© ANP / Lex van Lieshout

    Voor de Raad van State betoogden Groningers met aardbevingsschade deze week dat het gasbesluit van minister Kamp van tafel moet. De looptijd zou onverantwoord lang zijn en de te winnen gasvolumes veel te hoog. Volgens het ministerie van Economische Zaken valt het allemaal wel mee.

    Woensdagmiddag, de kleine zaal van de Raad van State in Den Haag. Een groep Groningers heeft haar plek aan de rechterzijde van de rechter ingenomen. Links nemen de advocaten en ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken plaats. Op het spel staat de gaswinning in het Groningerveld, die deze mensen al jaren tot overlast is. 

    Hoe erg die overlast is, wordt gedurende de zitting onderdeel van discussie. ‘Wat er in Groningen gebeurt is niet zomaar vervelend,’ stelt Nette Kruzenga van juridisch adviesbureau FeitH, ‘het is verschrikkelijk.’ Zo'n twintig gedupeerde Groningers zijn speciaal met een bus naar Den Haag afgereisd om de rechter te laten zien dat het ze menens is.

    ‘Wat er in Groningen gebeurt is niet zomaar vervelend, het is verschrikkelijk’

    Kruzenga heeft namens een groep van acht boeren een spoedzitting aangevraagd bij ’s lands hoogste bestuursrechter om het gaswinningsbesluit van Minister Henk Kamp van Economische Zaken terug te draaien. De eis van het achttal: de winning van aardgas in Groningen moet per direct stoppen, of in ieder geval verminderd worden tot maximaal 12 miljard kuub per jaar. Kamp bepaalde op 1 oktober dat de gaswinning in Groningen voor de komende vijf jaar wordt vastgelegd op 24 miljard kuub gas per jaar.

    In totaal hebben 24 partijen — variërend van de provincie Groningen en 19 Groningse gemeenten tot Milieudefensie, de Groninger Bodem Beweging en individuele gedupeerden — bij de Raad van State bezwaar gemaakt. Deze zaken zullen in mei of juni van het nieuwe jaar tegelijkertijd dienen. Met name de termijn van vijf jaar is veel partijen een doorn in het oog. Zij eisen hooguit een termijn van een jaar. Volgens Kruzenga kan Groningen echter niet nog een half jaar wachten. ‘De andere bezwaarmakers gaan er blijkbaar vanuit dat een spoedverzoek geen zin heeft. Het is waanzin dat zij niet opkomen voor hun belangen. Maar er is noodzaak. Dat moet de rechter inzien.’

    Kruzenga betoogt voor de rechter dat de minister met zijn besluit onverantwoorde risico’s neemt. Groningers worden nog steeds elke dag getroffen door aardbevingschade, en het risico op slachtoffers is onverminderd groot. ‘Groningen ligt op de intensive care,’ aldus een andere gedupeerde. ‘Dan ga je niet een paar maanden wachten met besluiten nemen.’

    Slordig besluit

    Het is niet de eerste keer dat Kruzenga voor de Raad van State staat. Op 18 november vorig jaar boekte ze samen met ruim veertig andere partijen succes in een zaak tegen een eerder gasbesluit van minister Kamp. De rechter bepaalde toen dat de NAM voorlopig niet meer dan 27 miljard kuub gas per jaar mocht winnen. Kruzenga's nieuwe eis is gestoeld op haar argument dat Kamps nieuwe besluit onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd is om voor een periode van vijf jaar te worden vastgelegd.

    Met name de termijn van vijf jaar is veel partijen een doorn in het oog

    De minister baseerde zijn besluit op een winningsplan van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), en een advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Uit Wob-documenten die Milieudefensie onlangs openbaar maakte, bleek echter dat het SodM het winningsplan van de NAM tekort vond schieten in kwaliteit. Het plan is ‘moeilijk te lezen en bevat slordigheden, onduidelijkheden en inconsistenties,’ schreef het SodM in vertrouwelijke stukken. Ook de risicoberekeningen van de NAM over de gevaren van grote aardbevingen werden door SodM als ‘beperkt bruikbaar’ bestempeld.

    Desondanks heeft het SodM het winningsplan van de NAM naar de minister toe beoordeeld als ‘voldoende’. Zelf adviseerde het SodM de minister om een maximum van 24 miljard kuub in te stellen, in plaats van de 27 miljard die de NAM voorstelde. Voor die 24 kuub was echter geen enkele wetenschappelijke basis, zoals Follow the Money eerder beschreef.

    Het beste van twee kwaden

    Toch ging de minister met het SodM mee. Tegenover de rechter betoogt Economische Zaken nu dat de minister daarmee voldoende rekening met Groningen heeft gehouden. Immers, de gaswinning is al met 3 miljard kuub verlaagd. Ook stelt het ministerie dat de ‘seismische dreiging’ is afgenomen sinds 2014, toen besloten werd de gaswinning sterk te verlagen ten opzichte van haar maximum van 53 miljard kuub in 2013. ‘Het aantal bevingen en de kracht daarvan is door de productievermindering sterk afgenomen,’ aldus het ministerie in de rechtzaal.

    "Groningen ligt op de intensive care. Dan ga je niet een paar maanden wachten met besluiten nemen"

    Verder verlagen is niet mogelijk omdat het de leveringszekerheid van aardgas in gevaar zou brengen, aldus het ministerie. Daarnaast zou een verlaging de kans op aardbevingen juist kunnen vergroten. Een lagere gaswinning leidt namelijk tot grotere verschillen tussen zomer en winter, en dus meer beweging in de bodem. ‘24 miljard kuub is daarom het meest veilige optimum,’ betoogt de advocaat namens het ministerie. ‘Het beste van twee kwaden.’ De aanwezige Groningers reageren met een schamper gelach en gesis.

    Opgehouden met tellen

    Hero Wouters vindt het volslagen idioot hoe de NAM en Economische Zaken redeneren. ‘De seismiciteit is helemaal niet afgenomen sinds 2014,’ zegt hij.

    Wouters kan het weten. Zijn boerderij in het Groningse dorp Nieuw Scheemda, ten oosten van Slochteren, heeft meer dan tweehonderd scheuren. ‘Ik ben opgehouden met tellen.’ De afgelopen twee jaar zijn die scheuren alleen maar groter geworden, sommige tot wel 8 meter lang. De boerderij is total loss verklaard. ‘Die krijgen we niet meer terug. Net als tientallen andere boerderijen en kerken van soms wel 800 jaar oud.’

    ‘De kleine bevinkjes zijn niet opgehouden sinds de productie omlaag ging’

    Volgens Wouters gaat de bevingschade gewoon door, ondanks dat de gaswinning is afgenomen. ‘Dat komt omdat de ondergrond is gedestabiliseerd. De kleine bevinkjes zijn niet opgehouden sinds de productie omlaag ging. Bij elkaar opgeteld hebben die een verschrikkelijk effect op de gebouwen.’

    Wetenschappelijke kennis over de langetermijneffecten van de gaswinning op de aardbevingen ontbreekt, of is sterk gekleurd door de NAM en EZ, meent Kruzenga. Een verantwoord handelende overheid zou de duur van het gasbesluit daarom moeten beperken tot de horizon waarvoor informatie beschikbaar is. Maximaal een jaar dus, volgens de Groningers. 

    ‘Kamps gasbesluit is een niet onderbouwde blanco cheque voor de NAM om door te gaan met winnen,’ betoogt Kruzenga. Ze noemt het gas-industrieel complex waarin de Staat, de NAM en Shell samen verweven zijn, voor de rechter zelfs ‘ziekelijk’.

    Van het gas af

    ‘De overheid is niet in staat om ons te beschermen tegen het aardbevingsrisico,' zegt Wouters. 'Als Nederlandse burger voel ik me niet alleen in de steek gelaten door de overheid, ik voel me zelfs aangevallen. Ze zetten moedwillig onze levens op het spel om maar gas te blijven winnen.’ Wouters is er van overtuigd dat het gasbesluit waar nu tegen gestreden wordt voor vijf jaar is vastgelegd om er nog snel aan te kunnen verdienen. ‘Ik denk dat het over vijf jaar helemaal niet meer rendabel is om gas te winnen in Groningen.

    "Als Nederlandse burger voel ik me niet alleen in de steek gelaten door de overheid, ik voel me zelfs aangevallen"

    Minister Kamp van Economische Zaken heeft zelf in zijn onlangs gepresenteerde Energieagenda aangegeven dat alle Nederlandse huizen in 2050 van het gas af moeten. De wettelijke verplichting op een gasaansluiting bij nieuwbouw wordt binnenkort geschrapt. Daarmee staat de Nedelandse gassector een grote verandering te wachten, die het duidelijkst zichtbaar zal zijn in Noord-Nederland. Groningers hopen dat de gaswinning nu al omlaag gaat, en dat er in plaats daarvan wordt geïnvesteerd in duurzame energie in de regio.

    De wettelijke verplichting op een gasaansluiting bij nieuwbouw wordt binnenkort geschrapt

    Maar hoe minder gas er nu gewonnen wordt, des te meer gas er waarschijnlijk voorgoed in de bodem blijft zitten. Staatsdeelneming EBN, die voor 40 procent mee-investeert in de Groninger gasproductie, heeft zelf al aagegeven bang te zijn dat er gas in de bodem achterblijft, met minder inkomsten voor de staatskas als gevolg. Uiteindelijk vloeit zo’n 90 procent van alle winst uit de gaswinning naar de overheid.

    De Groningers blijven ondertussen strijdvaardig. Wouters: ‘Ik verwacht dat de rechter zich er nu makkelijk vanaf gaat maken en de zaak doorschuift naar over een half jaar. Maar ik heb er goede hoop op dat de termijn van vijf jaar dan wordt losgelaten. Zo niet, dan stappen we naar het Europese Hof.’

    De Raad van State doet begin januari uitspraak in de spoedzitting.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Bart Crezee

    Milieuwetenschapper en schrijft over olie- en gasboringen, de energietransitie en klimaatverandering.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Bart Crezee
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Aardgas in Groningen

    Gevolgd door 525 leden

    Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de...

    Lees meer

    Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg dossier