Schulden drijven studenten in de armen van het grote geld

    Ewald Engelen constateert dat de studiekeuze van steeds meer studenten bepaald wordt door financiële motieven. Hoge studieschulden dwingen ze te kiezen voor een carrière in de financiële sector. Een kwalijke ontwikkeling, vindt hij.

    Begin deze week kopte The Financial Times dat de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs in 2015 meer dan 250.000 open sollicitaties had ontvangen. Dat is ruim 40 procent meer dan de bank in 2012 mocht verwelkomen. Het beeld bij andere zakenbanken is hetzelfde. 

    Ook J.P. Morgan ontving 40 procent meer sollicitaties, terwijl Deutsche Bank — hevig onder vuur vanwege fraude en corruptie — het aantal met 14 procent zag stijgen. Acht jaar na de crisis is zakenbankieren kennelijk weer een aantrekkelijk beroep voor universitair geschoolde twintigers.

    Aantrekkelijke sector

    Voor de crisis oefende de sector, met zijn hoge salarissen en bonussen, een geweldige zuigkracht uit op iedere afgestudeerde met kwantitatieve vaardigheden. Ingenieurs, chemici, natuurkundigen, mathematici — als quant kon je bij een bank een veelvoud opstrijken van wat je in het veld waarvoor je was opgeleid kon verdienen. Maatschappelijk gezien was het een ramp. Niet alleen liepen hierdoor nuttige sectoren potentieel talent mis, ook voorzag het aantrekken van veelbelovende bèta’s een parasitaire bedrijfstak van een constante stroom nieuwe technieken die vooral tot doel hadden klanten met onnodige complexiteit en verborgen kosten een poot uit te draaien.

    Maatschappelijk gezien was het een kleine ramp

    De ontwikkeling is schitterend verbeeld in J.C. Chandors onvolprezen film Margin Call. Op het moment dat de fictieve investeringsbank op het punt staat de over­gewaardeerde markt voor verpakte hypotheekproducten op te blazen, treffen de cynische voorman trading, Will Emerson (gespeeld door Paul Bettany), en de zojuist ontslagen chef risk management, Eric Dale (gespeeld door Stanley Tucci), elkaar ’s ochtends vroeg in Brooklyn op de trap voor het huis van Dale. Daar ontspint zich een dialoog die loepzuiver de maatschappelijke ‘vervuiling’ door Big Finance weergeeft. Terwijl Emerson Dale probeert te troosten door hem te wijzen op zijn bonuspot, vertelt Dale over zijn eerdere bestaan als ingenieur: ‘Wist je dat ik ooit een brug heb gebouwd?’ Deze brug verkortte de reistijd van 12.000 forenzen met maar liefst 35 mijl. Wat volgt is een prachtig staaltje hoofdrekenen, dat uitmondt in Dale's constatering dat zijn brug de gebruikers ervan 1531 jaar in hun ‘fucking car’ heeft bespaard.

    Herbezinning 

    Volgens de Financial Times is de stijgende toestroom van studenten naar de bancaire sector het gevolg van herbezinning van de kant van banken op het eigen personeelsbeleid. Waar voorheen kandidaten werden getest door ze tot vroeg in de ochtend zinloze PowerPoints in elkaar te laten draaien, is na enkele kwesties met letterlijk dodelijk vermoeide stagiaires nu plots Google hét model. Dan bedoelt de zakenkrant niet de veganistische sandwiches, groene smoothies of vergaderen in zitzakken, maar een betere werk-­privébalans, verplichte vrije vrijdagavonden en periodieke sabbaticals.

    Studieschulden als drijfveer

    Wat de krant echter over het hoofd ziet, is datgene wat ook voor de crisis de voornaamste drijfveer voor studenten was om zichzelf te offeren aan de mammon: studieschulden. Net als voor de crisis zijn advocaten­kantoren, managementconsultants, accountants en banken de enige werkgevers die de salarissen kunnen ophoesten die studenten nodig hebben om hun gigantische schulden enigszins comfortabel te kunnen aflossen.

    Studeren is in de Verenigde Staten nu net zo duur als de aanschaf van een huis

    Als je geen rijke ouders hebt, kost een beetje studie in de Verenigde Staten tussen de 42.000 dollar voor een MBA  en 161.000 dollar voor een studie geneeskunde. Rechten zit daar met 141.000 dollar net onder. Studeren is in de Verenigde Staten net zo duur geworden als de aanschaf van een huis. Geen wonder dat het de snelst groeiende schuldencategorie is, en met 1230 miljard dollar, na hypotheken, de grootste private schuldenpost.

    Leenstelsel

    In Nederland gebeurt hetzelfde. Sinds de introductie van het leenstelsel is de studieschuld verdubbeld, zijn de studentenaantallen gedaald, is de toestroom naar de ontplooiingsdisciplines (geesteswetenschappen, sociale wetenschappen) gestokt en de instroom bij instrumentele studies (rechten, bedrijfskunde, economie) gestegen. Hoewel de prikkels minder geprononceerd zijn, dwingt het leenstelsel studenten hun leven in dienst van het geld te stellen.

    "Wie van hoger onderwijs een ‘investering in jezelf’ maakt, leidt studenten op tot kanonnenvoer voor een gefinancialiseerd kapitalisme"

    Hier past een mea culpa. Eerder sprak ik op deze plek mijn steun uit voor het leenstelsel. Ik dacht daar goede argumenten voor te hebben. Onder andere dat het een vorm van ‘omgekeerde solidariteit’ was: vmbo’ers die via de belasting moesten meebetalen aan de rechtenopleiding van het 'advocatenkind'. Ik denk er nu anders over: wie van hoger onderwijs een ‘investering in jezelf’ maakt, leidt studenten op tot kanonnenvoer voor een gefinancialiseerd kapitalisme waar juist paal en perk aan moet worden gesteld. In mijn ogen weegt dat zwaarder dan die ‘omgekeerde solidariteit’.

    Overigens constateert de Financial Times opgelucht dat er van een brain drain uit de bancaire sector geen sprake is. Zolang wij stijgende hypotheekschulden vieren als ‘herstel van de huizenmarkt,’ zal dat nog wel even zo blijven.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ewald Engelen

    Gevolgd door 1339 leden

    FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Ewald Engelen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren