Schaduwbank of brievenbus?

2 Connecties
7 Bijdragen

DNB laat zien dat de omvang van de Nederlandse schaduwbanken niet zo groot was als voorgesteld. Het zijn geen schaduwbanken, maar brievenbusbedrijven van multinationals!

Deze week verscheen een langverwacht rapport van de Financial Stability Board (FSB) over het mondiale schaduw bancaire stelsel. En wat blijkt: Nederland is volgens het FSB qua omvang één van de grootste vestigingsplaatsen voor schaduwbanken. Maar is Nederland wel echt ‘wereldkampioen schaduwbankieren’? In een rapport van de Nederlandsche Bank dat ook deze week verscheen wordt dit bestreden. 

 

Wat is schaduwbankieren? 
De term schaduwbankieren werd in 2007 door Paul McCulley van het grootste obligatiefonds ter wereld, PIMCO, verzonnen om de hele alfabetsoep aan financiële vehikels van de CDO’s tot de SIV’s te beschrijven. Het FSB definieert schaduwbankieren als ‘kredietintermediatie waarbij entiteiten betrokken zijn van buiten het reguliere bancaire systeem.’ Schaduwbanken zijn eigenlijk niet-banken die bancaire activiteiten verrichtten, maar vaak niet of slechts indirect onder toezicht staan. 
 
Het bekendste voorbeeld van schaduwbankieren is securitisatie: het verpakken en doorverkopen van leningen. Een bank hevelt een partij leningen over naar een nieuw opgezet bedrijf, dat vervolgens schuldpapier uitgeeft ter waarde van de onderliggende leningen. Deze financiële techniek wordt gezien als één van de aanstichters van de kredietcrisis in de Verenigde Staten. Minder bekend is dat ook in Nederland ruim een derde van alle hypotheken is gesecuritiseerd. Schaduwbankieren is echter groter dan alleen securitisatievehikels: hedgefondsen, factoring maatschappijen, geldmarktfondsen, financieringsmaatschappijen; allemaal zijn ze onderdeel van het schaduw bancaire stelsel. 
 
‘Volgens de FSB-maatstaf in de ruimste zin, wordt ruim zes procent van het mondiale schaduwbankwezen in 2011 toegeschreven aan Nederland’ aldus DNB in haar rapport. Het FSB meet de omvang van de schaduwbanken door te kijken naar de sector ‘overige financiële instellingen’ (OFI’s). Deze sector is in Nederland enorm. OFI’s hebben bij elkaar zo’n 3100 miljard euro aan bezittingen en zijn daarmee bijna even groot als onze reguliere banken. Nederland zit dus in de top drie van landen in de wereld met de omvangrijkste schaduwbanksystemen. 
 
Schaduwbanken? 
DNB nuanceert deze stelling echter in haar deze week verschenen rapport over Nederlandse schaduwbanken. Waar de FSB een hele brede maatstaf neemt (namelijk alle OFI's) bekijkt DNB per categorie of het om schaduwbanken gaat. DNB constateert dat het overgrote deel van de OFI’s in Nederland brievenbusmaatschappijen van multinationals (zogenaamde bijzondere financiële instellingen, BFI’s) zijn. Volgens DNB kunnen dit soort bedrijven moeilijk tot het schaduw bancaire stelsel worden gerekend, omdat ze niets met financiële instellingen te maken hebben. Ruim de helft van de OFI sector in Nederland bestaat uit dit soort brievenbusmaatschappijen. 
 
Grafiek 1: Samenstelling van de Nederlandse OFI sector (Bron: DNB) 
 
Een klein aantal multinationals is verantwoordelijk voor het gros van de in brievenbusbedrijven aanwezige gelden. De 10 procent grootste brievenbusbedrijven hadden ruim 95 procent van de totale bezittingen van de BFI sector op de balans staan. Volgens DNB heeft de grootste multinational (vermoedelijk Shell) 30 brievenbusbedrijven in Nederland met meer dan 160 miljard euro aan bezittingen. ‘[H]et merendeel van de honderd grootste ondernemingen ter wereld is met één of meer BFI’s in Nederland vertegenwoordigd,’ schrijft DNB in het rapport.  
 
Waarom Nederland? 
Deze multinationals komen hier in de eerste plaats om belasting te ontwijken. Veel groepsfinancieringsconstructies lopen bijvoorbeeld via Nederlandse besloten vennootschappen, omdat ons land geen bronbelasting kent op rente. Bovendien is in veel van onze belastingverdragen geregeld dat ook het buitenland geen of een lager rentebelastingtarief hanteert als geld via Nederland loopt. 
 
Een tweede reden, belangrijk voor groepsfinancieringsmaatschappijen van banken (die wel tot het schaduw bancaire stelsel worden gerekend), is dat ze hier in Nederland niet onder toezicht staan. Het inmiddels failliete Lehman Brothers had hier in Nederland bijvoorbeeld een groepsfinancieringsmaatschappij met ruim 33 miljard euro aan –uiterst complexe- leningen. Dit bedrijf stond echter alleen in Amerika via het moederbedrijf van Lehman Brothers onder toezicht. Of de Amerikaanse toezichthouder nog wel regelmatig contact had met de Nederlandse toezichthouder wil DNB niet zeggen. ‘Wij doen geen uitspraken over individuele instellingen,’ zegt Tobias Oudejans woordvoerder bij DNB. 
 
Conclusie
‘Al met al moet geconcludeerd worden dat het overgrote deel van de bijzondere financiële instellingen niet tot het schaduwbankwezen moet worden gerekend, maar niettemin een relevant verschijnsel is,’ schrijft DNB. Van de ruim 3132 miljard euro aan bezittingen in overige financiële instellingen classificeert DNB 978 miljard euro als onderdeel van het schaduwbancaire stelsel. Hoewel DNB dus aantoont dat de omvang van de Nederlandse schaduw bancaire sector misschien niet zo groot is als FSB deed voorkomen geeft het rapport wel opnieuw aan dat Nederland een fiscaal piratennest is.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jesse Frederik

In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...