Schippers' damage control op NZa-dossier is gevaarlijk

5 Connecties

Onderwerpen

NZa Gottlieb commissie-Borstlap

Personen

Edith Schippers

Werkvelden

Zorg

Er waren wat probleempjes rond de NZa, maar er was eigenlijk niets aan de hand hoor - weest u gerust. Een analyse van Edith Schippers' schadelijke struisvogelpolitiek op het dossier Gottlieb.

Groot was mijn opluchting over minister Edith Schippers en de Nederlandse Zorgautoriteit deze week. De NZa en VWS handelen namelijk keurig volgens de geldende verantwoordelijkheidsverdeling. Dat laat het ministerie van VWS weten in reactie op het kritische rapport van de commissie-Borstlap verscheen over het intern functioneren van de NZa. De commissie deed naar aanleiding van publicaties in NRC onderzoek naar de misstanden die NZa-werknemer en klokkenluider Arthur Gottlieb aan de kaak stelde voor hij zelfmoord pleegde. En het hield niet op met het goede nieuws. Niet alleen is de NZa op enkele onvolkomenheden op ICT gebied en taakbelasting na een keurige organisatie, ook bleek het reuze mee te vallen met die omstreden dienstreisjes van het personeel. Dat wist een onafhankelijke - dus betrouwbare - accountant te melden in een rapport dat dinsdag naar de kamer gestuurd werd. Dat de hoofdredactie van NRC dat accountantsrapport dezelfde dag nog genadeloos doorprikte, moet dus gezien worden als een kleinigheidje. Nietwaar? Weliswaar leek het er even op dat het ministerie van VWS de commissie-Borstlap onder druk had gezet om het rapport vroegtijdig te presenteren.  Dit omdat Zembla maandag zou onthullen hoe VWS de NZa onder druk had gezet om 100 miljoen euro cadeau te doen aan het Erasmus MC. Maar ook daar was gelukkig een perfecte verklaring voor. De commissie had gewoon de oorspronkelijke deadline ineens weer gehaald. Bovendien kon Schippers gelukkig meteen enigszins zelfgenoegzaam afstand doen van dit schandaaltje: het was immers Ab Klink die deze beslissing had genomen, die - zo voegde Schippers er fijntjes aan toe - in strijd leek te zijn met 'de regels en mijn eigen beleidslijn'. Kortom, mijn vertrouwen in de wereld in het algemeen, en het ministerie van VWS in het bijzonder, is hernieuwd. En dat komt goed uit, want bij Follow the Money besteden we ook graag aandacht aan positieve ontwikkelingen - en ik kan u zeggen dat het niet altijd vanzelf gaat om op de proppen te komen met lichtpuntjes in zorg.
mijn vertrouwen in de wereld in het algemeen, en het ministerie van VWS in het bijzonder, is hernieuwd
U begrijpt: dit is een magere poging tot ironie. Mager omdat ik het zelf niet eens hoef te verzinnen. Want zoals zo vaak wanneer er op hoog niveau gefaald wordt, schieten bestuurders en politici in een soms bijna lachwekkende kramp van verdediging en damage control. En dat is niet alleen jammer, maar ook zeer schadelijk.

Harde lessen

Wat zich afgelopen week ontvouwde toen commissievoorzitter Hans Borstlap het onderzoeksrapport over het intern functioneren van de NZa presenteerde, was niet fraai. Ten eerste was daar het uitgelekte rapport zelf. De commissie concludeerde dat de toezichthouder klokkenluider Arthur Gottlieb had verwaarloosd, er een onzalig personeelsbeleid op nahield en teveel onder invloed staat van het ministerie van VWS. Ook stelt het rapport dat de dubbele taak van de NZa als regelgever en handhaver tegelijk niet werkt. Het ICT-beleid bleek - weinig verrassend - ook een zooitje. Daar kwam Zembla nog eens overheen met een onthullende reportage over de druk die VWS uitoefende op de NZa om het Erasmus MC voor 100 miljoen euro te compenseren voor haar nieuwbouw. Precies het soort bemoeienis van VWS met haar toezichthouder die ook in het onderzoeksrapport aan de kaak gesteld wordt. De NZa was namelijk ook in 2011 onder druk gezet door VWS om terug te komen op een eerdere beslissing om het Oogziekenhuis Rotterdam geen extra subsidie te verlenen. In het rapport van de commissie-Borstlap is dat misschien ook wel de meest zorgwekkende conclusie: de overmaat bemoeienis van VWS met individuele besluiten van de NZa. Dat is namelijk met nadruk niet de bedoeling van de relatie tussen ministerie en toezichthouder. Dat het ministerie buiten de geldende regels om op eigen houtje en zonder overleg met de kamer uitzonderingen regelt voor bepaalde instellingen terwijl concurrerende instellingen daarvoor niet in aanmerking komen is niet alleen absoluut niet te verkopen, het is bovendien in strijd met de wet. Reden genoeg om harde lessen te trekken uit het rapport. In plaats daarvan stelt het ministerie ijskoud vast dat men zich netjes binnen de lijntjes van de wet heeft gehouden - ook al werd er even 'tegenaan geschuurd'. Daarmee wordt handig gebruik gemaakt van het feit dat de commissie Borstlap in het rapport geen hardere conclusies durft te trekken. Maar tegelijkertijd zegt het ministerie: dit was misschien een beetje op het randje, maar het deugt wel. Schippers gaat totaal voorbij aan het feit dat het onder druk zetten van de NZa in individuele gevallen lijnrecht ingaat tegen de essentie van haar eigen regels. En ziet evenmin de kwalijkheid van het willekeurig bevoordelen van de ene instelling ten opzichte van anderen. Sterker, ze verdedigt die keuze in het rapport: 'Met betrekking tot het Oogziekenhuis, heeft het uiteraard de voorkeur om de koninklijke weg te volgen en weg te blijven bij gevalsbehandeling, en eerst de betreffende beleidsregels aan te passen. In de praktijk is gebleken dat dit niet altijd mogelijk is.' Dat is struisvogelpolitiek. Die het vertrouwen van zorgaanbieders, noch de ontwikkeling van het zorgstelsel ten goede komen.

Kapotgemanaged

De geschiedenis rond Arthur Gottlieb echoot een treffende gelijkenis van dit soort oogkleppenpolitiek. In het onderzoeksrapport (en eerder al in NRC) is droog gereconstrueerd hoe Gottlieb langzaam kapot werd gemanaged. Toen Gottlieb na zijn fatale beoordeling eind 2013 uiteindelijk zijn magnum opus in de vorm van een 600 pagina's tellend bezwaarschrift indiende, was het management verrast. Wie was deze man?
'Ik weet zeker dat wij hiermee in de top 10 van werkgevers met betrekking tot consciëntieuze personeelsbeoordelingen staan'
Een psychisch zieke collega, is de eerste conclusie van het management van de NZa. Na het overlijden van Gottlieb, in de aanloop naar het uitlekken van het dossier is er steeds minder bereidheid om mogelijk eigen falen onder ogen te zien. De NZa schiet in plaats daarvan in de verdedigingsmodus. En zo evalueert een van de leidinggevenden in de aanloop naar de publicatie van NRC van het dossier van Gottlieb het functioneren van de NZa als volgt: 'Mij viel op dat de beoordeling (van Gottlieb, EvA) zorgvuldig is en rode draad is duidelijk. (…) Ik weet zeker dat wij hiermee in de top 10 van werkgevers met betrekking tot consciëntieuze personeelsbeoordelingen staan.' Kortom, aan ons ligt het niet.

 Menselijk

Niet willen inzien waar we fouten maken, het is al te menselijk. Ik moet denken aan de Amerikaanse journaliste Kathryn Schulz, die in haar boek On Being Wrong de neiging onderzoekt die wij allen hebben om onze kop in het zand te steken wanneer we een fout maken. Hoe pijnlijk fouten maken ook is, stelt ze, het is de basis voor onze creativiteit en vooruitgang. Het negeren van ons eigen falen en de verdedigingsmodus, leveren daarentegen vooral ellende op. De harde politieke realiteit zal ongetwijfeld veel bijdragen aan de neiging om zich in de loopgraven te verschansen. Maar wordt het anno 2014 niet eens tijd om in te zien dat het concept 'leren van je fouten' niet alleen een handige oneliner is in tijden van PR-crisis maar, daadwerkelijk zou kunnen inhouden dat je lering trekt uit je fouten?
Naar de letter van de wet wijzen als je de intentie van die wet schaamteloos overtreedt schept een verontrustend precedent
Fouten maken is menselijk. Maar de energie die het ministerie er nu in steekt om die fouten te ontkennen of de bagatelliseren zou beter besteed kunnen worden aan het oplossen ervan. Naar de letter van de wet wijzen als je de intentie van die wet schaamteloos overtreedt schept een verontrustend precedent, zoals in het geval van het Oogziekenhuis. Misstanden laten rechtschrijven door duurbetaalde accountants, falende bestuurders de hand boven het hoofd houden en onwelgevallige onderzoek laten aanpassen - het houdt fouten in stand die ook opgelost hadden kunnen worden. Als minister Schippers zichzelf en ons allemaal een plezier wil doen tuigt ze dus een nieuwe stijl NZa op die kritiek van de hoogste kwaliteit kan leveren, op zichzelf en op het ministerie, als dat nodig is. Hoewel de minister zich zal beraden op het functioneren van de toezichthouder, lijkt het er vooralsnog niet op dat ze bereid is om in te zien waar het mis gaat. Zonder dat cruciale inzicht is die toezegging weinig hoopgevend.

In de woorden van Schulz: 'If you really want to be right, you have to start by acknowledging your fallibility, deliberately seeking out your mistakes, and figuring out what caused you to make them. This truth has long been recognized in domains where being right is not just a zingy little ego boost but a matter of real urgency.' 

 
Eelke van Ark
Eelke van Ark
Vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.
Gevolgd door 4983 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren