‘Sociale innovatie heeft enorme impact op onze economie‘

    Sociale innovatie is een cruciaal, maar vaak verwaarloosd element van het innovatiesucces van ondernemingen. Maar wat is het precies? En hoe pak je het aan? Op de Dag van de Sociale Innovatie gaan bedrijven elkaar inspireren. Interview met organisator Glenn van der Burg van MVO Nederland.

    Een van de belangrijkste uitvindingen van de moderne economie is professioneel management. Het vergrootte de productiviteit, bracht orde, controle, regelmaat en voorspelbaarheid. Maar tegenwoordig worden 'het management' en de manager steeds meer als een juk ervaren, een log en duur keurslijf dat de slagkracht van organisaties juist beperkt en te weinig waarde toevoegt. In plaats van het beste uit mens en organisatie te halen, leiden de verouderde managementtechnieken tot gefrustreerde medewerkers, bureaucratie en remmen ze ook nog eens de innovatie.

    Innovatie is een veelgebezigd, maar ook een wat sleets begrip. Elke politicus neemt het woord in de mond als hij niet weet hoe hij een probleem moet oplossen. Toch is innovatie zo oud als ondernemen zelf. Elke succesvolle onderneming is ooit uit een innoverend idee ontstaan. Een organisatie die niet innoveert is ten dode opgeschreven. Vaak wordt innovatie gezien als dat wat voortvloeit uit R&D, dus technologische innovatie.

    Uiteraard is deze 'harde' innovatie van belang voor de concurrentiekracht van ondernemingen, maar de menselijke factor wordt daarbij nogal eens over het hoofd gezien. Uit onderzoek van onder meer Erasmus Universiteit en het daaraan verbonden instituut INSCOPE blijkt dat het innovatiesucces van een onderneming voor 75 procent wordt bepaald door sociale innovatie, en voor 25 procent door technologische innovatie. Sociale innovatie houdt in dat de organisatie en het management dusdanig slim en flexibel zijn georganiseerd, dat medewerkers optimaal gemotiveerd en productief kunnen zijn. In de praktijk betekent dat minder hiërarchie en meer eigen verantwoordelijkheid.

    Een ander voordeel van sociale innovatie is dat medewerkers van sociaal innovatieve organisaties gemotiveerder en productiever blijken te zijn, wat zich onder meer uit in een hogere betrokkenheid, tot 27 procent minder ziekteverzuim en een 18 procent hogere creatie van aandeelhouderswaarde.

    Dag van de Sociale Innovatie

    De aandacht voor sociale innovatie is de laatste jaren sterk gegroeid. Dat heeft enerzijds te maken met de onmiskenbare financiële voordelen, maar ook met de snel veranderende economische realiteit. Een van de bekendste en meest aansprekende cases is de Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler, die in zijn onderneming Semco alle traditionele managementtechnieken (rapportage, controle, forecasting etc) afschafte. De Semler-case laat zien dat met een werkwijze die gebaseerd is op zelfsturing en vertrouwen ook goede financiële resultaten kunnen worden geboekt. Semler was afgelopen zomer twee keer in Nederland en trok volle zalen.

    'De economische dynamiek is veel groter, turbulenter en extremer. Door middel van sociale innovatie kun je daar als onderneming beter op inspelen'

    Glenn van der Burg, people-expert bij MVO Nederland, is voor voor MVO Nederland verantwoordelijk voor de organisatie van de landelijke Dag van de Sociale Innovatie op 18 november. 'Ik hoop dat ons event de deelnemers stimuleert om na te denken over hun eigen organisatie. De impact van sociale innovatie op onze economie kan enorm zijn.'

    Wat verstaat u eigenlijk onder sociale innovatie?

    'De gemakkelijkste manier om het uit te leggen is dat je gebruik maakt van de unieke menselijke eigenschappen en kwaliteiten voor de inrichting van je organisatie. Mensen hechten bijvoorbeeld aan zaken als autonomie en het doen van zinvol werk. In traditionele organisaties zijn juist die aspecten niet zo relevant. Ik hoor wel eens als kritiek dat er niet zoveel nieuws aan de hand is; in de jaren 90 waren er immers ook al zelfsturende teams. Wat het nu anders maakt is dat er veel dingen bij elkaar komen. De economische dynamiek is veel groter, turbulenter en extremer. Door middel van sociale innovatie kun je daar als onderneming beter op inspelen. Bedrijven die daar op dit moment moeite mee hebben, blijken veel baat bij sociale innovatie te hebben.'

    Toch hebben veel ondernemingen en landen succes terwijl ze bepaald niet bekend staan om hun sociale innovatie. Chinese ondernemingen zijn bijvoorbeeld zeer hiërarchisch. Dat geldt ook voor veel Amerikaanse bedrijven. Kennelijk is het niet altijd een voorwaarde voor succes. Hoe is dat te verklaren?

    'In een stabiele markt is de noodzaak minder aanwezig. Natuurlijk zijn er bedrijven die ook nu nog succes hebben met de oude manier van werken, maar toch zie je dat ze daar hun organisatie veranderen als de marktomstandigheden zich wijzigen. Ze moeten wel. Het mooie van sociale innovatie is dat er eigenlijk geen verliezers zijn. Medewerkers zijn gelukkiger, de resultaten verbeteren. Ook zijn er minder nadelige maatschappelijke effecten, zoals burn out, verplaatsing van banen en dergelijke. De kosten daarvan worden nu afgewenteld op de samenleving.'

    Is sociale innovatie geschikt voor elk type onderneming en elke bedrijfscultuur? Niet elke werknemer wordt automatisch blij van meer verantwoordelijkheid.

    'Niemand heeft gezegd dat het altijd gemakkelijk is. Mensen zijn gewend aan controle en hiërarchie. Meer vrijheid is fijn, maar niet elke medewerker kan omgaan met de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat. En sommigen raken zo betrokken dat ze daardoor in problemen komen. Teveel betrokkenheid is een valkuil, maar je ziet ook dat de collega's dan ingrijpen; het team corrigeert zijn leden. Er is nog geen vaststaand model van sociale innovatie, geen blauwdruk met een garantie op succes. Desondanks móeten we die kant wel op. Simpelweg omdat de duidelijkheid van vroeger er niet meer is. Je weet niet meer of het werk dat je doet er over tien jaar nog zo uitziet.'

    'Er is nog geen vaststaand model van sociale innovatie, geen blauwdruk met een garantie op succes'

    Hoe begin je met sociale innovatie?

    'Een eenvoudig maar werkbaar fundament is de dialoog. Niet van bovenaf opleggen, maar van onderaf beginnen. Een mooie Nederlandse case op dit gebied is koekjesfabrikant Veldt uit Veenendaal. Ze merkten daar dat ze steeds harder moesten werken om hetzelfde resultaat te halen. Ze hebben op een gegeven moment alle dertig medewerkers betrokken om verbeteringen in het werken door te voeren. Een wisselende regisseur van de week heeft contact met de klant en bekijkt wat er wel en niet goed is gegaan.'

    Wat hebben bedrijven die sociale innovatie hebben omarmd gemeen?

    'Een terugkerend succeselement is dat er zo dicht mogelijk bij de klant wordt gewerkt. Iedereen in het team heeft direct met de klant te maken. Een tweede kenmerk is dat ze vaak in kleine cellen of teams werken. Een mooi internationaal voorbeeld daarvan is kledingfabrikant W.L. Gore, bekend van goretex-kleding. Zij werken met cellen van maximaal 50 mensen. Iedereen kent elkaar, de menselijke maat is het uitgangspunt van de organisatie. Iets vergelijkbaars heeft DSM gedaan bij een penicillinefabriek in Delft. Daar was het een kwestie van do or die. De meeste penicilline wordt tegenwoordig in India en China gemaakt. Ook DSM was van plan de productie te verplaatsen. Door sociale innovatie wist die DSM-fabriek weer rendabel te worden.' [Meer over deze case hier]

    Hoe ziet de Dag voor Sociale Innovatie eruit?

    'Het is geen traditioneel event met veel sprekers en een debatje. We beginnen in de ochtend centraal met de uitreiking van de prijs voor het meest innovatieve bedrijf van Nederland naar aanleiding van het innovatie-onderzoek van Henk Volberda. Dat heeft plaats op het ministerie van Economische Zaken en wordt uitgezonden via een webcast. De middag is gericht op ondernemers en leidinggevenden. We beginnen met een lezing van Menno Lanting, die onder meer ingaat op de ervaringen van Facebook, Evernote en Google. Daarna gaan we op dertig verschillende locaties aan innovatietafels aan de slag met twee vragen. Wat zijn de ontwikkelingen en welke invloed hebben die op je organisatie?  En hoe ziet mijn droomorganisatie er in 2020 uit? Er zijn nu 32 tafels aangemeld, met elk een verslaggever die elkaar via sociale media op de hoogte houden. Ik vind het heel spannend om te zien hoe dat gaat. Ik hoop op veel energie en goede ideeën, die uiteindelijk zullen doordringen tot bredere lagen. Wie mee wil doen kan zich nog aanmelden.'


    >> Meer informatie over en aanmelden Dag van de Sociale Innovatie 18 november

    >> blog van Glenn van der Burg op MVO Nederland

    >> FTM-interview met Ricardo Semler

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arne van der Wal

    Gevolgd door 624 leden

    Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

    Volg Arne van der Wal
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren