De fraude van Rabobank met de euriborrente levert de bank mogelijk een grote schadepost op. De verkoop van duizenden rentederivaten aan bedrijven kan op grond van de fraude worden teruggedraaid, stelt advocaat Carel Abeln. De eerste dagvaarding is gisteren de deur uitgegaan.

    Het startschot van de juridische strijd rond schadelijke rentederivaten is gelost. Rabobank heeft gisteren een dagvaarding ontvangen van een voormalige klant – ingezien door FTM – die voor de bank grote financiële gevolgen kan hebben. Daarin eist een vastgoedonderneming dat de verkoop van een renteswap door Rabobank wordt teruggedraaid, vanwege de fraude met de euriborrente. De hoogte van euribor is cruciaal onderdeel van de renteswap. 'Rabobank kan hier niet onderuit,' zegt advocaat Carel Abeln, die de onderneming bijstaat. 'Want er is geen twijfel over dat Rabobank gefraudeerd heeft met euribor. Dat rentetarief maakt onlosmakelijk onderdeel uit van de renteswap. Dat betekent dat er bij de verkoop van renteswaps sprake was van bedrog of dwaling, en dat teveel betaalde rente terugbetaald moet worden. Wie een auto koopt waarbij gerommeld is met de kilometerteller, kan de verkoop ook terugdraaien en zijn geld terugkrijgen.'
    Wie een auto koopt waarbij gerommeld is met de kilometerteller, kan de verkoop ook terugdraaien en zijn geld terugkrijgen.'
    Rabobank heeft naar schatting duizenden renteswaps bij leningen verkocht. Als het beroep op dwaling of bedrog slaagt, dan betekent het dat al die swapcontracten kunnen worden 'vernietigd' – Rabo moet de situatie dan terugdraaien alsof er nooit een renteswap is afgesloten. In dat geval moet de bank het verschil terugbetalen tussen de euriborrente en de afgesproken vaste rente. En dat bedrag loopt al snel flink op, omdat euribor door de crisis is ingestort.

    Hoe zit dat met renteswaps?

    Hoe zit dat? Met een renteswap 'ruilt' de klant de variabele euriborrente op zijn lening tegen een vaste rente met de bank (zie ook kader hieronder). De bank 'betaalt' de euriborrente aan de klant, die op zijn beurt de vaste rente (vaak rond de 4 procent) aan de bank betaalt. Als de rente stijgt dan betaalt de klant nooit meer dan de vaste rente, daalt de rente dan heeft de klant een probleem: de renteswap krijgt een 'negatieve waarde' en de klant betaalt meer rente dan hij had gedaan zonder renteswap. Nu bijna alle renteswaps voor de crisis zijn verkocht, staan bijna alle swaps 'onder water'. In de onderhavige zaak had de onderneming een lening van circa vijf miljoen euro met een vaste rente van 4,4 procent, afgesloten begin 2007. Als Rabo de zaak verliest, moet de bank ongeveer 750.000 euro terugbetalen – het verschil tussen de euriborrente en de vaste rente die de klant betaalde gedurende ruim vijf jaar. Rabo heeft duizenden vergelijkbare rentederivaten in portefeuille – dat maakt deze zaak zo financieel explosief.

    Onrust over rentederivaten

    Er is al langer onrust over de schadelijke verkoop van rentederivaten aan het MKB. Onderzoek van FTM wees uit dat banken als Rabo de renteswaps verkochten als alternatief voor een 'gewone' lening met vaste rente, maar hun klanten nauwelijks wezen op de grote risico's van deze producten. De Autoriteit Financiële Markten stelde daarom enige tijd terug al een onderzoek in naar de manier hoe de rentederivaten aan de man zijn gebracht. Maar vooralsnog heeft dat nog niet geleid tot grote claims op de banken, in tegenstelling tot de situatie in Groot-Brittannië. Daar hebben dezelfde verkooppraktijken plaats gevonden, maar is de affaire vorig jaar al opgelaaid. Financieel toezichthouder FSA heeft hard ingegrepen, waardoor de grootste Britse banken gedwongen zijn meer dan twee miljard pond opzij te zetten om gedupeerden te compenseren. Rabobank wil niet reageren op de dagvaarding. Update: Tegen de Nos wil Rabo wel kwijt dat het juridische getouwtrek 'heel veel geld' kost, omdat de bank veel externe advocaten moet inhuren. 'Het kan nog jaren duren voordat de zaken zijn afgerond'. Opvallend genoeg wijst de bank aansprakelijkheid dus niet resoluut af, maar waarschuwt voor de advocatenrekening. Zou Rabobank weten dat renteswaps ondernemers 'heel veel  geld' kosten? ----------------------------------------------------------------------------------------------- Wat is een renteswap? Een renteswap is een rentederivaat waarbij de klant zijn variabele rente op zijn lening 'ruilt' tegen een vaste rente met de bank. De bank 'betaalt' de variabele rente aan de klant, die op zijn beurt de vaste rente aan de bank betaalt. Zo beschermt de onderneming zich tegen een stijging van de variabele rente. Want als die stijgt tot boven het niveau van de afgesproken vaste rente ('swaprente') komt dat voor rekening en risico van de bank. De swap is voor de klant dus alleen gunstig zolang de variabele rente hoger ligt dan de vaste swaprente. Als de variabele rente lager is dan de swaprente, betaalt de leningnemer immers meer dan hij zou hebben betaald zonder swap. Door de financiële crisis is de variabele rente gedaald tot ver onder het niveau van de vaste swaprente van swaps die voor de crisis zijn verkocht. Die hebben een 'negatieve waarde' voor de klant. Bij vervroegde aflossing van de lening komt de klant niet zonder (hoge) afkoopkosten af van het product. De bank rekent namelijk het verschil tussen de variabele en vaste rente voor de resterende duur van de renteswap door aan de klant. Hoeveel swaps zijn er verkocht? Hoeveel mkb-bedrijven een renteswap hebben, is moeilijk exact vast te stellen. Dat komt omdat renteswaps zogeheten over-the-counter derivaten zijn, wat wil zeggen dat de transactie direct tot stand komt tussen twee partijen, zonder tussenkomst van een beurs of toezichthouder. Er is dan ook geen centraal register waarin de transacties worden bijgehouden. De enigen die het echt weten zijn de grote banken zelf, maar die willen daar geen inzicht in geven. De financiële toezichthouders AFM en DNB zeggen beiden ook niet te weten hoeveel ondernemers een swap hebben. Zelfs een grove schatting willen de toezichthouders niet maken. Dat de swaps een flinke opmars hebben gemaakt, is zeker. Banken zijn al zo’n tien jaar geleden begonnen de renteswaps agressief aan de man te brengen. Swap-kenner Jeroen Willems van ICC Consultants schat dat van alle financieringen van 1 miljoen euro of meer, driekwart vergezeld gaat van een rentederivaat. In Groot-Brittannië hebben de complexe producten al tot een omvangrijke publieke affaire geleid. De toezichthouder FSA schat dat er zo’n 40.000 zijn verkocht op 4,8 miljoen ondernemingen. Als we dat getal loslaten op het Nederlands bedrijfsleven (1,2 miljoen ondernemingen) hebben ongeveer 10.000 ondernemers een renteswap.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jan-Hein Strop

    Gevolgd door 524 leden

    Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

    Volg Jan-Hein Strop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Derivaten in het MKB

    Gevolgd door 426 leden

    FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivat...

    Volg dossier