Samsom: Brusselse clementie bij oplopend begrotingstekort

    Van Brussel mag het Nederlandse begrotingstekort oplopen tot 3,5 procent in 2013. Dat verwacht PvdA-leider Diederik Samsom, die ook stelt dat Griekenland toe is aan een financiële adempauze.

    Als het ligt aan PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom, gaat volgend jaar het Nederlandse begrotingstekort oplopen naar 3,5 procent en Brussel zal hierover niet moeilijk doen. Verder gaan de Grieken Nederland en de rest van de euro-lidstaten sowieso meer geld kosten en hebben ze een financiële adempauze nodig volgens de voorman van de PvdA.

     

    Deze verwachtingen spreekt Samsom uit in een uitgebreid interview met Het Financieele Dagblad vandaag. Rode draad in het interview tussen de alsmaar in de peilingen stijgende sociaal-democraat en het zakelijke nieuwsblad is de eurocrisis.


    In het vraaggesprek ontpopt de 42-jarige kernfysicus zich als een eurorealist die slecht nieuws niet schuwt. Dat blijkt maar weer eens als Griekenland ter sprake komt. ‘Extra tijd, extra geld naar Griekenland sturen of een deel van de schulden kwijtschelden, het kost allemaal geld. Niets doen kost nog meer. Mijn inschatting is dat Griekenland zeker uitstel nodig heeft. Dat is tijd en tijd is geld.'

     

    'Europa heeft Griekenland laten wegdrijven'
    Zelfs als de Helleense republiek failliet gaat, mag politiek Den Haag Athene niet links laten liggen volgens Samsom. ‘Dan moet je nog nadenken hoe je Griekenland verder helpt.’

     

    Voor de Griekse depressie draagt ook Europa verantwoordelijkheid in zijn ogen. ‘Europa heeft Griekenland laten wegdrijven, bestuurlijk. Kijk bijvoorbeeld naar de slechte belastingmoraal, die lijkt op landen aan de overkant van de Middellandse Zee, en naar de corruptie in het openbaar bestuur. Dat heeft Europa allemaal laten gebeuren de afgelopen jaren, volstrekt onverantwoordelijk. Daar kan ik heel boos over worden, maar dat is niet zo zinvol. We moeten nu het probleem oplossen.’


    'Tragiek van de eurocrisis'
    Hetzelfde geldt voor de aanpak van de eurocris. Volgens Samsom is de situatie zo ernstig dat het water aan de lippen staat van Europa. ‘De tragiek van de eurocrisis is dat we nu geen tijd hebben om het piano aan te laten gebeuren. We moeten een aantal noodmaatregelen nemen om te zorgen dat het niet uit elkaar sodemietert. De Europese draad dreigt te breken. Maar we moeten nu niet in een sprintje naar het eindpunt. Dan zouden we de les van 2005 alsnog in de prullenbak gooien. We moeten het zodanig repareren dat de volgende generatie de eenwording van Europa verder kan oppakken, maar we moeten er nu niet als een gek een politieke democratische unie van maken. Dan krijg je er problemen bij. We moeten wel zorgen dat de boel zich stabiliseert.’

     

     

    Diederik Samsom met rode rozen op jacht naar nieuwe PvdA-kiezers

     

     

    'We moeten naar een bankenunie'
    Om de eurocrisis te helpen bezweren, is een installatie van een bankenunie cruciaal. ‘Er is een redelijke consensus hoe het verder gaat. We moeten naar een bankenunie, naar Europees toezicht, een resolutiefonds voor failliete banken en uiteindelijk een Europees depositogarantiestelsel. Alles tegelijk zal niet gaan, maar wel zo snel mogelijk. Met meer haast en urgentie dan Mark Rutte uitstraalt. Het toezicht zou 1 januari Europees kunnen zijn, begrijp ik. Dan kunnen we ook per 1 januari een belasting op financiële transacties doorvoeren bij banken, waarmee we het resolutiefonds vullen om failliete banken op te vangen. Dan betalen banken zelf voor het opruimen van de rotzooi, in plaats van dat burgers dat moeten opbrengen via de belastingen. Dat zou ideaal zijn.’


    Vaag blijft Samsom over hoeveel geld er dan in zo'n resolutiefonds moet worden gepompt. ‘Het moet groot genoeg zijn. We weten alleen wat de Spaanse resolutie bij benadering vereist, 60 miljard euro. Ik ga geen getal noemen. Maar dat is wel een communicerend vat met het Europese toezicht. Als die meer banken failliet kan laten gaan, ten koste van de aandeelhouders en de obligatiehouders. Dat scheelt al een hoop voor dat resolutiefonds.’

     

    'Flauwere bocht maken in Europa'
    Tegelijkertijd gaat de opvolger van Job Cohen net zo ver met crisismaatregelen totdat de euro gered is. ‘Zo ver als nodig is. Het is een tussenstap, geen eindpunt. Wij willen nu de economische ontsporing stabiliseren. Dat vereist politieke moed. Dat betekent dat we meer bevoegdheden moeten delen dan comfortabel is, bijvoorbeeld bij de bankenunie. En er komt wellicht minder geld terug dan Rutte twee jaar geleden beloofde. Dat is allemaal waar. Maar we moeten niet per se een Europese regering maken.’

     

    Europa als politieke unie ziet Samsom dan ook nog niet zitten. ‘Er zijn monetaire unies zonder een politieke unie mogelijk. Daar zitten de financiële markten niet op te wachten. Dat is meer een politiek project. Daar gaan ze ook niet over, daar gaan volken, democratieën over. Dat is meer voor de volgende generatie. Een land leiden is totaal iets anders dan een bedrijf. Iedereen moet mee kunnen in veranderingen. Democratie is net als een platte kar. Als je een superscherpe bocht maakt, valt de helft eraf. Dus we moeten in Europa af en toe een flauwere bocht maken dan we eigenlijk willen.’


    'Uitzondering krijgen van Brussel'
    Waar zijn grote concurrent op links Emile Roemer liever sterft dan toe te geven aan de Brusselse drie-procents-norm, uit Samsom minder stoere taal richting de hoofdstad van de Eurozone. Samsom is van plan het Nederlandse begrotingstekort van 3 procent naar 3,5 procent te laten stijgen in 2013 en verwacht dat Brussel uiteindelijk hiermee instemt.

     

    'Ik ga ervan uit dat we een uitzondering krijgen. Dat weet ik eigenlijk wel zeker. Onder het stabiliteitspact gaat een heel verhaal schuil. Er wordt ook gekeken naar de omstandigheden. Nu dreigt heel Europa in een recessie te raken. Dat wordt bij de beoordeling betrokken. Het gebeurt dus niet dat Europa zegt: doe het toch maar wel. Dit is geen technocratische discussie. Ik heb bondgenoten in België en Frankrijk. Dat is dus een heel andere tactiek dan dreigen met een veto, of dreigen met het niet-betalen van een boete.’

     

    Over hoe het dan verder met die eurocrisis, kan de Greenpeace-activist in ruste alleen maar uitleggen met vergezichten. ‘Wanneer economieën weer naar elkaar toe groeien, landen van de afgrond weg bewegen met hun schulden en we weer stabiliteit hebben, vanaf dat moment moeten we de draad weer oppakken met Europese integratie. Want we hebben ook nog een energiecrisis en een voedselcrisis, daar is ook Europese eenheid voor nodig.’

     

     

    In de meest recente peilingen is Samsom zijn linkse rivaal Roemer gepasseerd

     


    ECB als 'lender of last resort'
    In het vraaggesprek gaat Samsom er prat op pleitbezorger te zijn van de Europese Centrale Bank (ECB) als 'lender of last resort'. Hiervoor hoeft het Verdrag van Maastricht niet te worden gewijzigd.

     

    ‘Ik heb gepleit voor een lender of last resort in combinatie met zicht op een economische versterking. Mensen zoals Paul de Grauwe (hoogleraar), baseren zich op de misvatting dat de ECB vergelijkbaar zou zijn met de Bank of England of de Fed. Die hoeven namelijk niet als voorwaarde te stellen dat er een economische politiek wordt gevoerd want die is er per definitie omdat het eenheidsstaten zijn. Wij moeten de cruciale weeffout van de euro herstellen. De economieën in Europa moeten convergeren in productiviteit, handelsbalans en dergelijke. Dat is nog niet gebeurd. Financiële markten zijn niet dom. Die hebben jaren gepokerd op het idee dat er een bailout komt als het risico te groot blijkt te zijn.'

     

    'Perversiteit van de financiële markten'
    Volgens Samsom is zijn generatie niet zo naïef dat ze 'de perversiteit van de financiële markten' weer verkeerd inschattenn. 'Mijn generatie is een les verder. Dat laat ik dus niet gebeuren. Het is wat Draghi probeert te bewerkstelligen. Hij zegt ik staat klaar maar alleen als het ESM (noodfonds) in actie kan komen. Het ESM komt alleen in actie als er afspraken worden gemaakt tussen ontvanger van noodsteun en de uitdelers daarvan. Die afspraken moeten gaan over het naar elkaar toegroeien van economieën. En het tempo waarin dat gebeurt. Dus niet in het bizarre tempo zoals dat nu gebeurt. De misvatting van rechts is dat als de staatsschulden op elkaar lijken dat dan de economieën op elkaar lijken. Dat is niet het geval.’

     

    Op de vraag van het FD welk tempo Europa dan wel moet hanteren, antwoordt Samsom: ‘Langzamer dan we bij de Grieken hebben geprobeerd. Want daar zie je alleen maar een verdieping van de recessie. En ook iets langzamer dan we in eerste instantie bij de Spanjaarden hebben gedaan. Maar die fout lijkt te worden hersteld.

     

    'ESM kan primaire schulden financieren'
    Omdat de ECB geen nieuwe schulden mag opkopen van landen, ziet Samsom ook een cruciale rol weggelegd voor het ESM. ‘Als het ESM kan worden ingezet om problematische staatsschulden aan te pakken dan is het enige wat de ECB hoeft te doen om de bazooka uit de kast te halen. En die net als een soldaat fluitend op te poetsen. Dan weten de financiële markten dat ze moeten stoppen met speculeren. Het ESM kan primaire schuld financieren terwijl de ECB klaar staat om op de secundaire markt te interveniëren.’

     

    Indien nodig, moet de geldkas extra worden gevuld van het ESM, vervolgt Samsom. Evenmin sluit hij uit dat het ESM als een soort bank zal gaan opereren. ‘Dat kan een invulling zijn van wat ik net beschrijf. Maar er zijn talloze andere constructies mogelijk. Maar mijn politiek boodschap is helder: als Noord- en Zuid-Europa uit deze spiraal van elkaar wantrouwen willen stappen, dan moeten we hen de hand reiken met de combinatie ESM-ECB. Dat is dus exact het omgekeerde van wat Mark Rutte nu doet. Hij schetst voor de zoveelste keer de karikatuur van zijn Zuid-Europese collega’s. Dat als je de deur van de ECB maar een halve centimeter openzet, je het leer in de stoelen alweer kunt horen kraken. Dat ze achteroverleunen en niets meer doen. Als je op die manier probeert Europa uit het slop te trekken dan koers je aan op een gegarandeerde mislukking. Bondskanselier Merkel ziet inmiddels ook dat een te rigoureuze bezuinigingspolitiek niet helpt. Ze ziet dat haar strategie niet werkt. Ze wil bewegen.’

     

    In tegenstelling tot zijn politieke bloedverwant en de sociale president van Frankrijk François Hollande, loopt Samsom niet warm voor Eurobonds als medicijn tegen de Europese malaise. ‘Die parkeer ik voor het moment dat Europa weg van de afgrond is. Eurobonds zijn geen touw om je uit de afgrond te slepen. Eerst moeten economieën convergeren en moeten de staatsschulden houdbaar zijn.’

     

    Sociale agenda voor Europa
    Samsom maakt zich sterk voor een groeiagenda voor Europa, maar dan wel onlosmakelijk verbonden met een sociale agenda. Vandaar dat hij dan ook betoogt dat Europa afspraken moet maken over minimumloon, belastingen, pensioenleeftijd en andere sociaal-economische kwesties. 'Wij onderkennen als geen ander de angst van kiezers dat de werknemer anders altijd aan het kortste eind trekt. Markten en grote bedrijven hebben de politiek niet nodig om markten te integreren en gelijke speelvelden te creëren. Poolse vrachtwagenchauffeurs worden via linkmiechelachtige constructies hier naartoe gehaald om voor een Pools loon tussen Groningen en Ter Apel te rijden. De angst is terecht dat als je Europese afspraken maakt dat je dan op de bodem uitkomt.'

     

    En dat zou fnuikend zijn voor Nederland, gelet op de hogere sociale normen, zo meent Samsom. 'De PvdA ziet mogelijkheden om met relatieve normen te werken zoals een minimumloon als percentage van het nationaal inkomen. Dat niet alleen markten winnen maar ook werknemers wanneer nationale inkomens nog niet zo veel op elkaar lijken. Hetzelfde geldt voor belastingtarieven voor bedrijven. Je moet ergens een bodem leggen. Ierland is daarvoor het beste bewijs. Zonder bodem creëer je een bubbel. Als financiële markten dat nog niet doorhebben dan leren wij het ze wel. Je kunt landen niet straffeloos volpompen met winstverwachtingen. Onze economieën moeten gestaag voorwaarts convergeren.’

     

    Toekomstig Europa
    Hoe toekomstig Europa er uiteindelijk uit zou moeten zien, weet Samsom niet precies. Hij weigert in elk geval te kiezen tussen een federale Staat. of een het bestaande politieke model van Europa waar de macht ligt bij de nationale regeringsleiders. ‘Zou het kunnen dat het Europese model uniek blijkt te zijn? Dat we niet lijken op de VS of een soort Joegoslavië van destijds. Ik hoop het want ik denk dat daar de sleutel ligt. Europa zal autonoom doorgroeien naar meer culturele eenheid en meer onderlinge verbondenheid. Maar hoe dat staatsrechtelijk moet weet ik niet. Ik onderschrijf niet de blauwdruk van Pechtold met zijn een Europese regering, een minister van Financiën en een parlement. Als je vijftig jaar geleden had opgeschreven wat Europa nu zou zijn dan was je met de grootste fantasie nooit uitgekomen waar we nu zijn. "Steady as she goes", zo moet Europa voortbewegen. Voor mijn ouders was dat vanzelfsprekend want elke stap in Europa was er een weg van de oorlog.'

     

    Volgens Samsom is zijn generatie groot gebracht met pragmatisme. 'In de jaren negentig heerste een ander soort pragmatisme. Zo van: "we moeten ermee door." Kijk eens hoeveel we ermee verdienen. Toen was er geen stip meer op de horizon, ook geen angstbeeld. Toen dat tegen bleek te vallen, keek iedereen om zich heen en vroeg zich af waar moeten we nou naartoe? Mijn kinderen zullen weer een nieuwe dimensie aan Europa geven omdat ze elkaar beter verstaan, meer met elkaar in aanraking komen. Ze zullen veel natuurlijker dat pad bereizen.’

     

    Lage CPB-score PvdA-verkiezingsprogramma
    Op de slotvraag van het FD of Samsom niet baalt van de door het Centraal Plan Bureau (CPB) gegeven lage score van het PvdA-verkiezingsprogramma zeker als het gaat op economische groei en werkgelegenheid, reageert Samsom nuchter. ‘Geen enkel partijprogramma laat de economische groei ongemoeid. Dat is voor alle partijen een vervelende uitkomst. Het is de realiteit. Geen enkele partij slaag erin de economische groei ongemoeid te laten en de werkloosheid onder de 5,5% te krijgen. Binnen die realiteit kiezen wij voor eerlijk delen, blijven investeren in toekomst het hervormen van de woningmarkt, duurzame energie. Dáár zitten de verschillen met andere partijen.’


     
    (L)

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 265 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren