SNS Reaal, een jaar later

6 Connecties

Onderwerpen

Slagter Stroink Financiële sector Giftig Krediet

Organisaties

NRC

Werkvelden

Vastgoed

Aan de vooravond van de presentatie van het rapport van de Evaluatiecommissie Nationalisatie SNS Reaal verscheen het tweede boek over de ondergang van SNS Reaal. Dit keer van twee NRC-journalisten. ‘Er is gewoon veel te veel gebouwd tijdens een soort publiek-private orgie.'

De belangstelling voor een nieuw boek over de nationalisatie van SNS Reaal blijft onverminderd groot, getuige de boekpresentatie van ‘Giftig Krediet’. De presentatie van het boek, geschreven door twee NRC-journalisten, werd gisteravond in debatcentrum De Balie opgeluisterd met verschillende sprekers zoals financieel woordvoerder Hans Nijboer (PvdA), projectontwikkelaar Rudy Stroink (TCN), voormalig bankier Peter Verhaar, directeur van de Vereniging van Effectenbezitters Jan Maarten Slagter en accountant Marcel Pheijffer. De timing is goed, want aanstaande donderdag zal de Evaluatiecommissie Nationalisatie SNS Reaal haar rapport presenteren. Aan de vooravond ervan wordt alvast door de aanwezigen de vastgoedfinancieringstak van SNS Reaal geëvalueerd en nagedacht over hoe het toch zover heeft kunnen komen dat één bankonderdeel – nota bene overgenomen van ABN Amro – kon leiden tot de ondergang van een gehele bank. In een afgeladen debatzaal trapt voormalig bankier Peter Verhaar af met de uitspraak dat banken ‘nooit in vastgoed hadden moeten stappen’. Directeur van de Vereniging van Effectenbezitters, Jan Maarten Slagter, merkt even later op dat ‘zonder vastgoed zouden we nog allemaal leven in holen in de grond.’

De publiek-private orgie

Een van de genodigden die dat voorkomen heeft, is Rudy Stroink, de projectontwikkelaar die met zijn vastgoedonderneming TCN (eigenaar van onder meer het Mediapark Hilversum) een grootkredietnemer was bij Property Finance. TCN ging in 2012 failliet. Stroink geeft aan dat de ondergang van SNS Reaal gerelateerd is aan een doorgeschoten markt. ‘Er is gewoon veel te veel gebouwd tijdens een soort publiek-private orgie. Vergunningen werden verleend en normale controlemechanisme waren er niet. Dát heeft het probleem veroorzaakt. De eerste fase was de kredietcrisis, maar daarna kwam in fase 2 de ontdekking dat er veel te veel kantoren en winkels zijn gebouwd. Daar is niets tegenop gewassen. Of het nu auto’s, appeltjes, vliegtuigen of vastgoed betreft: als de vraag er niet meer is dan is het klaar.’ Ervaringsexpert Stroink wijst beschuldigend naar gemeenten die vrijwel onbeperkt grond gingen verkopen aan projectontwikkelaars. Stroink: ‘Dat is in de jaren ’90 begonnen bij de decentralisatie: gemeenten kregen geld en mochten zelf gaan beslissen wat ze daarmee gingen financieren. De enige andere vorm van inkomen was grondverkoop. Maar daardoor ging degene die moest controleren – de gemeente, zelf meedoen aan de orgie. Daar zit echt de kern van het probleem.’

Testimonium Paupertatis

In de zaal zit ook Jerry Hoff, de raadsman van SNS-puinruimer Buck Groenhof. Hij maakt van de gelegenheid gebruik om een vraag te stellen aan een van de genodigden, Jan Maarten Slagter. Zodra Hoff de microfoon krijgt, deelt hij eerst zijn status mede. ‘Ik zit hier níet omdat ik advocaat ben van Buck Groenhof. En ik zit hier níet omdat ik een zaak voor de VEB doe. Nee, ik zit hier als betrokken burger.’ De vraag die erop volgt, is eigenlijk meer een pleidooi waarin hij het boek Giftig Krediet duidt als een ‘testimonium paupertatis van degenen die leiding gaven aan SNS.’ De procesadvocaat Hoff vraagt zich vervolgens hardop af – richting VEB-directeur Slagter -  of er een onderzoek moet komen naar mogelijke misleiding van aandeelhouders bij de beursgang van SNS Reaal. Ter info: het initiële doel was geld ophalen voor overnames van verzekeraars. Van een stap in de richting van vastgoed was destijds geen sprake, hoewel er in het prospectus wel de woorden ‘and adjacent markets’ is opgenomen. Desondanks werd 10 weken later  Bouwfonds overgenomen voor 814 miljoen euro. ‘Dat plan had disclosed moeten worden in het prospectus,' aldus de procesadvocaat die zich ook verbaasd over de onteigening van de aandeelhouders. Hij verwijst naar de advocaat-generaal bij het Amsterdamse gerechtshof die een onderzoek in gang zou moeten zetten. Het instellen van een onderzoek bij de Ondernemingskamer bleek echter niet zo eenvoudig. Slagter reageert op de omslachtige vraag van Hoff door aan te geven dat – in het kader van het algemeen belang - de hoop is gevestigd op de advocaat-generaal. ‘Hij is de laatste waar we naar kijken om een onderzoek te laten doen, maar daar is nog geen antwoord uit gekomen.’ Jerry Hoff 2 Foto: Jerry Hoff, de advocaat van SNS-puinruimer Buck Groenhof, heeft deze avond een status aparte.  

Raad van Commissarissen onvolledig geïnformeerd

De overname van Bouwfonds is niet alleen vanuit aandeelhouders-perspectief omstreden. Afgelopen zaterdag drupte het nieuws paginagroot van de zaterdagkrant van NRC, want de auteurs van het boek wisten een rapport te achterhalen waaruit blijkt dat de raad van commissarissen van SNS Reaal onvolledig waren geïnformeerd bij de overname van Bouwfonds Property Finance in 2006. Ze zouden slechts een samenvatting van het boekenonderzoek van KPMG onder ogen hebben gekregen. Het is volgens de genodigde Marcel Pheijffer, als hoogleraar Forensische Accountancy verbonden aan de universiteiten Leiden en Nyenrode, tekenend voor de situatie. ‘De controleurs, de accountants zijn de dealbreakers en aan de andere kant staan de commerciële jongens, de dealmakers. Dat levert spanning op,’ aldus Pheijffer, die kans op herhaling ‘heel erg groot’ acht. ‘Als het dadelijk weer economisch beter gaat dan zullen de commerciële jongens weer de bovenhand krijgen. De les die er  nu getrokken moet worden is dat DNB en AFM er veel strakker bovenop moeten gaat zitten. Toezichthouders moeten weer het respect afdwingen zoals in de jaren ‘70 en ’80,’ aldus Pheijffer die aangeeft dat de grenzeloze ambities bij SNS niet enkel voorbehouden zijn aan de financiële sector. ‘Kijk naar Ballast Nedam, Imtech, Brunel en SBM Offshore Er is een heel lijstje van bedrijven waar dealbreakers niet worden getolereerd door de dealmakers. Als het economisch weer beter gaat dan worden de teugels gevierd en dan gaat het weer fout.’ Video: Het 1-jaar-later debat in De Balie