Still uit de YouTube-video 'Interview Shell-topman Ben van Beurden' van Nieuwsuur.

Shells opstelling levensbedreigend voor de wereld én voor zichzelf

    Gastauteur Cees van Lotringen ergerde zich afgelopen week aan de uitspraken van Shell-topman Ben van Beurden in Nieuwsuur. Voor Follow the Money betoogt hij dat Shell een hopeloze weg inslaat.

    Het was een wat achteloos gepresenteerd interview van de NOS met Ben van Beurden dat Nieuwsuur 4 februari uitzond. De woorden van de topman van Koninklijke Shell waren echter verontrustend en uit de mond van een van de belangrijkste ceo's ter wereld bovendien schokkend. Van Beurden serveerde in het interview het klimaatakkoord – getekend door bijna 200 lidstaten in Parijs – min of meer af met de opmerking dat 'we nog zeker twintig tot dertig jaar op benzine en diesel rijden' en dat Shell naar verwachting nog zestig jaar zal investeren in gas. Alle olie- en gasvoorraden van het energieconcern zullen dan ook worden verbruikt, voegde hij er stoïcijns aan toe.

    Het interview van Nieuwsuur met Shell-topman Ben van Beurden

    Als de opvattingen van de Shell-topman door de energiesector als geheel worden gedeeld – en niets doet vermoeden dat dat niet zo is – dan zijn de gevolgen voor de wereldbevolking desastreus. De in Parijs overeengekomen beperking van de temperatuurstijging deze eeuw tot gemiddeld twee graden vereist dat tweederde van de oliereserves van de energieconcern niet gebruikt worden ('stranded assets'). Maar als dat wel gebeurt en de temperatuurstijging boven de twee graden uitkomt, kunnen grote delen van de aarde onleefbaar worden en de levens van honderden miljoenen mensen bedreigd.

    Nu al worden de gevolgen van klimaatverandering wereldwijd zichtbaar

    Nu al worden de gevolgen van klimaatverandering wereldwijd zichtbaar. Wetenschappers stelden onlangs in een onderzoek, gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences dat het conflict in Syrië het gevolg is van extreme droogte in het noorden van het land, waarop de centrale overheid in Damascus halfhartig heeft gereageerd. Uit de nijpende voedsel- en waterschaarste groeide het protest en de rebellie en de burgeroorlog die nu al het vijfde jaar ingaat.

    'Weird weather'

    De implosie van de Syrische staat is het meest in het oog lopende feit dat aan klimaatveranderingen wordt toegeschreven, maar het is beslist niet het enige voorbeeld.  Zo worden grote delen van de wereld, zoals Australië, Indonesië, Japan en Zuid-Afrika, op dit moment geplaagd door 'een exceptioneel krachtige El Niño'. Dit mondiale klimaatfenomeen – als gevolg van uitzonderlijk warm water in de Stille Oceaan – gaat gepaard met droogte op het zuidelijk halfrond, terwijl op het noordelijk halfrond juist veel regen valt waar men eerder nog last had van droogte. 'Weird weather is the new normal', schrijft Kenneth Rogoff, voormalig hoofdeconoom van het IMF. El Niño is volgens hem een mogelijk verklaring voor de zwakke economische groei in de wereld. Rogoff: 'Het is nog niet de wereldwijde opwarming van de aarde waarvoor gevreesd wordt, maar het heeft nu al een forse economische impact en geeft ons wellicht een gevoel van wat komen gaat'.

    Wat bij onveranderd beleid op ons af zou kunnen komen, leert Global Crisis, War, Climate Change & Catastrophe in the Seventeenth Century. Dit standaardwerk van hoogleraar geschiedenis Geoffrey Parker is de vrucht van vijftien jaar werk en bevat niet alleen een ongekende hoeveelheid bijeengebrachte data, maar vooral een krachtige analyse van het effect van klimaatverandering op mens, samenleving en staat. Parker neemt voor zijn boek een essay van Voltaire van 1740 als uitgangspunt. Daarin stelt de grote Franse verlichtingsdenker dat klimaat, religie en staten 'van constante invloed op het denken van de mens zijn' en 'de enige weg vormen om het geheim van de wereld te verklaren'.

    Slechts anderhalve graad temperatuurdaling was voldoende om er mede voor te zorgen dat Europa bijna de gehele 17e eeuw in oorlog was

    Parker kent in zijn boek vooral een groot gewicht toe aan klimaatverandering. In de door hem onderzochte 17e eeuw was er tussen 1618 en 1680 sprake van een wereldwijde gemiddelde temperatuurdaling van anderhalve graad. De gevolgen hiervan waren zo groot dat men sprak van een 'kleine ijstijd'. Deze ging gepaard met ijskoude winters, onafgebroken regenbuien, mislukte oogsten, hongersnood, epidemieën en ongekend gewelddadige oorlogen langs de breuklijnen van godsdiensten en staten. Als gevolg van deze tsunami van rampspoed stortten veel staten in. Slechts anderhalve graad temperatuurdaling was voldoende om er mede voor te zorgen dat Europa bijna de gehele 17e eeuw in oorlog was.

    Levensbedreigende opstelling

    Tegen deze achtergrond zouden de opmerkingen van topman Van Beurden als roekeloos en cynisch bestempeld kunnen worden. Vooral als de Shell-topman eraan toevoegt dat de CO2-uitstoot die voor de opwarming van de aarde zorgt vooral een probleem is van de samenleving. En dat zegt de man die een bedrijf aanvoert dat twee procent van de wereldwijde olieproductie voor zijn rekening neemt. Het is waar, Shell verkeert nu in zwaar weer door de lage olieprijs, maar dat belet Van Beurden niet om het probleem van klimaatverandering serieus te nemen. Dat hij dat niet lijkt te doen, maakt dat hij zijn morele gezag ernstig in de waagschaal stelt. 

    Los van de moraliteit van de topman en van Shell, lijkt deze opstelling ook levensbedreigend - voor Shell zelf wel te verstaan

    Los van de moraliteit van de topman en van Shell, die herinneringen oproept aan de desastreuze opstelling van het concern bij het voorgenomen afzinken van het olieplatform Brent Spar in 1995, lijkt deze opstelling ook levensbedreigend – voor Shell zelf wel te verstaan. Van Beurden en zijn concern maken mogelijk drie grote inschattingsfouten: men onderschat de snelheid van de technologische veranderingen op het gebied van duurzame energie, die vooral door opkomende landen – zonder eigen oliereserves en bedrijven – snel opgepakt kunnen worden en bovendien ook door nieuwe toetreders met veel ambitie en energie worden omarmd.

    Grote blunders met existentiële gevolgen

    Daarnaast onderschat Van Beurden de kracht die van onderop komt: jonge mensen groeien op in een digitaal tijdperk, waarin 'delen' het nieuwe hebben is.

    Daarnaast onderschat Van Beurden de kracht die van onderop komt: jonge mensen groeien op in een digitaal tijdperk, waarin 'delen' het nieuwe hebben is. Zij zijn klaar voor een nieuwe, circulaire wereld waarvan de eerste contouren nu al zichtbaar zijn. Shell had daar ook uitzicht op, totdat het bedrijf in 2009 besloot alle investeringsactiviteiten in duurzame energie te stoppen. Mogelijk is dat één van de grootste strategische blunders die dit wereldconcern in zijn meer dan honderdjarige bestaan heeft gemaakt, één die zelfs existentiële gevolgen zou kunnen hebben. En sneller dan je denkt, want machtige institutionele beleggers – verenigd in de zogenoemde 'Portfolio Decarbonization Coalition' – hebben zich ertoe verplicht jaarlijks 60 miljard dollar aan CO2-gerelateerde beleggingen af te stoten. Bovendien ontwikkelen deze partijen, zoals het Franse Amundi, inmiddels CO2-arme indices als de MSCI Europe Low Carbon Leaders waarmee men lange termijn-CO2-risico's afbouwt zonder dat dat effect heeft op het korte termijn-marktexposure. Als Shell of Van Beurden voor deze derde, als voor de eerste twee ontwikkelingen in dezelfde mate onvoldoende oog heeft, riskeert het concern de volgende Kodak of Nokia van het beursgenoteerde bedrijfsleven te worden.   

    Cees van Lotringen is hoofdredacteur van Fondsnieuws, een platform voor beleggingsprofessionals. Eerder was hij ondermeer correspondent in Duitsland en Frankrijk. Hij is tevens co-auteur van Mister Euro, een biografie van Wim Duisenberg.  

     

     

     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 290 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren