Een van de ‘zakelijke’ ruimtes van het COMM

Een van de ‘zakelijke’ ruimtes van het COMM
© COMM, Den Haag

Rapport over falen van museum COMM is geheim

Een onderzoeksrapport naar de gang van zaken van het inmiddels opgeheven museum COMM in Den Haag wordt niet openbaar gemaakt. Volgens Tom de Smet, directeur van Beeld en Geluid Den Haag, is dat door de oude COMM-toezichthouders bedongen toen Beeld en Geluid het museum overnam.

Begin dit jaar onthulde Follow the Money dat een dure verbouwing, hoge marketingkosten en een riant salaris voor de directeur het Haagse Museum voor Communicatie, inmiddels omgedoopt tot COMM, aan de rand van de afgrond hadden gebracht.

Die dure verbouwing was juist bedoeld om het al jaren noodlijdende museum te redden. Het voormalige Postmuseum veranderde in een modern zalencentrum bedoeld voor ‘unieke meetings & events’. Alleen op de kleine bovenverdiepingen was nog ruimte voor wisselende exposities. Van een ouderwets museum waar je naar postzegels, telefoons en uniformen kon kijken, stapte COMM over op exposities die ‘de impact van communicatie op ons dagelijks bestaan’ zichtbaar moest maken. 

Toen de verbouwing in de herfst van 2017 was voltooid, bleek die 11 à 12 miljoen euro te hebben gekost, een enorm bedrag voor een museum dat in 2016 een balans had van nog geen 2 miljoen, een personeelsbestand van 16,7 fte en amper 26.000 bezoekers. Om het nieuwe museum onder de aandacht te brengen werd alleen al in 2017 bijna 9 ton aan marketing uitgegeven. Van dat bedrag ging veel geld naar bedrijven waarvan COMM-directeur Walraven directeur en mede-aandeelhouder was. FTM onthulde begin dit jaar ook dat Walraven voor zijn diensten bij COMM vorstelijk werd betaald. In 2016 incasseerde hij 255.000 euro, in 2017 bedroeg zijn bezoldiging rond de 220.000 euro.

...na de verbouwing was het museale concept van COMM ‘niet sterk genoeg’ en het ondernemende deel – de verhuur van ruimtes – ‘te plat’

Uit het onderzoek bleek verder dat Walraven bij zijn aantreden als directeur diverse mensen uit zijn netwerk binnenhaalde: zijn advocaat, een financiële man en zijn ‘personal assistant’. Een voormalige procuratiehouder van een bedrijf van Walraven ontving in 2017 en 2018 voor ruim drie ton aan opdrachten van het COMM. Inmiddels had COMM de vermaarde historische postzegelcollectie (inclusief de conservator van de verzameling) aan het Nationaal Archief geschonken. Begin dit jaar werd met het Nationaal Archief ook gesproken over een overname van de bibliotheek.

Kort na de publicatie van FTM stapte Tobias Walraven op. In overleg met de nieuwe directeur besloot de raad van toezicht om de gang van zaken over de periode 2016 en 2017 te laten onderzoeken door de Stichting Cultuur+Ondernemen. In juli werd het noodlijdende COMM overgenomen door het Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Er is sprake van een bestuurlijke overname, waarbij COMM juridisch een aparte status behoudt. 

Inmiddels heeft de Stichting Cultuur+Ondernemen haar onderzoeksrapport naar de gang van zaken bij het toenmalige COMM afgerond. Maar openbaar wordt het niet. De Smet: ‘De opdracht tot dat onderzoek is gegeven door de toenmalige raad van toezicht van COMM. Die raad is bij de bestuurlijke overname afgetreden. Daarbij is afgesproken het rapport niet te publiceren. Aan die afspraak moet ik mij houden.’

De Smet zegt dat dit niet zijn keuze zou zijn geweest: ‘COMM was een particulier museum met private fondsen. Nederland telt meer particuliere musea en die hadden uit dit rapport lessen kunnen trekken.’ Veel meer wil hij er niet over kwijt, maar een voorname les is dat ook een particulier museum in een periode van transitie in en buiten zijn rvt mensen moet betrekken met kennis van en gevoel voor de museumwereld.’

Uit het onderzoek van FTM begin dit jaar bleek dat Tobias Walraven zeer nauwe banden had met de voorzitter van de rvt, Willem Ackermans. Deze oud-topman van KPN Multimedia en KPNQwest legde zijn museumdirecteur geen strobreed in de weg en bleef doof voor kritische geluiden vanuit het museum zelf.

De Smet zegt dat na de verbouwing het museale concept van COMM ‘niet sterk genoeg’ was en dat het ondernemende deel – de verhuur van ruimtes – ‘te plat’ was. ‘Wij gaan proberen om zakelijke partijen te trekken die iets willen organiseren rond de rol van media in de maatschappij. Het zou mooi zijn als bijvoorbeeld NUON een groot debat over de zin en onzin van kernenergie in Beeld en Geluid Den Haag zou willen houden.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Siem Eikelenboom

Gevolgd door 835 leden

Werkte eerder als onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.

Volg Siem Eikelenboom
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren