'Waterloo'
© 1923, C.M. Coolidge

Selectieve verontwaardiging

3 Connecties

Onderwerpen

CMU dodd-frank

Personen

Donald Trump
20 Bijdragen

Donald Trump’s agressieve deregulering van de financiële sector wekt aan deze kant van de oceaan naast grote verontwaardiging ook een hoop leedvermaak. We lijken echter een blinde vlek te hebben als het gaat over schimmige financiële constructies en onverantwoordelijk beleid van onze eigen overheid.

Vorige week lanceerde Trump zijn lang beloofde aanval op de zogeheten Dodd-Frank Act. Deze onvoorstelbaar complexe, 2300 pagina's lange en zwaar belobbyde wet moest er voor zorgen dat Amerikaanse belastingbetalers niet meer zo'n grote financiële crisis voor de kiezen zouden krijgen als in 2008.

Trump wil onder andere de extra kapitaaleisen voor grote systeembanken eruit hebben, wil dat het verbod op handelen voor eigen rekening sneuvelt en wil het gebod dat beleggingsadviseurs het klantenbelang centraal stellen schrappen. Of dat gaat lukken is de vraag. De politieke kosten voor Trump kunnen gigantisch zijn: Goldman Sachs helpen strookt slecht met zijn anti-establishment retoriek. Bovendien heeft alleen het Congres de bevoegdheid dit soort wetten te wijzigen.

Deze nuances gingen in de commentaren, de berichten in de kranten en op de sociale media teloor. De Financial Times zette de toon met de kop: 'Trump prepares to take axe to Wall St regulation'. En nuanceerde zichzelf alleen in de onderkop: 'Dodd-Frank in Trump's sights but obstacles await.' Terwijl in mijn timeline, die wordt gedomineerd door financiële journalisten en commentatoren afkomstig uit het Engels taalgebied, het commentariaat zich wentelde in leedvermaak: de populist Trump die de augiasstal van Washington met zijn hechte connecties met Wall Street wel eens zou uitruimen, zit net zo in de zak van Goldman Sachs als Hillary Clinton.

Race naar beneden

Laat er geen misverstand over bestaan: het is wat mij betreft een politiek schandaal van de buitencategorie dat we negen jaar na de grootste financiële crisis sinds de jaren dertig weer opnieuw het pad inslaan van concurrentie tussen landen om banken zo min mogelijk restricties op te leggen. Het is deze race naar beneden die eind jaren zeventig werd ingezet en mede aan de wieg heeft gestaan van het elitedebacle van 2008.

Welkom in de verzorgingsstaat van het grootbedrijf

Het geheel werd toegedekt door een krankjorum verhaal over efficiënte financiële markten die schaars kapitaal perfect zouden alloceren waar overheden met hun fikken vanaf moesten blijven. Anno 2017 is het verhaal nagenoeg hetzelfde: Dodd-Frank leidt tot hoge toezichtskosten en dus kunnen banken minder uitlenen aan de reële economie, lees: het midden- en kleinbedrijf. Het is je reinste flauwekul, zoals Anat Admati van het onvolprezen The Bankers's new clothes onvermoeibaar blijft betogen.

Eigen vermogen is simpelweg een andere financieringsbron, waardoor meer ervan nooit minder kredietruimte kan betekenen. Bovendien zijn de toezichtskosten een fractie van de winsten en vallen ze in het niet bij de immense impliciete staatssubisidie die grootbanken nu al jaren genieten. Als je als bank te-groot-om-om-te-vallen bent lopen crediteuren immers geen enkel risico en kunnen ze dus toe met een lagere risicoopslag, wat veel lagere financieringskosten voor grootbanken betekent dan voor kleinbanken. Welkom in de verzorgingsstaat van het grootbedrijf die we kapitalisme noemen.

Selectiviteit

Wat dat betreft is het leedvermaak terecht: je kiest een president omdat hij zich presenteert als kampioen van de gewone man en het eerste wat die president vervolgens doet is banken meer wettelijke ruimte geven om die gewone man verder uit te zuigen. Toch steekt de selectiviteit ervan. De beweging terug naar de status quo is immers veel eerder in Europa ingezet, het werelddeel waarvan de babbelende kaste zich over de rug van Trump heeft opgepimpt tot hoeder van verlichtingswaarden die het in de eigen achtertuin met voeten treedt. Ik heb het uiteraard over het protest tegen Trumps immigratiewet, terwijl de Middellandse Zee dankzij Fort Europa een massagraf is geworden en in Griekenland op het moment van schrijven duizenden vluchtingen creperen van kou, honger en slechte hygeïne.

"Er zijn in Europa legio voorbeelden te vinden van politieke besluiten die haaks staan op de lessen van de crisis"

Hetzelfde gaat hier op. Ga maar na: in september 2015 lanceerde de Europese Commissie haar plan voor een zogenaamde Kapitaalmarktunie. Het narratief was dat dit midden- en kleinbedrijven zou helpen door hen minder afhankelijk van banken te maken, net als in de Verenigde Staten. Het eerste dat de Commissie echter onder deze vlag lanceerde had niets met kapitaalmarkten en niets met kredietverlening aan het midden- en kleinbedrijf te maken. Het betrof het optuigen van een Europese markt voor verpakte hypotheekprodukten. Juist, precies dezelfde instrumenten die verantwoordelijk waren voor huizenzeepbellen in de Verenigde Staten, Groot Britttannië, Spanje, Ierland en Nederland. En die alleen maar dienen om de financieringskosten van banken te verlagen en daarmee hun winsten en bonussen weer op te stuwen.

Verpakte hypotheekproducten

De kern van de zaak is dat deze verpakte hypotheekproducten, mits zij van het keurmerk van de Europese Commissie zijn voorzien, lagere eigen vermogenseisen hebben. Terwijl de crisis juist heeft geleerd dat er maar een manier is om belastingbetalers te beschermen en dat is door juist meer eigen vermogen van banken te eisen. Maar dat gaat ten koste van de winstgevendheid en dat willen bankiers niet. En door te schermen met het lulkoekargument dat het de kredietverlening aan de reëele economie zou schaden hebben zij onze volksvertegenwoordigers opnieuw voor hun karretje weten te spannen. En zo zijn er in Europa legio voorbeelden te vinden van politieke besluiten die haaks staan op de lessen van de crisis en alleen de belangen van bankiers dienen.

De gewone kwaliteitskrant in Europa blinkt uit in desinteresse voor dit soort onderwerpen

Maar daarover is de berichtgeving in Europa echter schaars en matig. Ja, de Financial Times verslaat het, hoewel ook die krant vaak voor het frame van de bancaire sector kiest. De gewone kwaliteitskrant in Europa blinkt uit in desinteresse voor dit soort onderwerpen. NRC Handelsblad heeft er welgeteld twee berichten aan gewijd, een column van economieredacteur Maarten Schinkel en een ingezonden stuk van ondergetekende. En een zoektocht op de webste van De Volkskrant leert dat deze krant geen enkel bericht heeft gewijd aan wat in het licht van de financiële apocalypse van 2008 toch een majeure politieke gebeurtenis mag heten: na jaren van herregulering gaan we nu weer fijn dereguleren.

Daarbij steekt de verontwaardiging over het terugdraaien van Dodd-Frank schril af. Pas als Trump het doet, wordt het journaille wakker en kraait het van vreugde over die domme "deplorables" die niet in de gaten hebben hoe ze politiek worden genaaid. Terwijl datzelfde journaille al anderhalve jaar de ogen sluit voor het feit dat de Europese politieke kaste in Brusselse achterkamertjes met precies dezelfde deregulerende, probancaire agenda bezig is.

Hoe heet dat? Selectieve verontwaardiging. Meer aandacht voor de splinter in andermans oog dan voor de balk in eigen oog. En het komt politiek ook nog eens verdraaid goed uit: geen betere manier om de wijdverbreide euromoeheid te bestrijden dan via de band van Trump's nachtmerrie. Tegen die achtergrond is het niet moeilijk een beeld van Europa te construeren dat uitblinkt in precies die eigenschappen die Trump met voeten treedt. Maakt niet uit dat het haaks staat op de Europese werkelijkheid. 

Geen haan die ernaar kraait — teveel bezig met selectieve verontwaardiging.

Ewald Engelen
Ewald Engelen
FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.
Gevolgd door 2212 leden