De schamele boetes van de AFM

3 Connecties

Relaties

SEC Financiële sector

Organisaties

AFM
3 Bijdragen

Nog 1823 jaar te gaan en dan heeft de AFM evenveel aan boetes verdiend als haar Amerikaanse evenknie, de SEC, dit jaar aan boetes uitdeelde. Het opmerkelijke verschil tussen de AFM en buitenlandse toezichthouders.

Juli 2010, na jarenlang onderzoek schikt de Securities and Exchange Commission (SEC), de Amerikaanse effectentoezichthouder, met Goldman Sachs. Goldman moet maar liefst 550 miljoen dollar betalen, omdat ze investeerders verkeerd heeft ingelicht bij de verkoop van complexe derivaten. Een jaar eerder bleek in Nederland dat de DSB Bank bij 34 van de 34 door de AFM onderzochte hypotheekdossiers geen adequate beoordeling had gemaakt van de financiële positie van haar klanten. Kosten: een boete van 120.000 euro. Het tekent het verschil tussen het Nederlandse en het Amerikaanse toezicht. De SEC geeft in haar laatste jaarverslag aan dat ze in totaal 2,2 miljard dollar aan boetes uitdeelde in verband met de financiële crisis aan 117 individuen en instellingen. Dit komt neer op zo’n 18 miljoen dollar (13,4 miljoen euro) per boete. In totaal deelde de SEC van 2008 tot 2012 maar liefst 9,1 miljard euro aan boetes en dwangsommen uit. De AFM moest het in dezelfde periode doen met slechts 3,7 miljoen euro aan boetes en dwangsommen. In dit tempo zou het de AFM 445 jaar kosten om enkel en alleen de boete die Goldman Sachs in 2010 kreeg opgelegd te verdienen. FSA staat voor Financial Services Authority (de Britse equivalent van de AFM). Waar komt dit verschil vandaan? ‘In de Angelsaksische wereld is de veronderstelling dat iedereen het voor het grote geld doet,’ legt Jaap Koelewijn, hoogleraar corporate finance en voormalig hoofd van de research afdeling van de AFM, uit. ‘Als je een regel overtreed ben je er beter van geworden en de toezichthouder ontneemt jou het voordeel dat je hebt genoten door de overtreding.’
'In de Angelsaksische wereld is de veronderstelling dat iedereen het voor het grote geld doet'
Dit mentaliteitsverschil uit zich in de regels waar de beide toezichthouders aan gebonden zijn. De AFM mocht tot de crisis bijvoorbeeld een maximale boete opleggen van 480.000 euro. Per augustus 2009 zijn de maximale boetes verhoogd, nu kan er maximaal een boete opgelegd worden van 4 miljoen euro. De boete maxima in de Verenigde Staten zijn veel hoger. Bovendien kan de SEC bovenop het boetebedrag ook nog berokkende schade terugvorderen. Ook een verschil is dat de Amerikaanse toezichthouder eigenlijk meer fungeert als een soort openbaar ministerie. De Amerikaanse toezichthouder doet onderzoek en stapt vervolgens naar de rechter. Vaak wordt er dan geschikt. En zoals in de Verenigde Staten gebruikelijk, zijn de bedragen waar het om gaat bij zulke schikkingen niet misselijk. ‘Als ik met 90 kilometer per uur door de stad rij en ik kegel iemand om dan hoef ik in Nederland niet zoveel te betalen, dat is in de Angelsaksische wereld ook heel anders,’ legt Robin Fransman, oud AFMer en adjunct directeur bij het Holland Financial Centre, uit. De AFM legt echter bestuursboetes op, die pas daarna –marginaal- worden getoetst bij de rechter. ‘De AFM is de uitvoerende, de wetgevende en de rechterlijke macht in één,’ aldus Fransman. ‘Die AFM boetes zijn bij de bestuursrechter aanvechtbaar, maar die toetst slechts marginaal – zijn de juiste procedures gevolgd.’ 

Boete opbrengst

Er is ook een opmerkelijk verschil in hoe de opbrengsten van boetes verdeeld worden. In de Verenigde Staten stort de SEC de opbrengsten van haar boetes en dwangsommen in een ‘Fair Fund’, die vervolgens gedupeerde investeerders compenseert voor de door hun geleden schade. Mocht er nog geld overblijven dan wordt dit overgemaakt aan de Amerikaanse schatkist. In Nederland werkt dit heel anders. Eigenlijk komen de opbrengsten van de boetes weer terecht bij de onder toezicht staande instellingen. De AFM financiert zichzelf namelijk via een heffing op onder toezicht staande instellingen. Als er boete-inkomsten zijn dan worden deze niet gebruikt om investeerders te compenseren of de schatkist te spekken, maar om de heffing in het daaropvolgende jaar te verlagen! Voorbeeld: DSB Bank krijgt een boete van 120.000 euro. In het daaropvolgende jaar hoeft er dan door onder toezicht staande instellingen 120.000 euro minder te worden betaald. In het –toegegeven hypothetisch - scenario dat alle onder toezicht staande instellingen een boete krijgen van 50.000 euro, betalen ze dus allen in het volgende jaar 50.000 euro minder aan de AFM.

Angelsaksisch of continentaal?

Met zulke lage boetes kan men zich afvragen of Nederlandse financiële instellingen, met miljoenen, als niet miljardenwinsten, wel pijn ondervinden van hun handelen. ‘Dat is wel een probleem,’ zegt Koelewijn. ‘Je krijgt calculerend gedrag door boetes. Hoeveel boetes kan ik hebben?’ Aan de andere kant zegt Koelewijn een voorstander te zijn van het ‘continentaal stelsel’ waarbij morele druk een grotere rol speelt, dan financiële druk. ‘We hebben het alcohol probleem ook niet opgelost door hogere boetes uit te delen,’ constateert Koelewijn. ‘Het naming and shaming effect is in de Verenigde Staten, juist omdat er zulke grote boetes worden uitgedeeld, minder.’ Rens van Tilburg, onderzoeker bij SOMO, zegt wel vóór hogere boetes te zijn. 'Geld is nu eenmaal de enige maat der dingen in de financiële sector,' zegt van Tilburg. 'Het probleem met het Amerikaanse systeem is wel dat ze aanklachten gewoon afkopen en geen veroordeling aan de broek krijgen. De aandeelhouders krijgen zo een groot verlies en degenen die echt besluiten nemen blijven buiten schot. Je zou eigenlijk willen dat verantwoordelijke bankiers vaker vervolgd worden.' Ook Fransman weet niet of een Angelsaksische benadering verstandiger is. ‘Dat zijn fundamentele vragen over hoe je wilt dat je rechtssysteem in elkaar zit,’ stelt Fransman diplomatiek vast. ‘Wat ik in ieder geval niet wil is een bestuurlijke boete die je moeilijk kan toetsen bij de rechter die heel hoog kan oplopen.’