Schuldsanering 2.0

Hoge private schulden zijn volgens Robin Fransman de kernoorzaak van de crisis. De grote vraag is hoe we er vanaf komen? Fransman zet de mogelijkheden op een rij.

Op deze plek heb ik al vaker de hoge private schulden als de kernoorzaak van de crisis aangewezen, zoals hier en hier. En ook heb ik het mechanisme  uitgelegd waarlangs te hoge private schulden voor een enorme vraaguitval zorgen waardoor de economie in een structurele krimp terecht komt.
 
 
Private Schulden als % van BBP (Bron: Worldbank)
 
 
 
De echte vraag is natuurlijk, hoe komen we van die hoge schulden af? Het liefste zou je natuurlijk gewoon door economische groei de schulden geleidelijk relatief laten afnemen maar dat is nou net het punt van een balansrecessie, groei is nagenoeg onmogelijk onder hoge private schuld condities. Alle andere oplossingen doen pijn. Veel pijn. Voor allen.
En onder alle omstandigheden zullen vermogenden dan ook een deel van hun rijkdom moeten inleveren. Debt that cannot be repaid, will not be repaid. We kunnen wel keuzes maken, maar die gaan vooral over hoe we de pijn verdelen in de tijd, krijgen we 20 jaar lang dagelijks een dreun, of in één keer een goede aframmeling? De keuzes op een rij:
 
Niks doen
Het huidige beleid in de Eurozone bestaat voor een belangrijk deel uit ‘niets doen’, ook wel verpakt als ‘de markt moet haar werk doen’. De pijn gaat dan hem dan vooral zitten in werkloosheid, lage winst marges voor het bedrijfsleven, langdurige lage of geen groei, een stijgend aantal wanbetalers, gevolgd door afschrijvingen en faillissementen. Het gevaar van deflatie, en dus schulddeflatie is hoog en daarom duurt het ook erg lang. Geschatte duur schuldreductie: 20 tot 30 jaar
 
Inflatie en Monetaire verruiming
Gedurende 5 jaar een inflatie van 3% tot 4% per jaar en de problemen smelten weg als sneeuw voor de zon. En het grote voordeel is dat inflatie alle vermogenstitels en alle mensen raakt, dus de pijn wordt redelijk breed verdeeld. Democratisch is het niet, maar dat zijn verhoudingen tussen schuldenaren en schuldeisers nooit. Vraag is wel, hoe maak je de inflatie en hoe zorg je er voor dat het niet uit de hand loopt? Je komt al snel in onconventioneel beleid terecht. Helicopter money is dan een kandidaat, iedereen krijgt 20.000 euro bijgeschreven, gratis en voor niks, nieuw geld van de Centrale Bank. Radicaal, dat wel.
 
Financial Repression
Een populaire optie en breed toegepast. De regelgeving voor Banken, Verzekeraars en Pensioenfondsen in combinatie met monetaire verruiming maakt dat zij voor een belangrijk deel gedwongen worden om schuldpapier te kopen waardoor de rentes dalen. Dat doet pijn bij beleggers en pensioenfondsen, hun rendementen dalen. In de VS richten ze zich daarbij ook op hypotheken, door het opkopen van hypotheken door de Centrale Bank is de rente op een 30-jarige rente vaste hypotheek daar nu rond de 3%. Zulke lage rentes maakt aflossen veel makkelijker. In Europa is daar nog geen sprake van.
 
Fiscale stimulans-Keynes
Bestedingsimpulsen van de overheid kunnen, zeker in combinatie met flankerend, specifiek daarop gericht beleid, de private schulden naar beneden brengen. Als je dat financiert met een begrotingstekort dan ruil je private schuld in voor publieke schuld. Je ruilt dan een duurdere private schuld in voor een goedkopere publieke schuld. Niet helemaal eerlijk naar de mensen die helemaal geen private schulden hebben, maar wel belasting betalen, maar ook zij leiden via de zwakke economie en de werkloosheid onder de hoge private schulden, dus je kan toch nog van een win-win spreken. Je zou het ook kunnen financieren door vermogens hoger te belasten, niet leuk, maar dat vermogenden pijn moeten lijden dat wisten we al.
 
Debt/Equity Swap
De meest onderschatte variant, terwijl deze in het reguliere bedrijfsleven, in de verhouding tussen niet-financiële ondernemingen en hun schuldeisers heel gebruikelijk is als schulden te hoog worden. Het gaat dan om het omzetten van schuld in eigendom. De aandeelhouder verliest dan een deel door verwatering, en de schuldeiser wordt eigenaar. Dat is bijvoorbeeld toepasbaar op de banken. Een conversie van de uitstaande bankobligaties in aandelen zou het eigen vermogen van de banken in de Eurozone verdriedubbelen en de banken in 1 keer buitengewoon gezond en sterk maken. Dat zou dan wellicht ook wat overdreven zijn, maar een gedeeltelijke debt/equity swap is wel de oplossing voor de zwakke bankensector. Een andere toepassing van de Debt/Equity swap is bij hypotheken. Huishoudens die onder water staan, en/of die door werkloosheid moeite hebben met het betalen van de hypotheek zouden hun huis gedeeltelijk kunnen verkopen aan de bank. In Ierland en Engeland zijn ze daar inmiddels mee begonnen.  
 
VS versus Eurozone
Als we de Verenigde Staten vergelijken met Europa is één ding zichtbaar. De VS paste nagenoeg alle bovenstaande instrumenten tegelijkertijd toe van 2008 tot 2012, in Europa deden we veel minder, beetje financial repression, klein beetje monetaire verruiming, dan heb je het wel gehad. Daarbij deed Europa nog dingen die totaal contra-productief zijn. Lastenverzwaringen, loonmatiging, beleid dat de private schulden juist verhoogd en ook nog eens moeilijker draagbaar maken. Het resultaat is dan ook dat de VS ver voorlopen op Europa:
 
 
 
 
 
En omdat de rente zo sterk naar beneden gedrukt is in de Verenigde Staten, zijn de maandlasten voor huishoudens op een historisch laag niveau:
 
 
 
Nederland
Specifiek voor Nederland zijn er nog twee andere mogelijkheden om de private schulden naar beneden te brengen.
Ten eerste het geheel en direct inruilen van de hypotheekrenteaftrek voor lagere tarieven in de inkomstenbelasting. En het eigen huis en de bijbehorende hypotheek overbrengen naar Box 3. Dat stimuleert aflossen, creëert zekerheid op lange termijn, en belast de hoge vermogens bij huishoudens met grote overwaardes in het eigen huis.
Ten tweede zou je in Nederland je eigen pensioenaanspraak moeten kunnen gebruiken voor de aflossing van je hypotheek. Een hypotheekvrij huis is immers een uitstekende en inflatiebestendige pensioenvoorziening. En wat de overheid aan belastingen op je pensioen mist, verdient ze aan de reductie van de hypotheekrenteaftrek.
Wat let ons eigenlijk?
 
 
Robin Fransman is bereikbaar op @RF_HFC
 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Robin Fransman

De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...