Hogere energieschuld voor klanten en een Audi A7 voor de eigenaar

    ‘Je oude leverancier heeft je afgesloten? Geen stress. Wij zorgen ervoor dat je binnen 48 uur weer licht hebt.’ Dit was de lokker van Robin, een energiebedrijf dat zich richtte op mensen met schulden. Het ene na het andere energiebedrijf ziet een doelgroep in mensen zonder geld. Waarom? Follow the Money legt een vreemd verdienmodel bloot.

    Dit stuk in 1 minuut
    • Op de energiemarkt is het vechten (en betalen) voor iedere nieuwe klant. De laagste prijs wint, en bedrijven zetten bonussen en lokkertjes in om klanten over te laten stappen.
    • Aan energie valt nauwelijks nog te verdienen. Wel aan klanten die lang klant blijven.
    • Energiebedrijf Robin (de naam komt van Robin Hood) dacht de ideale doelgroep aan te boren: mensen met schulden, die via hun bewindvoerder aangemeld worden.
    • Maar terwijl oprichter Ronald Ruskauff zichzelf op een dure Audi trakteerde, begon het klachten te regenen over zijn bedrijf.  
    • Naast Robin richten meer energiebedrijven zich op schuldenaars. Energie staat immers hoog op de prioriteitenlijst, de rekening wordt doorgaans betaald. Daarbij hebben deze klanten niet veel andere keus. Hoe verdien je echter aan mensen die diep in het rood staan?
    Lees verder

    Eind februari ging energieleverancier Robin failliet. 30.000 Nederlanders raakten daarmee hun leverancier kwijt, waarna ze gedwongen moesten overstappen naar Woonenergie. Robin richtte zich expliciet op mensen met schulden, met kreten in advertenties als: 'Gelukkig was er nog één leverancier waar ik terecht kon.'

    Het faillissement van Robin volgt op het omvallen van EnergieFlex in oktober 2018, dat zich ook al richtte op mensen met schulden. ‘Feitelijk worden mensen met schulden aan hun lot overgelaten,’ zegt eigenaar van EnergieFlex Sathees Sampar daarover in 2016 in een persbericht. ‘Wij willen ze juist coachen om hun energiekosten beter te beheersen.’

    Ondertussen zag onlangs een nieuwe energiemaatschappij het levenslicht: Zeker Energie. Ook hier bestaat de doelgroep volgens de website uit bewindvoerders en budgetbeheerders. De belofte: geen waarborgsom en ‘u betaalt nooit administratiekosten bij een achterstand, betalingsregeling of spoedaanmelding’.

    Weer een ander, de Nederlandse Energiemaatschappij (NLE), heeft speciale aanbiedingen voor mensen die het beheer over hun eigen portemonnee niet meer (mogen) voeren: 'Speciaal voor de cliënten van Huizenga Bewindvoering, een aanbod met knetterscherpe energietarieven', roept de energieleverancier op zijn site. 'Is er sprake van afsluitdreiging? Moet het contract met spoed ingaan? Laat het NLE’ers Dave en Rico weten.'

    Wat is hier aan de hand? Waarom richt de ene na de andere energiemaatschappij zich expliciet op mensen met schulden? Hoe bouw je een verdienmodel op mensen zonder geld? Hoe wonderlijk is het als energiebedrijven die zich richten op mensen met schulden uiteindelijk failliet gaan? En welke gevolgen heeft zo'n faillissement voor de doelgroep?

    Race naar de bodem

    Antwoorden op deze vragen zijn terug te voeren op de liberalisering van de energiemarkt in 2004. Sindsdien is het voor nieuwe energieleveranciers erg gemakkelijk om tot de energiemarkt toe te te treden. Ervaring, externe financiering of technische kennis van het stroomnet: allemaal geen vereiste. Alles wat je nodig hebt om gas en stroom aan huishoudens te leveren is een zogeheten Leveringsvergunning van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Die is eenvoudig en goedkoop te krijgen, met tientallen nieuwe toetreders tot de markt als gevolg. Waar je in 2004 als consument nog vastzat aan de nutsvoorziening in je woonplaats, heb je in 2019 de keuze tussen bijna veertig verschillende energieleveranciers.

    Hierdoor is de energiemarkt een echte vechtmarkt geworden, waarin het aantrekken van nieuwe klanten erg kostbaar is. Zo betaalde EnergieFlex aan de Consumentenbond een bedrag van 50 euro per klant die via het door de bond georganiseerde ‘Energiecollectief’ overstapte. Bovendien beloofde het nieuwe klanten fikse welkomstbonussen van 100 tot 200 euro. Televisieprogramma Kassa onthulde vorige week dat telemarketeers, die klanten tot een overstap verleiden, daarvoor een vergoeding krijgen van 30 tot 190 euro per klant.

    EnergieFlex bood zelfs energie tegen groothandelstarieven

    Ondertussen wordt op gas en elektra maar weinig verdiend. Dat zijn immers generieke producten: wie het ook levert, de energie komt uit hetzelfde stopcontact. Overstappen is met een paar drukken op een knop geregeld, het internet staat vol met prijsvergelijkingssites. In economentaal: gas en elektra kennen een enorme prijselasticiteit. Als een energiemaatschappij haar energieprijzen ook maar een beetje verhoogt, dan staat zij online niet langer bovenaan de vergelijkende lijstjes, wint zij minder energieveilingen en haalt ze minder klanten binnen. Het gevolg is een race naar de bodem. EnergieFlex bood zelfs energie tegen groothandelstarieven aan. Bedrijven verdienen in dat geval niets aan de energie, alleen op het vastrecht. Per klant verdiende EnergieFlex enkele tientjes per jaar op het vastrecht, terwijl het vaak tientallen tot honderden euro's aan kosten en welkomstbonussen had betaald om ze binnen te halen. Nieuwe, reguliere klanten leveren een energieleverancier in de eerste jaren nauwelijks iets op.

    Impopulaire klanten

    Vanwege die prijselasticiteit is het verhogen van de energieprijzen nauwelijks mogelijk. Daarom zoeken nieuwe energiemaatschappijen naar groepen klanten die minder geld kosten. Eén zo'n groep: mensen met schulden. Bij reguliere energiemaatschappijen zijn dit geen populaire klanten, omdat het risico bestaat dat ze hun rekening niet betalen. Om zich tegen dit zogeheten ‘debiteurenrisico’ in te dekken, vragen veel leveranciers een waarborgsom aan schuldenaars. Afhankelijk van het schuldverleden kan die variëren van enkele honderden tot wel duizend euro. Voor iemand met een minimuminkomen is dat een hard gelag.

    Leveranciers als Robin en EnergieFlex zien in deze groep daarentegen een kans. Kunnen zij het debiteurenrisico op een andere manier afdekken, dan trekken zij deze nieuwe groep klanten tegen lage kosten aan. Grote welkomstbonussen of telemarketingvergoedingen zijn immers niet nodig. ‘Je oude leverancier heeft je afgesloten,’ adverteerde Robin. ‘Geen stress. Wij zorgen ervoor dat je uiterlijk binnen 24-48 uur na aanmelden weer voorzien bent, zodat je weer licht hebt en weer kunt koken.’

    Prepaid energie: is het op, dan sluit EnergieFlex stroom en gas af

    Hoe dekken deze energieleveranciers zich in tegen dat debiteurenrisico? EnergieFlex bedacht daartoe het concept ‘prepaid energie’: consumenten kopen voor dertig dagen energie. Als dat tegoed op is, kunnen klanten het opwaarderen. Doen ze dat niet, dan sluit EnergieFlex via de slimme meter op afstand stroom en gas af. Zo voorkomt EnergieFlex oplopende betalingsachterstanden en hoge eindafrekeningen en beperkt het tevens het risico op wanbetalen. Vanwege privacyproblemen zette minister Kamp in 2014 een streep door de mogelijkheid voor energieleveranciers om de levering van gas en elektriciteit op afstand af te sluiten.

    Energieleverancier Robin koos voor een andere route. Robin werd in 2010 opgericht door Ronald Ruskauff, die volgens zijn LinkedIn-profiel in de jaren daarvoor werkzaam was bij diverse bedrijven in de uitzendbranche. Toen hij eenmaal een energiebedrijf begonnen was, wilde hij zich richten op de business-to-business-verkoop, zo zei hij in dit interview. Gaandeweg kwam hij met schuldenaars in aanraking en begon hij zich voor deze doelgroep te interesseren. In een telefonisch interview beschuldigt Ruskauff zijn concurrenten namelijk van hardvochtigheid jegens deze doelgroep: ‘Voordat wij er waren, werden die mensen in september op straat gegooid om te voorkomen dat ze in de winter gingen achterlopen met betalingen. Wij wilden die mensen helpen. Als we iets bereikt hebben met Robin is dat er nu aandacht is voor deze doelgroep in de markt.’

    Ruskauff ging echter niet zomaar met schuldenaars in zee. Deze doelgroep was alleen welkom via een bewindvoerder. Bewindvoerders zijn mensen, vaak professionals, die door de rechter zijn aangesteld om het financieel bewind over een ander te voeren, meestal iemand met schuldproblemen. Een belangrijk voordeel van een goede bewindvoerder is dat zij of hij ervoor zorgt dat het debiteurenrisico wordt beperkt. Het betalen van de water- en energierekening staat (na het verstrekken van leefgeld en het betalen van de huur) hoog in het prioriteitenlijstje. Wanneer een schuldenaar zich via een bewindvoerder bij Robin aanmeldt, is het risico op wanbetaling beperkt. Robin vroeg dan ook geen waarborgsom, terwijl ook geen hoge kosten gemaakt werden om deze klanten aan te trekken. Een win-winsituatie.

    Wildgroei in bewindvoerdersmarkt

    Tenminste, zo leek het. Nadat Robin vorige week failliet verklaard werd, wees Ruskauff juist de ‘wildgroei in de bewindvoerdersmarkt’ als belangrijkste veroorzaker aan van het omvallen van zijn bedrijf. ‘Je gaat ervan uit dat bewindvoerders een zekere kwaliteit leveren bij het regelen van de financiële zaken van mensen in de schuldhulp,’ zei hij tegen de NOS. ‘Maar daar hebben we ons in vergist.’ Wat hij hier precies mee bedoelt, wil Ruskauff niet toelichten. ‘Ik wil geen namen noemen, dat vind ik niet chic.’

    In 2017 bleek echter al dat het juist Robin zelf was, die zijn zaakjes niet op orde had. Het bedrijf werd door het televisieprogramma TROS Radar door de mangel gehaald: klanten klaagden over hoge termijnbedragen, jaarrekeningen die veel te lang op zich lieten wachten en naheffingen van honderden euro’s. Ruskauff betuigde spijt en beloofde alle problemen op te lossen. In december 2017 kwam hij nog eens terug in het programma om te vertellen dat alles nu op orde was.

    Ronald Ruskauff: 'Fuck it, ik koop die dikke Audi A7'

    Nadat een pokervriend in 2010 tegen Ronald Ruskauff zei dat de energiewereld echt iets voor hem zou zijn, richtte hij Robin Energie op. De naam is ontleend aan Robin Hood, een figuur die Ruskauff inspireert. De bv waarin de software is ondergebracht waarmee Robin de administratie bijhield, heet bijvoorbeeld Sherwood Forest; het bos vanwaaruit Robin Hood opereerde.

    Ruskauff laat zich begeleiden door de coaches van Straight Line Leadership. Dat is een bedrijf dat cursussen aanbiedt, met als slogan: ‘Business is een spel. Speel om te winnen!’ Door Straight Line Leadership wordt Ruskauff geportretteerd als geslaagd ondernemer. ‘Dan ga je ineens van geen geld naar veel geld,’ zegt hij bijvoorbeeld in dit filmpje uit 2017. ‘Dat deed mij beseffen, fuck it, ik koop die dikke Audi A7. En ik moet zeggen, ik ben daar heel erg blij mee.’ Waarna je hem het gaspedaal hoort indrukken en de synthesizers erin knallen.

    Ook in het interview uit 2017 tijdens één van de cursusdagen van Straight Line Leadership wordt Ruskauff op het schild gehesen als een succesverhaal. Het is een bevreemdend gesprek. Aan de ene kant bevestigt Ruskauff het beeld van financieel succes: ‘Vroeger kon ik de pampers van mijn kinderen niet eens betalen, nu koop ik een hele pallet als ik dat wil.’ Ook vertelt hij over zijn huis op 4500 vierkante meter grond. Zijn persoonlijke doel, zo zegt hij na een vraag uit de zaal, is om de banklening van 1,1 miljoen euro nog datzelfde jaar terug te betalen.

    Tussen de regels door doemt echter het beeld op van een bedrijf dat regelmatig op omvallen staat. Zo zou zijn bedrijf op zeker moment geconfronteerd zijn met een rekening van 1 miljoen euro, die binnen 24 uur moest zijn voldaan, terwijl Robin nog maar 20.000 euro op de bank had staan. Door te lenen van onder meer zijn eigen accountant kreeg Ruskauff het bedrag naar eigen zeggen op het allerlaatste moment bij elkaar. Ook vertelt hij over allerlei momenten waarop hij betalingsregelingen met toeleveranciers moest treffen. Het liefst praat hij dan met de eigenaren van zijn toeleveranciers, niet met ‘de loonslaven’ daaronder.

    Wat Ruskauff persoonlijk aan Robin heeft verdiend, wordt uit de zeer summiere jaarverslagen niet duidelijk. Zo worden de managementvergoedingen die hij zichzelf uitkeert niet genoemd. Wel is duidelijk dat hij in 2016 een bedrag van ruim 1,5 miljoen euro aan zichzelf heeft uitgeleend, zonder dat daar betalingsverplichtingen of zekerheden tegenover staan. Dit bedrag is in ieder geval niet gaan zitten in de aankoop of aflossing van zijn woning in Veenendaal, want daarop rust nog altijd een hypotheek van de Rabobank, zo blijkt uit de akte die gedeponeerd is bij het Kadaster.

    Lees verder Inklappen

    Administratie is puinhoop

    Bewindvoerder Sander de Jong heeft dat echter heel anders ervaren: ‘De administratie bij Robin is een puinhoop. Ik heb regelmatig meegemaakt dat een automatische incasso niet werd afgeschreven. Als bewindvoerder met tientallen cliënten heb je dat niet direct door. Je stelt juist een automatische incasso in om er zeker van te zijn dat de energiekosten betaald worden. Maar dan moeten ze wel afschrijven! Nu kwamen ze plotseling met openstaande facturen, die bovendien niet eens klopten. Ik was daarom al maanden bezig mijn cliënten bij Robin Energie weg te halen.’

    Ruskauff stelt in een telefonisch interview dat het aan De Jong gelegen moet hebben als een automatische incasso niet werd doorgevoerd. ‘Dat ligt dan aan een blokkade van de bewindvoerder of onvoldoende geld op de rekening. Anders wordt er gewoon afgeschreven. Het zou vreemd zijn als wij kunnen incasseren en dan niet incasseren.'

    De Jong stuurt daarop nog enkele screenshots van rekeningen van zijn cliënten na, waaruit blijkt dat Robin er niet in slaagde automatisch te incasseren, waar andere instanties (zoals een woningbouwvereniging) dat wel lukte. 'Er stond dus zeker voldoende geld op de rekening,' zegt De Jong. Ook stuurt hij een mailwisseling na waarin hij Robin uitgebreid wijst op de gemiste incasso's.

    Ook bewindvoerder Anita Robbemont heeft negatieve ervaringen met Robin: ‘Ook bij mijn cliënten werden automatische incasso's niet afgeschreven, al heb ik nog wel vervelender dingen meegemaakt. Eén vrouw, die ik begeleidde, hoefde maandelijks maar 45 euro aan energie te betalen. Dat vond ik aan de lage kant. Daarom heb ik Robin verschillende keren benaderd met de vraag: klopt dit wel? Telkens was het antwoord dat alles in orde was. Tot er afgelopen november ineens aan eindafrekening van 2000 euro op de mat viel. Na vier jaar had ik dit vrouwtje eindelijk schuldenvrij. Nu staat er weer een nieuwe schuld open.'

    Het absolute minimum

    Ruskauff stelt dat de problemen onmogelijk bij Robin ontstaan kunnen zijn. ‘Allicht zullen er dit soort dingen tussen zitten. Dat is onze markt. Wij hebben te maken met mensen die slecht hun meterstanden doorgeven, waardoor hun standaard jaarverbruiken niet kloppen. Daarop hebben wij onze organisatie ingericht. Sinds half 2018 herberekenen wij driemaandelijks het termijnbedrag op basis van de verbruikscijfers. Ik kan me hier niks bij voorstellen.’

    Volgens Robbemont begrijpt Robin veel te weinig van de situatie waar haar cliënten in zitten. ‘Dit zijn mensen die op het absolute minimum. Als er na de vaste lasten en de betalingsregelingen nog een beetje geld over is, wordt dat opzij gezet voor kleine extra's. Een tandartsbezoek bijvoorbeeld, veel mensen met schulden hebben namelijk een slecht gebit. Of een keer iets leuks met de kinderen. Als Robin dan na jaren ineens komt met een eindafrekening van duizenden euro's, is dat geld er gewoon niet. Zo help je ze alleen maar verder in de problemen.’

    Aanvankelijk waren we positief over Robin, maar in 2015 draaide het beeld

    Voorzitter Corno van Renssen van branchevereniging BPBI herkent de geluiden. 'Aanvankelijk waren wij positief over Robin. Rond 2015 is dit beeld gedraaid. Er kwamen van leden steeds meer voorbeelden van administratieve problemen en hoge tussentijdse afrekeningen. Het bleek vaak onmogelijk om tot een uitvoerbare betalingsregeling te komen. De impact voor onze cliënten is vaak groot. In veel gevallen is het voor hen onmogelijk de vordering te voldoen. Door de BPBI zijn gesprekken gevoerd met Robin en er is ruimte gegeven om het tij te keren, maar dat is niet gelukt. Daarom verbindt BPBI zich al jaren niet meer aan deze partij, zijn hun gegevens van onze website verwijderd en zijn ze al enkele jaren niet meer aanwezig als standhouder op onze bewindvoerdersdag.’ Ruskauff zegt niet inhoudelijk op de aantijgingen van BPBI te willen reageren.

    10,7 miljoen aan vorderingen

    Een blik in de jaarrekeningen leert dat niet betaalde vorderingen inderdaad een probleem waren voor Robin. In de meest recente jaarrekening van 2017 bedraagt de post ‘vorderingen’ 10,7 miljoen euro op een balanstotaal van 11,3 miljoen. Uit de jaarrekening blijkt niet hoe deze post is opgebouwd en welk deel hiervan uit vorderingen op niet-betalende klanten bestaat. Ruskauff wil dat niet toelichten.

    Uit de jaarrekening van Robin Trading, een gelieerde bv, blijkt in ieder geval dat Ruskauff zélf in het krijt staat bij zijn bedrijf. In 2016 heeft hij namelijk een bedrag van ruim 1,5 miljoen euro aan zichzelf uitgeleend, zonder dat daar aflossingsverplichtingen of zekerheden tegenover staan. Wat er met dat geld is gebeurd wil Ruskauff niet toelichten. Ook wil hij niet zeggen of er al is terugbetaald.

    Tegelijk blijkt uit de jaarrekening van 2017 dat Robin kortlopende schulden had van maar liefst 11,6 miljoen euro, op het balanstotaal van 11,3 miljoen. In de jaarrekening wordt niet genoemd waaruit deze schulden zijn opgebouwd, op een kredietfaciliteit bij de Rabobank na. Uit de berichtgeving rondom het omvallen van Robin wordt echter duidelijk dat de Belastingdienst een belangrijke schuldeiser moet zijn, aangezien de fiscus het faillissement heeft aangevraagd. Hoe hoog die schuld is, wil Ruskauff niet toelichten. Dat betekent dat consumenten die een voorschot bij Robin hebben uitstaan, vermoedelijk kunnen fluiten naar hun geld, aangezien de Belastingdienst altijd de eerste schuldeiser is. Ruskauff zelf zegt geen idee te hebben hoe hoog dit bedrag aan te veel ontvangen voorschotten zal zijn: ‘Dat weet ik pas als het eindsaldo is opgemaakt.’

    Ondanks het omvallen van Robin en EnergieFlex blijven nieuwe energiebedrijven opstaan die zich onder meer op schuldenaars richten. Zo zag in 2018 Ventum het levenslicht. De overeenkomsten met Robin zijn opvallend. Ervaring in de schuldhulpverlening, bewindvoering of de energiemarkt heeft Van Bemmel net als Ruskauff niet; hij bezit een eigen bedrijf waarmee hij de communicatie voor andere bedrijven regelt. Een van de doelgroepen van Van Bemmels energiebedrijf, net als bij Robin: mensen met schulden. De belofte, net als bij Robin: geen BKR-check, geen waarborgsom en iedereen wordt geaccepteerd. De slogan: 'Energie zonder waarborgsom voor bewindvoerders’. In oktober 2018 viel de leveringsvergunning op de mat.

    ACM: ‘We kunnen niet strenger controleren dan we al doen’

    Follow the Money heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) gevraagd hoe zij energiebedrijven die zich richten op mensen met schulden controleert. Dit is de reactie van de toezichthouder: 'Een startende energieleverancier moet bij de ACM een vergunning aanvragen. Wij toetsen dan of de leverancier over voldoende organisatorische, technische en financiële kwaliteiten beschikt. Vervolgens moet  de leverancier ieder jaar informatie geven aan de ACM. Wij beoordelen dan of de leverancier nog steeds kan voldoen aan de wettelijke eisen. Als blijkt dat een leverancier niet meer in staat is om de levering van energie te garanderen, trekken we de energievergunning in. Dat kan bijvoorbeeld zijn als hij de inkoop van energie niet langer kan financieren. De ACM ziet er dus op toe dat de levering van gas en elektriciteit altijd gewaarborgd is.'

    'Verder heeft de wetgever er bewust voor gekozen om de energiemarkt een vrije markt te laten zijn, waarin partijen met elkaar moeten kunnen concurreren, risico’s moeten kunnen nemen en waarin partijen ook failliet mogen gaan. Hoe vervelend dat voor alle betrokkenen ook is. Daaruit vloeit mede voort dat het toezicht van de ACM niet het doel heeft om energieleveranciers in leven te houden. De ACM heeft daar ook geen bevoegdheden en instrumenten voor. De ACM kan logischerwijze ook niet haar eigen bevoegdheden en instrumenten creëren. Met andere woorden: de ACM kan niet strenger controleren dan het nu doet, ook niet als een energiemaatschappij zich expliciet op mensen met schulden richt.'

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ties Joosten

    Gevolgd door 1027 leden

    Journalist. Schrijver. Haven. Klimaat. Feyenoord. Soms wat hiphop. Voorheen hoofdredacteur van Blendle.

    Volg Ties Joosten
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren