De EU-regeling voor schoolmelk bestaat in zijn huidige vorm 40 jaar. Maar het aantal aanmeldingen is al een tijdlang in verval. Waren er in de jaren ’70 nog honderdduizenden kinderen die iedere dag melk op school kregen, tegenwoordig zijn dat er nog ongeveer 40.000. Daardoor is de regeling in Nederland eigenlijk voor geen enkele partij meer interessant.

    Wat in de jaren ’30 van de vorige eeuw begon als een extra afzetkanaal voor de zuivelindustrie, is inmiddels aardig op zijn retour. De schoolmelkregeling van de Europese Unie (EU) verzorgde vorig schooljaar in Nederland melk voor ruim 40.000 kinderen, verspreid over 1.500 scholen. De aanmeldingen voor dit jaar stromen inmiddels weer binnen en de teller staat momenteel op 38.000 aanmeldingen. Voor 1,90 euro per week kan een kind vijf pauzes lang genieten van de ‘witte motor’.

    Iedereen kan aanspraak maken op de subsidieregeling, maar zuivelgigant FrieslandCampina neemt in Nederland het leeuwendeel van de Nederlandse afzet via scholen op zich. Daar ontving het bedrijf in 2015 bijna 300.000 euro aan subsidie voor. De populariteit van schoolmelk is in Nederland gering, zeker op Europees niveau. Over de gehele Europese Unie is er een budget van 100 miljoen euro per jaar voor gereserveerd. Met name in Frankrijk, Polen en Roemenië wordt zeer veel gebruik gemaakt van de regeling.

    Volgens Jan-Willem ter Avest, woordvoerder van FrieslandCampina, lopen de aanmeldingen voor schoolmelk ieder jaar terug. De subsidie van de EU is volgens hem een compensatie voor de complexere distributie van de relatief kleine leveringen en de meerkosten van de extra verpakking. ‘Je moet de schoolmelkregeling niet zien als een bedrijfseconomisch interessante mogelijkheid. Er gaat van ons uit eerder geld achteraan dan dat we er winst op maken. We doen het vanuit ons standpunt dat zuivel een belangrijk product is, ook voor kinderen. Het is nog steeds onderdeel van de schijf van vijf.’

    Lagere vergoeding

    Iedereen kan in principe aanspraak maken op de Europese vergoeding voor schoolmelk. De regeling is bedoeld om de kosten voor de aanmeldingen en de complexere distributie te vergoeden. Kosten voor de onderneming, wel te verstaan, en niet voor de boer. Omgerekend komt de vergoeding voor het leveren van schoolmelk neer op een bedrag van 17 cent per liter melk. Daarmee is schoolmelk in zijn totaliteit misschien wel het meest gesubsidieerde drankje van Europa.

    Schoolmelk is misschien wel het meest gesubsidieerde drankje van Europa

    De subsidies van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) voor de melkveehouders liggen veel lager. Volgens Klaas Johan Osinga van branchevereniging LTO gaat het om een bedrag ‘tussen de 2 en 3,5 cent per liter melk’. Osinga legt uit dat door de aanpassingen in het GLB de vergoeding verschuift. ‘Voor het melkquotum was er nog wel een directe link tussen subsidie en geproduceerde melk. Die kwam neer op een bedrag van 3,5 cent per liter. Tegenwoordig wordt de bedrijfstoeslag per hectare grond berekend. Daarmee gaan we gefaseerd naar een situatie waarin er in 2019 omgerekend 2 cent per liter melk wordt vergoed.’ Dat is het minimale subsidiebedrag wat elke boer krijgt via de bedrijfstoeslag. Dat bedrag kan oplopen als er bijvoorbeeld maatregelen voor een moderne stal of natuurbeheer worden getroffen.

    Weinig baat

    Daarmee komt de totale subsidie voor schoolmelk op een bedrag van ten minste 20 cent per liter. Dat is maar een paar cent onder de huidige basisprijs van 25 cent per liter die FrieslandCampina deze maand hanteert. De productiekosten voor melk liggen slechts een paar cent hoger, op circa 30 cent per liter.


    Jan-Willem ter Avest FrieslandCampina

    "Je moet de schoolmelkregeling niet zien als een bedrijfseconomisch interessante mogelijkheid. Er gaat van ons uit eerder geld achteraan dan dat we er winst op maken"

    De regeling zorgt voor veel subsidiestromen waar de melkveehouder uiteindelijk weinig van ziet. Het biedt ook weinig voordelen voor schoolkinderen; de prijs van een literpak halfvolle melk komt overeen met de prijs die in de winkel wordt betaald. Daarmee is het, in ieder geval in Nederland, een subsidiestroom waar uiteindelijk niemand veel baat bij heeft. Het oorspronkelijke doel van de zuivelindustrie om extra afzet te genereren gaat ook niet op. Volgens Ter Avest gaat het om ongeveer één tot anderhalf miljoen liter melk op jaarbasis. Gezien de totale productie van melkveehouders onder de vlag van FrieslandCampina — ruim 10 miljard liter in 2015 — is dat klein bier.

    Bewerkte melk

    En dan gaan nog niet eens alle EU-subsidies naar ‘echte’ melk. Naast de bekende halfvolle melk biedt FrieslandCampina sinds 2010 namelijk ook Optimel aan. Dat is mogelijk omdat de regelgeving van de EU de ruimte biedt om ook bewerkte zuiveldranken onder de schoolmelkregeling te laten vallen. Staatssecretaris Martijn van Dam — sowieso geen voorstander van de schoolmelkregeling — gaf eerder al aan ‘teleurgesteld’ te zijn door het feit dat de Europese Commissie ook bewerkte zuivelproducten zoals Optimel subsidieert. Inmiddels heeft de EU besloten om de subsidie voor bewerkte schoolmelkproducten te staken, zo bericht de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO). De leveranciers hebben tot 1 januari 2017 de tijd om hun assortiment aan te passen.

    Inmiddels heeft de EU besloten om de subsidie voor bewerkte schoolmelkproducten te staken

    Ter Avest meent dat de weerstand van politici tegen ‘melk met een smaakje’ voortkomt uit ‘onwetendheid’. ‘Optimel bevat geen toegevoegde suiker en bevat nul procent vet,’ zegt hij. Volgens Ter Avest bestond een kwart van de aanmeldingen in 2015 uit Optimel. ‘Het extra smaakje helpt kinderen misschien net over de drempel om melk te gaan drinken.’

    Conclusie

    Al met al lijken er, zelfs met EU-subsidie, weinig argumenten te bedenken om de schoolmelkregeling in stand te houden, althans in Nederland. De subsidie gaat vooral zitten in de bijzondere verpakking en distributie. De melk wordt er niet goedkoper door dan ze in de supermarkt zou zijn. De grootste leverancier, FrieslandCampina, moet er praktisch geld op toeleggen en ook de melkveehouder wordt er financieel niet wijzer van. Daarbij is het aantal kinderen dat via de regeling wordt bereikt al decennialang gestaag aan het dalen. Een regeling die tijdenlang onomstreden was, krijgt tegenwoordig bij vrijwel niemand meer de handen op elkaar. Schoolmelk is impopulair bij elk.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Sem van den Brink

    Schrijft voor Follow the Money over Wageningen en alles wat daarmee te maken heeft.

    Volg Sem van den Brink
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De commercialisering van ons onderwijs

    Gevolgd door 522 leden

    Steeds vaker zien binnen- én buitenlandse bedrijven ons onderwijs als een interessante markt. Het is mooi dat ondernemingen z...

    Volg dossier