‘Afschaffen jeugdloon leidt tot nieuwe banen én welvaartswinst’

    Leidt de afschaffing van het minimumloon voor jongeren tot banenverlies of tot welvaartswinst? Vandaag spreekt Robin Fransman de Kamercommissie Sociale Zaken toe over dit vraagstuk. Hij benadert deze vraag vanuit de positie van de ondernemer zelf. Hier leest u zijn betoog.

    Inbreng van Robin Fransman, ter gelegenheid van het rondetafelgesprek met de Commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer, inzake mogelijke baanverlies/baanwinst door afschaffing of verhoging van het minimumloon, op 14 oktober 2015. Geachte leden van de Kamercommissie Sociale Zaken, Vanaf 2011 heb ik mij intensief beziggehouden met loonmatiging, zowel in Nederland als internationaal. Aanleiding daarvoor was de crisis, en de contribuerende factor daarin van te ver doorgevoerde loonmatiging. Dames en heren, te vaak handelen en denken wij vanuit de veronderstelling dat lage lonen goed zijn en loonsverhogingen slecht. Dat is een misvatting. Lonen kunnen te hoog zijn en ze kunnen te laag zijn. Beide situaties kunnen leiden tot ongewenst hoge werkloosheid, een laag niveau van investeringen en lage groei. En loonmatiging leidt ook in toenemende mate tot een hoge belastingdruk. Bedrijven willen goedkope medewerkers en rijke klanten. Daartussen moet je de juiste balans vinden, want elke medewerker is uiteindelijk ook een klant. Ik, en in toenemende mate velen met mij, ben er van overtuigd dat de loonmatiging te ver is doorgeslagen. Ik wijs u in dat verband naar de uitspraken van bijvoorbeeld Klaas Knot en ministers Schäuble en Osborne, maar ook op de trend dat bedrijven in de VS en het VK vrijwillig hun lonen fors verhogen.
    ik wijs op de trend dat bedrijven in de VS en het VK vrijwillig hun lonen fors verhogen
    Wij zijn hier genodigd om u onze zienswijze te geven op de vraag of het verhogen dan wel afschaffen van het minimumjeugdloon tot banenverlies of juist tot banenwinst leidt. Vaak wordt die vraag macro-economisch benaderd, ook deze ochtend.

    Vijf opties voor ondernemers

    Ik wil het graag anders doen en het juist micro-economisch benaderen. Welke opties hebben ondernemers en werkgevers als u besluit om het jeugdloon te verhogen of af te schaffen? Ik loop ze graag even met u door. Ondernemers kunnen niets doen Werkgevers kunnen er gewoon voor kiezen om niets te doen. Ze betalen de extra loonkosten uit de brutowinst. De arbeidsinkomensquote staat op een historisch laag niveau van 77 procent. Gemiddeld ligt die rond de 80 tot 82 procent. Er is dus bij veel ondernemingen ruimte om deze verschuiving van beloning van kapitaal naar arbeid te accommoderen zonder dat dat ten koste gaat van de ruimte om te investeren. Het resultaat is geen banenverlies. Maar er zijn ook tweede orde-effecten: het hogere salaris wordt immers ook weer uitgegeven en dat leidt bij ondernemingen tot hogere omzet. Netto blijft er banenwinst over. Ondernemers kunnen de prijzen verhogen Werkgevers kunnen er ook voor kiezen om de prijzen van hun producten te verhogen. Of ze dat kunnen hangt af van de concurrentieverhoudingen. De winst blijft dan in eerste aanleg gelijk en de lonen en prijzen stijgen. De inflatie neemt iets toe. De inflatie ligt al jaren onder het gewenste niveau en dit zou dus een toe te juichen ontwikkeling zijn. Overigens is het effect op de inflatie niet groot. In de sectoren met veel jongeren – horeca, retail, toerisme – is arbeid een relatief kleine kostenpost en het jeugddeel een nog kleinere. In de supermarktsector is arbeid 15 procent van de totale kosten. Het resultaat is in eerste aanleg geen banenverlies, maar de tweede orde-effecten van hogere lonen en een iets hogere inflatie betekenen banen- en welvaartswinst. Ondernemers kunnen schuiven van jong naar oud Werkgevers zijn waarschijnlijk in veel gevallen geneigd om mensen langer in dienst te houden. Als medewerkers 18, 19, 20 worden dan zijn ze nu al minder aantrekkelijk dan nieuwe aanwas van 16 en 17. Van ouderen wordt dan afscheid genomen om ruimte te maken voor de jonkies. Die carrousel zal op zijn minst vertragen. Dat is in termen van banenwinst en banenverlies neutraal, maar leidt wel tot welvaartswinst. Het verbetert de arbeidsmarktperspectieven van jongeren met een lagere opleiding. Deze worden nu, als ze zo rond de 20, 22 zijn, op veel plekken verdrongen door jonge universitaire studenten.
    verhoging verbetert arbeidsmarkt-perspectieven van 50-plussers
    Maar het verbetert ook de arbeidsmarktperspectieven van 50-plussers. Ook zij worden ineens veel aantrekkelijker voor ondernemers. Ik geef u een voorbeeld van deze effecten. In Nederland is 54 procent van de medewerkers van Albert Heijn onder de 20. In de VS, waar ze geen apart jeugdminimumloon kennen, is dat 12 procent. In Nederland is 7 procent van de medewerkers van Albert Heijn 50-plusser, in de Verenigde Staten is dat 30 procent. Dat is welvaartswinst, maar er zit ook nog een productiviteitsstijging in het vat hier: de hoge omloopsnelheid van personeel leidt tot hoge inwerkkosten en de productiviteit per arbeidsuur zal dan ook stijgen bij ondernemingen die voor deze route kiezen. Dit voorbeeld toont ook nog iets anders aan. Bedrijven kiezen helemaal niet voor goedkope arbeid, ze kiezen voor de meest winstgevende arbeid, die arbeid waar het verschil tussen productiviteit en arbeidskosten het grootst is. In Nederland is de jeugd het meest winstgevend en daarom kiest Albert Heijn hier voor jeugdarbeid. In de VS zijn oudere werknemers het meest winstgevend en kiest men daarom voor ouderen. Benader daarom argumenten dat jongeren en ouderen een lage productiviteit kennen met een behoorlijke dosis achterdocht. Ondernemers kunnen kiezen voor automatisering en robotisering Werkgevers kunnen ervoor kiezen om arbeid te vervangen door machines en robots. Dat zal niet zo heel vaak gebeuren, omdat er in sectoren waar dit mogelijk is maar een klein deel van de jeugdarbeid plaatsvindt. Maar waar het gebeurt, is het een positieve ontwikkeling. De inzet van machines, automatisering en robots is welvaartsverhogend omdat het de productiviteit verhoogt. Het leidt in eerste aanleg tot baanverlies, maar de verhoogde productiviteit leidt elders tot baancreatie. Het is innovatie pur sang en dat is ons meest wenselijke exportproduct. Ondernemers kunnen kiezen om activiteiten te verplaatsen Ondernemingen die weinig winst maken, te maken hebben met forse concurrentie van lagelonenlanden en niet kunnen automatiseren zullen wellicht hun activiteiten verplaatsen of zelfs failliet gaan. Dat is niet leuk voor de betrokkenen, maar onafwendbaar. Wij kunnen niet concurreren met lagelonenlanden en moeten dat ook niet willen. Bedrijven die zo weinig toegevoegde waarde leveren dat ze alleen kunnen overleven bij de gratie van uurlonen van drie, vier euro per uur hebben in Nederland gewoon geen toekomst. Die gaan een keer stuk. En dat is goed. Ze gebruiken nu schaarse hulpbronnen als arbeid en kapitaal die we veel beter kunnen inzetten voor activiteiten met een hogere productiviteit en een hogere toegevoegde waarde. Een combinatie is ook mogelijk. De hoge lonen in Nederland leidden er in de garnalensector bijvoorbeeld toe dat garnalenpellen naar Marokko werd verplaatst. Nu komt dat weer terug naar Nederland, dankzij de uitvinding van de garnalenpelmachine. Innovatie gedreven door lonen, waar we blij mee moeten zijn.

    Afscheid van het minimumjeugdloon

    Concluderend, dames en heren, als lage lonen tot welvaart leidden, dan was Bangladesh het paradijs. Een verhoging of afschaffing van het minimumjeugdloon zal er niet toe leiden dat supermarktschappen niet meer gevuld worden, dat servies niet meer wordt afgewassen, dat terrassen niet meer worden bediend. In tegendeel, het resultaat is banen- en welvaartswinst. En daar is macro-economisch ook een verklaring voor. De onderkant van de arbeidsmarkt, en daar horen jongeren toe, kenmerkt zich door veel aanbieders en weinig vragers. Dat heet een monopsonie. Een vorm van marktfalen waar overheidsingrijpen tot winst leidt. Daarom, geachte leden van de commissie, schaf het minimumjeugdloon af. Voor alle jongeren. Voor inwerk- en instapdrempels kunt u het Amerikaanse model gebruiken, waarin jongeren voor maximaal drie maanden 60 procent van het volwassen minimumloon als jeugdloon krijgen. Maar het verhogen van de jeugdminimumlonen, of het alleen afschaffen vanaf 18 of 20 jaar, verplaatst slechts het marktfalen naar andere leeftijdsgroepen. Dank u wel.   Afbeelding afkomstig van www.mejudice.nl, CC BY-ND 3.0

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Robin Fransman

    De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Robin Fransman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren