Slim aan de kant gezet

    De overname van KPN door América Móvil gaat niet door. En dat is volgens columnist Roel Janssen maar goed ook.

    Het was natuurlijk leuk geweest voor de aandeelhouders als de Mexicaanse tycoon Carlos Slim, zijn bod gestand had gedaan. Peter Paul de Vries, die als directeur van de Vereniging van Effectenbezitters in 2007 onvermoeibaar streed voor de opsplitsing van ABN Amro omdat het zo’n mooie koerswinst voor de kleine belegger (en daarna een miljardenstrop voor alle belastingbetalers) opleverde, betreurde bij Pauw & Witteman (zie onder) dat América Móvil zich had teruggetrokken. Kranten schreven pagina’s vol over het gevecht achter de schermen over de overnameprijs. Was het bod van € 2,40 nou te weinig of toch te veel? Daar ging het helemaal niet om. Niet de aandeelhouderswaarde, maar het strategische belang gaf de doorslag.

    Nationale veiligheid

    Bij KPN draaide het om nationale veiligheid en industriebeleid. Dick Schoof, de  Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, waarschuwde in september voor de risico’s verbonden aan een overname van KPN door de Mexicanen. Als voortzetting van het geprivatiseerde staatsbedrijf PTT is KPN de eigenaar van het grootste deel van de telecom-infrastructuur in Nederland: kabels, zendmasten, centrales, en veel meer. Daarop draaien onder meer politie- en defensiesystemen, veiligheid- en alarmnetwerken. Schoof vroeg zich af of de Nederlandse overheid het bezit daarvan in handen moest leggen van een gesloten multinational uit Mexico die bestuurd wordt door een familieclan. De eigenaar van América Móvil wordt de rijkste man ter wereld  genoemd. Dat is geen aanbeveling. Carlos Slim is van hetzelfde kaliber als de Russische tycoons die na de ineenstorting van de Sovjet-Unie zich onder politieke bescherming de brokstukken van de nationale rijkdom hebben toegeëigend.

    John le Carré

    KPN gaat niet alleen over smartphones, ringtones en grappige apps. Strategische belangen en nationale veiligheid spelen bij een telecombedrijf een sleutelrol. Stel dat er een cyberaanval plaats vindt op het KPN-netwerk – zoals overigens veel vaker gebeurt dan publiek bekend is. Of dat de Amerikaanse geheime dienst NSA vaker toegang wil tot KPN-databestanden. Dat doen ze gewoon - zie het bericht dat de NSA in een maand tijd 1,8 miljoen Nederlandse telefoonnummers heeft afgetapt. Daar valt misschien iets tegen te ondernemen in Europees verband, maar niet als KPN bezit is van een Mexicaans bedrijf. De Amerikaanse overheid heeft een grotere greep op Mexico dan de Nederlandse overheid. Reken maar dat de Amerikaanse geheime diensten compromitterende seks- of drugsdossiers hebben over hooggeplaatste Mexicanen om ze te chanteren. Ook om toegang te krijgen tot elektronische databestanden en telecomnetwerken. Daar hoef je geen John Le Carré voor te zijn om dat te bedenken.

    In de verdediging

    KPN, dat vandaag slechte kwartaalcijfers bekendmaakte, kan beter opgaan in een Europees telecomconsortium. Samen met de Duitsers of Fransen, om een Europees bedrijf van betekenis te vormen tegen het Amerikaanse machtsvertoon. Niemand heeft naderhand uitgezocht wat het onderzoek naar de strategische betekenis van KPN door de Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid heeft opgeleverd. Maar kort nadat Schoof met zijn bedenkingen naar buiten was gekomen, verscheen de Stichting  Preferente Aandelen KPN in de publiciteit. Deze Stichting, die tot dan toe een slapend bestaan had geleid, deed iets wat zeer ongebruikelijk is in de Nederlandse corporate cultuur: ze bracht preferente aandelen uit om KPN te beschermen. Wie de moeite nam naar de samenstelling van het stichtingsbestuur te kijken, wist dat het hiermee voor América Móvil gedaan was. Het bestuur van de KPN-stichting bestaat uit mensen, nauw verknoopt met de haarvaten van de nationale politiek, het grote bedrijfsleven en het koninklijk huis. Jacques Schraven, ex-Shell en ex-werkgeversvoorzitter, Pieter Bouw, ex-KLM, Peter Wakkie, ex-Ahold en eminent advocaat, Hans Zwarts, ex-Randstad en Jan Klaassen, ex-KPMG en emeritus hoogleraar: zij maken deel uit van het bestuurlijke en zakelijke establishment. Als zij een beschermingswal opwerpen dan is het menens. Zij zijn geen tegenstanders van de vrije markt maar ze kwamen op voor het belang van het Nederlandse bedrijfsleven. Dat staat een Mexicaanse overname van een strategisch bedrijf als KPN niet toe.

    End of an era

    Daarmee was duidelijk dat Carlos Slim het nooit zou gaan halen. De enige die dit niet door had was Henk Kamp, de VVD-minister van Economische Zaken (EZ) die is blijven steken in het privatiseringsgeloof van de jaren negentig. EZ voert tegenwoordig een nationaal industriebeleid met maar liefst negen topsectoren, maar toen América Móvil in de zomer aankondigde KPN over te willen nemen gaf EZ het afgekloven commentaar dat het om een beursgenoteerde onderneming ging en dat de overheid daar geen invloed op had. Telecom is geen topsector voor EZ en KPN mocht van Kamp verkocht worden aan de hoogste bieder, want América Móvil had toegezegd zich aan het toezicht en de regelgeving te houden. Kamp heeft even niet opgelet. Uitgerekend in de week waarin América Móvil zijn bod op KPN introk, kondigde minister van Financiën Dijsselbloem aan dat de staat de touwtjes gaat aantrekken bij overheidsbedrijven. Het laatste restant van verzelfstandiging, privatisering en marktwerking uit de jaren negentig van de paarse kabinetten, is hiermee op de mesthoop van de geschiedenis gegooid. Het speelkwartier van het aandeelhoudersprimaat is voorbij en het nationale belang mag weer een rol spelen.    

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Roel Janssen

    Roel Janssen is financieel economisch journalist en schrijver. Zijn nieuwste boek, ‘De euro, 20 jaar na het verdrag van Maast...

    Volg Roel Janssen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren