Begeleiding

'Rechter, weegt een relatiebeding zwaarder dan vrije zorgkeuze?'

3 Connecties
17 Reacties

De Arnhemse rechtbank buigt zich over een conflict tussen vier Gelderse gezinshuizen en hun overkoepelende organisatie De Karmel. De gezinsouders willen na jarenlange onderlinge problemen weg bij De Karmel. Hun cliënten willen mee, maar dreigen door een relatiebeding afscheid te moeten nemen van hun vertrouwde gezinsomgeving.

Wat weegt zwaarder in de zorg: het belang van een bedrijf om contractpartners aan een concurrentie- of relatiebeding te houden of het recht van de patiënt of cliënt om zorg af te nemen van de zorgverlener naar keuze? 

Het is aan de rechtbank in Arnhem om op deze vraag een antwoord te vinden. Een potentieel verstrekkend antwoord. Want nog niet eerder heeft een rechter op deze manier de keuze moeten maken tussen het commerciële belang van een zorgorganisatie en het persoonlijke belang van cliënten om hun zorgverlener te behouden. 

Vier van de in totaal twaalf gezinshuizen die als onderaannemers van zorgorganisatie De Karmel in de Gelderse gemeente Lingewaard zorg leveren, willen na onderlinge problemen weg bij hun opdrachtgever. Maar dat gaat nog niet zo makkelijk, dankzij een relatiebeding, een concurrentiebeding en persoonlijke leningen bij de eigenaren van De Karmel. Bovendien willen hun cliënten mee, maar ook zij worden gehinderd door de bedingen. De Karmel zelf wil evenmin de samenwerking voortzetten, maar de zorgorganisatie wil de gezinsouders wel aan hun beding houden. Doel: behoud van haar cliënten. De gezinshuizen stapten naar de rechter. Alle betrokkenen werden afgelopen dinsdag in Arnhem door de rechter gehoord. 

Voor de betrokken cliënten is de zaak van groot persoonlijk belang. Voor hen staat de keuze voor een leefomgeving op het spel. Dat vertaalde zich dinsdagochtend op het moment van de zitting in een dusdanig grote opkomst dat moest worden uitgeweken naar een grotere zaal. Naast de gezinsouders en de vertegenwoordigers van De Karmel waren tientallen ouders en vertegenwoordigers van cliënten aanwezig. Elf cliënten hadden zich gevoegd in de zaak en traden dus ook op als belanghebbende partij, gesteund door nog eens 22 van de overige 24 cliënten van de gezinshuizen. 

Vuistdik dossier

De advocaten kwamen namens De Karmel, de vier gezinshuizen en de cliënten met wat bij elkaar genomen een vuistdik dossier bleek vol beschuldigingen over en weer van de strijdende partijen. Dat de sfeer tussen de gezinshuizen en hun opdrachtgever gedurende de jaren flink verzuurd is, werd tijdens de zitting wel duidelijk. 

Advocate Sandra Simons schetste namens de gezinshuizen een beeld van een kleinschalig bedrijf, vanuit een pioniersgeest ontstaan in het Gelderse dorp Angeren, waar de contractuele verhoudingen van meet af aan scheef leken te zitten. Gezinsouders waren niet alleen opdrachtnemer en huurder van De Karmel, maar hadden in het merendeel van de gevallen ook een persoonlijke lening afgesloten van tussen de 1 en 2 ton om de verbouwing van het vastgoed te bekostigen - dat overigens eigendom bleef van de bestuurders, tevens oprichters en eigenaren van De Karmel, het echtpaar Teun en Joke Kaptein, of van derden. Ook eiste de Karmel dat gezinsouders hun financiële zaken onderbrachten bij haar eigen accountant. Tegen die accountant is inmiddels door de gezinshuizen een klacht ingediend bij de Accountantskamer in Zwolle, waarover in juli een zitting plaatsvindt.


Advocate Sandra Simons

"Gezinsouders konden bij problemen hulp vragen aan De Karmel en kregen die hulp ook. Gedurende de jaren bleek echter dat die hulp afhankelijk was van onvoorwaardelijke loyaliteit aan de organisatie"

In het begin was er nog geen probleem met de afspraken, die in informele sfeer tot stand waren gekomen. Simons: 'Gezinsouders konden bij problemen hulp vragen aan De Karmel en kregen die hulp ook. Gedurende de jaren bleek echter dat die hulp afhankelijk was van onvoorwaardelijke loyaliteit aan de organisatie.' De sterke machtspositie van De Karmel drong daarop langzaam door tot de gezinsouders, die naar eigen zeggen ook in financiële problemen raakten. 'Soms was er zelfs geen geld voor boodschappen.' Nadat verschillende gezinsouders onderling meer contact kregen na samen in een adviesraad te zijn gestapt, bleek dat zij allen dezelfde problemen tegenkwamen. 

Advocate Simons heeft het over jarenlange pogingen om te praten over de contractvoorwaarden, gesprekken waarin niets bereikt werd en over een poging om een andere accountant in te schakelen die op verzet van De Karmel stuitte. Daarop besloten de vier gezinshuizen de handdoek in de ring te gooien. Ze kondigden aan weg te willen. Kort daarop zegde De Karmel abrupt de samenwerking op met een van de gezinshuizen, De Pastorie. De onrust onder bewoners door het dreigende vertrek van gezinsouders was daar volgens De Karmel de reden voor. Ook met de andere drie gezinshuizen werd het contract opgezegd. Gedurende de opzegtermijn van een half jaar zouden zij ergens anders gehuisvest worden en de zorg voor hun cliënten moeten overdragen aan nieuwe ouders. 

 

Niet eens 

De Karmel was het in het geheel niet eens met de lezing van de gezinsouders. 'Contractuele afspraken zijn destijds op verzoek van de partijen zelf zo vastgelegd,' stelde raadsman Van Susante. En van een verzuurde sfeer was volgens De Karmel totaal geen sprake. Het door de tegenpartij beschreven verlies van vertrouwen door de gezinshuizen en de daaropvolgende aankondiging van beëindiging van de samenwerking noemt de raadsman 'een keuze.' Dat de gezinsouders hebben geprobeerd een eigen accountant in te schakelen noemt de raadsheer van De Karmel een 'wanprestatie'. 'De eis van De Karmel om gebruik te maken van dezelfde accountant is redelijk, in verband met het kunnen benchmarken van de prestaties van de gezinshuizen.' 

'De eis van De Karmel om gebruik te maken van dezelfde accountant is redelijk, in verband met het kunnen benchmarken van de prestaties van de gezinshuizen' 

Ook volgens zorginhoudelijk directeur Thea Holtman van De Karmel was er totaal geen sprake van slechte verhoudingen, zoals die uitgebreid werden geschetst in de rechtszaal. In reactie hierop gaf ze Follow the Money een geschreven statement: 'De Karmel herkent zich totaal niet in de angstcultuur. Het open en goede contact met alle gezinsouders is uitgebreid gedocumenteerd en op de zitting besproken. Jammer dat dit soort woorden in de mond worden genomen nu de belangen anders blijken te liggen.' 

De Karmel wil nu zo snel mogelijk van de gezinsouders af en wil de cliënten behouden. 'Er wordt wel over het belang van de cliënten in deze gezinshuizen gesproken,' stelde de raadsheer 'maar wij hebben ook nog andere gezinsouders en cliënten. De Karmel kan het vertrek van mogelijk 35 cliënten in een keer niet opvangen.' Het vertrek van de gezinshuizen zou De Karmel 2,36 miljoen euro aan omzet kosten, waarvan negen ton aan de gezinshuizen wordt betaald. Het overige geld wordt volgens de Karmel aan dagbesteding en overige zorg voor cliënten besteed. Die verdeling mag dan bijzonder scheef lijken, Thea Holtman staat erop te vermelden dat die deugt, per schriftelijk statement: 'De verantwoordelijkheid voor de zorg ligt bij De Karmel. Deze heeft onder meer deskundige gedragswetenschappers in dienst die verantwoordelijk zijn voor de behandeling.'

Die cliënten wil De Karmel behouden in hun eigen belang, aldus de raadsheer: 'Die kwetsbare partij heeft recht op perspectief.'  

Keuzevrijheid 

Maar die cliënten van de vier vertrekkende gezinshuizen zelf hebben zich als partij in de zaak gemeld om het concurrentie- en relatiebeding aan te vechten. Althans, elf van de 35. Op twee cliënten na steunen alle overige bewoners van de gezinshuizen de voeging allemaal. Zij gaven bij monde van hun advocate aan tevreden te zijn over de gezinsouders, met wie in bijna alle gevallen een nauwe behandelrelatie bestaat. Voor de cliënten zijn de gezinsouders niet alleen zorgverleners, maar maken zij het belangrijkste deel uit van hun dagelijkse leefomgeving. 'Wanneer de cliënten er niet voor kunnen kiezen om bij hun huidige gezinsouders te kunnen blijven hebben zij geen vrije keuze meer,' aldus de raadsvrouw namens de cliënten. 'Dat is een aanzienlijke aantasting van hun keuzevrijheid.' 


Dimitri, cliënt van De Karmel

"Ik krijg een stembiljet terwijl ik niet weet wat ik daarmee moet. Maar ik mag niet eens zelf beslissen bij wie ik woon. Daar snap ik niets van"

Maar ook enkele vertegenwoordigers en cliënten kregen het woord. 'Ik wil bij Rogier en Maaike blijven', las de vader van een van de cliënten voor namens zijn zoon, die het allemaal een beetje teveel werd, maar wiens verhaal scherp samenvat hoe de cliënten erin staan. 'Ik krijg een stembiljet terwijl ik niet weet wat ik daarmee moet. Maar ik mag niet eens zelf beslissen bij wie ik woon. Daar snap ik niets van.' 

'Ga voor damage control'

Nu moet de rechter de verschillende belangen tegen elkaar afwegen. De vertrekkende gezinshuizen eisen een schorsing van het relatie- en het concurrentiebeding en een voorschot op voorlopig loon. De Karmel eist dat de vertrekkende gezinsouders zo snel mogelijk uit hun woning vertrekken en de zorg voor cliënten overdragen aan nieuwe ouders. De cliënten doen een beroep op hun recht op vrije keuze voor een zorgverlener.

De rechter stuurde dinsdag in eerste instantie aan op een compromis, ook vanwege de noodzaak voor een overgangsperiode die de kwetsbare cliënten nodig hebben - hoe de nieuwe situatie ook uitpakt. 'Met een uitspraak is deze kwestie niet zomaar opgelost, u zult hoe dan ook met elkaar in overleg moeten.' Hij wees De Karmel erop dat de cliënten sowieso vrij zijn om te vertrekken. Vasthouden aan het relatiebeding en het concurrentiebeding maakt het potentiële vertrek voor 35 cliënten lastiger omdat zij het liefst bij de huidige gezinsouders blijven, maar verandert daar niets aan. En het levert de organisatie weinig goodwill op, analyseerde de rechter:  'We horen nu dat in ieder geval zeven cliënten dit van plan zijn en er zijn kennelijk door de situatie steeds meer cliënten die willen vertrekken. Dat is wat u onder ogen moet zien. Het zou wellicht raadzaam zijn te handelen vanuit een perspectief van damage control.' 

'Er zijn kennelijk door de situatie steeds meer cliënten die willen vertrekken. Dat is wat u onder ogen moet zien'

Een middenweg zou volgens de rechter kunnen bestaan uit wat water bij de wijn doen op het gebied van de bedingen. 'Een financiële vergoeding voor het overnemen van cliënten zou tot de mogelijkheden behoren'. Maar tijdens een eerste poging om tijdens de schorsing van de zitting nader tot elkaar te komen bleek dat De Karmel er niet voor voelt om zo'n afkoopregeling te treffen. Raadsman Van Susante liet weten dat de Karmel wel openstaat voor een regeling 'met vervangende productie, langs geleidelijke weg'. Daartoe beloofden de gezinshuizen een concreet voorstel te doen. Advocate Simons vroeg namens hen wel aan de rechter om zich desondanks toch over de zaak uit te spreken. 

Het vonnis volgt over twee weken. Follow the Money sprak juridische experts Karik van Berloo van advocatenkantoor Eldermans&Geerts en Annemarie Smilde van de juridische dienstverlener voor zorgprofessionals VVAA. Smilde noemt de zaak interessant in verband met het aspect van vrije keuze in de zorg. Geen van beiden is bekend met vergelijkbare zaken in de zorg. Karik van Berloo: 'Het is een heel lastige afweging. Aan de ene kant heb je de patiënt die moet kunnen kiezen, aan de andere kant het belang van een zakelijke afspraak.' Van Berloo zag soortgelijke zaken wel in andere branches, zoals de advocatuur, waar de relatie tussen cliënt en advocaat ook heel persoonlijk is. 'Maar deze situatie is uniek gezien de relatie tussen deze kwetsbare cliënten en hun zorgverleners, die zich in een bijzonder persoonlijke sfeer bevindt. Die impact op de dagelijkse leefomgeving zal voor de rechter meewegen in zijn oordeel.' 

Gaat het belang van de patiënt om zelf een keuze te maken uiteindelijk de doorslag geven of weegt het zakelijke belang van De Karmel zwaarder? En hoe kwamen gezinsouders in conflict met De Karmel? Follow the Money blijft de zaak volgen en publiceert binnenkort een vervolgverhaal.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Eelke van Ark

Gevolgd door 1408 leden

Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren