Robotisering: het gaat om meer dan alleen cijfers

    Journalist/econoom Mathijs Bouman reageerde fel op de column van collega Cees van Lotringen over robotisering. Van Lotringen laat het daar niet bij zitten.

    Laat mij een heer zijn en met een mea culpa beginnen: ik denk - bij nader inzien - Mathijs Bouman enig onrecht aan te doen als ik schrijf dat hij in zijn rubriek Het radarwerk in het FD niet met openheid naar ontwikkelingen in de economie zou kijken. Dat doet hij wel, daar is die rubriek ook voor bestemd. Zijn artikel over de 'dienstverlenende robot' noemt hij in zijn reactie op mijn stuk namelijk ook 'mijn eerste baby-stapje op een lange zoektocht'.

    Lemmingengedrag

    Nu kan ik op al zijn (tegen)argumenten ingaan, maar dat brengt de discussie mijn inziens niet veel verder. Liever gebruik ik deze ruimte om lezers mee te nemen in mijn initiële overweging om op zijn artikel te reageren. Gebaseerd op mijn 25-jarige ervaring in de (financiële) journalistiek, waarvan de laatste zes jaar als oprichter van een platform voor beleggingsprofessionals, valt mij op hoeveel hoog opgeleide mensen voorspellingen doen, marktvisies geven en theorieën ontvouwen die terugkijkend niet een beetje, maar compleet de plank misslaan. De belangrijkste was dit jaar wel de marktconsensus dat de bodem op de obligatiemarkten was bereikt en dat de rente weer zou stijgen. Het tegendeel was het geval: de rente daalde nog verder - tot 0,7 procent. Beleggers die simpelweg in Europese staatsobligaties bleven zitten, maken dit jaar het ongehoord hoge rendement van 11 procent en meer. Met andere woorden, het lijkt er op dat hoe groter de maatschappelijke en economische onzekerheid hoe dogmatischer en zekerder van toon de voorspellingen worden. In de beleggingsindustrie heeft dat ook dramatische gevolgen: de prestaties van actieve managers zijn op dit moment zo beroerd, dat beleggers overstappen op eenvoudige, goedkope indexproducten. Daarmee stopt men feitelijk met het (belonen van) zelfstandig nadenken. Dat lemmingengedrag biedt de contraire belegger ongetwijfeld op enig moment weer kansen.

    'Moeder aller veranderingen'

    In veel door beleggers gebruikte kwantitatieve modellen worden trends geëxtrapoleerd: men denkt dat wat vandaag geldt, ook morgen van toepassing is. Maar in onze huidige tijd, blijkt dat het cliché klopt: we kunnen amper drie maanden vooruit kijken. De reden is dat we in een 'moeder aller veranderingen' leven: de bijna-implosie van het kapitalistische systeem dat symptomatisch is bestreden met een op hol geslagen geldpers, een vergrijzingsgolf die op langere termijn ons pensioen- en financieringsstelsel in Europa op scherp zet en tot slot technologische veranderingen die zó snel gaan en zó ver reiken, dat mijns inziens - inderdaad - het wezen van de mensheid ter discussie wordt gesteld.
    ik weet dat ik het niet weet
    In deze extreem veranderende wereld, weet ik slechts één ding: ik weet dat ik het niet weet. En dat ik niet de enige ben: ook de professional weet het niet, al zal hij dat nooit toegeven. En als hij zegt dat hij het wel weet, dan wordt hij vaak gedreven door een ideologische of soms zelfs een diep-innerlijke, bijna religieuze overtuiging. Zo denkt Larry Page, de oprichter van Google, dat het leven veel en veel beter gaat worden, dankzij de technologie, terwijl natuurkundige Stephen Hawking juist van mening is dat kunstmatige intelligentie het einde betekent van de menselijke soort. Het is een richtingenstrijd die ons niet verder brengt. Vanuit die achterliggende waarnemingen sloeg ik aan bij het lezen van Boumans stuk in het FD. Hij schrijft dat we de industriële robot - 'meestal een eenarmige specialist, die nagelvast aan de fabrieksvloer staat' - niet hoeven te vrezen. Ik dacht hoe weet Mathijs dat? Ik ben daar namelijk helemaal niet zo zeker van. Zoals wetenschapper Robert Went en collega-journalist Hella Hueck in de uitstekende recente longread over robotisering schrijven, was de directie van het Chinese bedrijf Foxconn van plan maar liefst 1 miljoen werknemers in zijn fabrieken te ontslaan, omdat men de fabricage van iPhones en iPads door robots wilde laten doen. Inmiddels is men van dat idee af, omdat het in de praktijk toch lastig uitvoerbaar was. Maar uitstel is nog geen afstel, want als de geschiedenis ons iets duidelijk maakt dan is het dat technologische vindingen worden ingezet als ze ook praktisch toepasbaar en commercieel exploiteerbaar zijn.
    Het gaat niet om de aantallen, het gaat om de bredere trend die achter deze ontwikkeling schuilgaat
    Er is vanuit het perspectief van de werkgever ook geen enkele goede reden te bedenken waarom in een fabriek de mens niet vervangen kan worden door een machine, of door een robot zo u wilt. Misschien niet morgen, maar dan toch overmorgen, of de dag daarna. Cijfers zoals Bouman die geeft over de relatief gematigde groei van dienstenrobots, vind ik in die context ook niet zinvol. Het gaat niet om de aantallen, het gaat om de bredere trend die achter deze ontwikkeling schuilgaat en die mogelijk impact kan hebben op honderden miljoenen lager opgeleide mensen in de wereld - en misschien zelfs wel op 'letterknechten' zoals Bouman en ik.

    Bak cijfers

    'Geen paniek' schrijven Went en Hueck in hun zoektocht naar de achtergrond van robotisering en kunstmatige intelligentie. Daar ben ik het mee eens. Geen paniek, we hebben nog tijd. Maar we hebben niet veel tijd meer. Ontwikkelingen als robotisering verlangen van ons mensen een diepgaande, tijdrovende mentaliteitsverandering. Maar niet alleen dat: er zijn ook vergaande aanpassingen nodig in ons onderwijs- en scholingssysteem, opdat we de vaardigheden opdoen die we nodig hebben voor morgen. Als ik naar mijn eigen kinderen kijk, dan maak ik mij beperkt zorgen: veel jongeren kunnen in beginsel de aanpassing naar een wereld van ondernemerszin, creativiteit en flexibiliteit maken. Daarentegen maak ik mij wel zorgen over de onderwijsinstellingen - vooral op HBO-niveau - die daar wel zeer ver achteraan lopen. En ook op beleidsniveau zie ik tot dusver geen overtuigend bewijs dat er op de ministeries of in de politiek sprake is van voldoende visie en urgentie om deze op ons af komende veranderingen in effectief beleid en daadkracht te vangen. Hopelijk spoort het bovenstaande Mathijs Bouman aan om zich in zijn zoektocht te richten op zowel de economische en maatschappelijke implicaties van deze zeer grote veranderingen, als op de aanpassingen die nodig zijn. Dat voegt, denk ik, meer toe dan een bak cijfers over de opmars van robots over ons uit te storten. De lezer kan dat slechts ondergaan met een gevoel van nonchalance dan wel van machteloosheid. Cees van Lotringen is hoofdredacteur van Fondsnieuws, een plaform voor beleggingsprofessionals dat onderdeel uitmaakt van de FD Mediagroep.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 312 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren