertelt dat binnen ProRail medewerkers zich hard maken voor de aankoop van de hele portefeuille, maar er niet in slaagden toestemming van het ministerie te krijgen. Het is een lezing die Rail Side bevestigt. 

    Ondertussen leveren de percelen zelf weinig inkomsten op voor hun eigenaren. Veel percelen zijn te klein om überhaupt iets mee te kunnen doen. Ook plannen voor de grotere kavels komen niet van de grond, omdat gemeenten zo dicht langs het spoor liever geen windmolens of zonnepanelenparken willen. 

    Eind 2016 besluit ProRail dat het zo niet langer kan. Met steun van het ministerie beginnen de onderhandelingen. Rail Side verkoopt in 2017 het pakket percelen voor 18 miljoen euro aan ProRail. Ook met Bakkhe Vastgoed wordt een overeenkomst bereikt, dat in de zomer van 2018 zijn pakket percelen voor 15 miljoen euro van de hand doet. 

    Toch menen zowel Rail Side als ProRail dat hier sprake is van een goede deal. Een woordvoerder van Rail Side: ‘De onderhoudskosten zijn enorm. Als we de gronden niet hadden kunnen verkopen, dan hadden we er een enorm risico mee gelopen. Bovendien heeft ProRail de gronden kunnen aankopen voor een fractie van de prijs van wat landbouwgrond kost.’ Een woordvoerder van ProRail sluit zich daarbij aan: ‘Als we de afgelopen vier tot acht jaar die gronden zelf hadden moeten onderhouden, waren we ook heel duur uit geweest.’

    Al met al gaat het om 49 miljoen euro, en daarbovenop komen nog eens de kosten van alle jarenlange juridische procedures. 

    Maar het wringt. ProRail kon de gronden immers in 2005 voor 15 miljoen euro kopen. Toen ze daarvan afzag, deed de NS de gronden tegen andere voorwaarden van de hand in twee besloten tenders – tenders waarvoor ProRail níet was uitgenodigd. 

    Bij die twee besloten tenders kostten de twee portefeuilles ineens nog maar 1 euro, en kregen de kopers twee keer 8 miljoen euro mee voor het onderhoud. Waar ProRail nog 15 miljoen euro moest betalen voor gronden, kregen de nieuwe kopers 16 miljoen euro bij de aankoop mee (inclusief btw). Dat is een prijsverschil van meer dan 30 miljoen euro. 

    Het is vreemd dat ProRail de grond niet tegen dezelfde aantrekkelijke voorwaarden kreeg aangeboden als de nieuwe kopers. En het is ook een dure grap. Al met al gaat het om 49 miljoen euro die is uitgegeven, en daarbovenop komen nog eens de kosten van alle jarenlange juridische procedures. 

    Nog niet voorbij


    Voor ProRail zijn die juridische procedures nu voorbij, maar dat geldt niet voor Rail Side. Dat spande vanaf 2014 twee civiele procedures aan tegen Arjen van Drunen en Bakkhe Vastgoed. 

    Afgelopen november oordeelde het Gerechtshof dat niet kon worden bewezen dat Rail Side financieel verlies had geleden door Van Drunen. In de uitspraak is te lezen dat een simpel zakelijk een-tweetje niet kan worden bewezen wanneer in de tweede ronde van een aanbesteding nog drie partijen zijn meegenomen. Met andere woorden: dat Rail Side bij de eerste aanbestedingsronde afviel, kan volgens het Gerechtshof ook een andere reden hebben gehad. Ook meende het Hof dat Van Drunen niet tekort was geschoten

    Het hoger beroep in de civiele procedure tegen Bakkhe Vastgoed loopt nog. Afgelopen november oordeelde het Hof in Arnhem in een tussenarrest dat het ervan uitgaat dat Bakkhe Vastgoed wel degelijk door Van Drunen is geholpen met het krijgen van de tender. Bakkhe Vastgoed moet nu getuigen leveren die het tegendeel kunnen bewijzen. 

     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Nikki Sterkenburg

    Gevolgd door 288 leden

    Werkt aan PhD over radicaal- en extreemrechts in Nederland. Kan het journalistieke speurwerk niet laten.

    Volg Nikki Sterkenburg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren