© WKPA

    Lobbyen kost geld. Veel geld. Consultants met pittige uurtarieven zijn voor kleine organisaties en burgerinitiatieven volstrekt onbereikbaar. Daar wil een nieuw lobbykantoor in Amsterdam nu verandering brengen. Tijdens een lobbyspreekuur bieden zij professioneel advies aan organisaties in de buurt.

    Wil je weten hoe slim een leider is, wist Machiavelli, dan moet je om te beginnen kijken naar de mensen die hem omringen. Als dat waar is, zijn Nederlandse parlementariërs zo slim als Haagse lobbyisten. De Tweede Kamer wordt namelijk letterlijk omringd door lobbykantoren. Rondom het naastgelegen plein houden meerdere lobbybureaus kantoor; tientallen, zo niet honderden lobbyisten hebben op loopafstand van het Binnenhof hun werkplek. Altijd handig om even snel een debat mee te pakken, of ‘toevallig’ een politicus tegen het lijf te lopen.

    Voor kleine organisaties is een plek dicht bij de macht zelden weggelegd: zij stoten hun neus tegen de Haagse kaasstolp. Natuurlijk, een Kamerlid mailen kan altijd. En meedoen aan een zogenaamde internetconsultatie bij een wetsvoorstel staat voor iedereen open. Vaak is een onbevredigd gevoel echter het enige resultaat; het is gissen of iets met je inbreng wordt gedaan. Om echt invloed te hebben op een slepende politieke kwestie, zijn de diensten van een lobbyist eigenlijk onontbeerlijk. Je hebt namelijk iemand nodig die weet hoe de politieke hazen lopen. Maar het inhuren van die kennis is niet voor iedereen weggelegd.

    Diepe zakken

    Het is een veelgenoemd punt van kritiek in het debat over lobbyen: Grote bedrijven en ngo’s kunnen zich een heel team lobbyisten veroorloven, terwijl kleine ondernemers en verenigingen net zo hard worden geraakt door nieuwe wetten en regels. 'Lobbysucces is niet te koop' is daarop de standaardrepliek van lobbyisten. Maar om überhaupt te lobbyen zijn wel flink wat geld en tijd nodig.

    In het Amsterdamse IJburg wil lobbykantoor WKPA – de afkorting staat voor Wallaart & Kusse Public Affairs – daar verandering in brengen. Het bureau staat dan wel ver weg van het Haagse machtscentrum, maar eigenaren Tino Wallaart en Myrthe Kusse zijn geen onbekenden in de lobbywereld. Samen lobbyden ze jaren voor Natuurmonumenten. Wallaart werkte eerder voor verschillende ministers en versloeg voor weekblad Vrij Nederland jarenlang de politiek. Kusse werkte eerder bij het grote lobbykantoor Public Matters en bij D66. Sinds kort houdt het kantoor eens per maand een lobbyspreekuur voor organisaties uit de buurt.

    ‘Lobbyen is heel goed, maar het moet wel voor iedereen toegankelijk zijn’

    Juridisch loket

    ‘Onze visie is dat lobbyen heel goed is, maar het moet wel voor iedereen toegankelijk zijn, niet alleen voor de Shells en Unilevers van deze wereld. Toen dachten we: wat kunnen we daar zelf aan doen? Vandaar het lobbyspreekuur,’ legt Walaart uit. ‘Het idee is ontstaan vanuit de gedachte dat het in de advocatuur heel normaal is dat advocaten pro deo zaken op zich nemen,’ aldus Mara van Waveren, lobbyist bij WKPA.  Zij stelde het idee voor een lobbyspreekuur voor. ‘Je kunt het vergelijken met het Juridisch Loket, waar mensen terecht kunnen voor gratis juridisch advies.’

    Het bureau wil zich mede door dit initiatief onderscheiden binnen de conservatieve lobbywereld, waarin de roep om transparantie — zij het met enig ongemak — inmiddels wel meer wordt omarmd. Het kantoor is als eerste lobbykantoor lid van Transparency International Nederland. De samenwerking heeft tot nog meer bewustwording geleid over verantwoord lobbyen. Kusse: ‘Door Transparancy International zijn we na gaan denken over hoe we waarden kunnen toevoegen aan een ander belang waar we niet direct baat bij hebben. Dat gebeurt nog te weinig in de lobbywereld. Er wordt al snel gedacht: what’s in it for us?'

    Onbekend

    Op de eerste editie van het spreekuur wordt de stoep voor de deur aan het Theo van Goghpark niet bewandeld door Haagse insiders, maar hordes kinderen van de naastgelegen school. Met surprises in de hand worden ze door hun ouders opgehaald op de laatste schooldag voor pakjesavond. Heel IJburg is volgebouw met rechthoekige nieuwbouwpanden met donkere gevels en grote ramen. In één ervan houden de lobbyisten werkoverleg voordat het spreekuur begint. Duidelijk is al dat het niet storm gaat lopen. Tijdens de lancering van het spreekuur, een maand eerder, werden de lobbyisten nog niet bestookt met vragen van de aanwezige lokale ondernemers.

    ‘De hoop was dat we daar mensen tegen zouden komen met een lobbyvraag, maar dat gebeurde niet,’ zegt Van Waveren. Niet alleen de onbekendheid van het spreekuur speelt een rol, maar ook dat van lobbyen in het algemeen. ‘Mensen hebben vaak helemaal niet door dat wat ze doen ook valt onder lobbyen.’


    "Voor echte invloed op een slepende politieke kwestie is een lobbyist eigenlijk onontbeerlijk"

    Verstoorde relatie

    Wie wel staat te springen om lobbyadvies, is de Boerderij op IJburg, een buurtboerderij met een maatschappelijke functie. Kinderen van allerlei achtergronden komen er in contact met de natuur, maar de boerderij biedt ook dagbesteding voor kinderen en volwassenen met autisme en andere stoornissen. Een betere invulling aan de participatiemaatschappij is haast niet voor de stellen — en dat ook nog eens zonder subsidie! Toch is de toekomst van de boerderij ongewis, omdat de gemeente een tennishal wil bouwen op de huidige locatie.  

    De zoektocht naar een nieuwe plek levert een politiek spel op waarin de overheid gesplitst is in de gemeente en het stadsdeel, en er allerlei belangen spelen. Voor de medewerkers en vrijwilligers is het een ingewikkeld en soms frustrerend proces. Het lobbykantoor benaderde daarom de boerderij met de vraag of er behoefte was aan advies, een aanbod dat directeur Zita Pels graag aannam. Zij hoopt om, met wat hulp, samen met de gemeente tot een oplossing te komen, ondanks de soms moeilijke verstandhouding. ‘De relatie met de gemeente kan al snel verstoord raken, omdat je elkaar totaal niet begrijpt. Er zijn vele burgerinitiatieven die met de overheid in conflict komen. We kunnen best leren hoe we dat voorkomen.’

    Botsende werelden

    Aan een grote ronde tafel achter in het pand legt Kusse uit hoe een normaal lobbyplan tot stand komt. Aan de hand van vier stappen komt er een strategie uit waarmee een organisatie aan de slag kan. Een uurtje is daarvoor niet genoeg, maar met het kort doorlopen van die stappen kan de boerderij haar eigen strategie wel aanpassen. ‘Met het spreekuur proberen mensen even uit hun specifieke probleem te stappen. Een bredere context biedt vaak nieuwe oplossingen die ze eerder niet zagen. Het doel is dat ze weer naar buiten lopen met het idee verder te kunnen,’ legt Van Waveren later uit.

    Het eerste probleem dat de lobbyisten zien is het eclectische karakter van de boerderij. ‘Jullie lijken wel een rijsttafel,’ zegt Wallaart. De boerderij doet namelijk naast natuureducatie, dagbesteding en activiteiten voor arme kinderen ook mee aan projecten voor afvalscheiding en veganistisch eten. Daarvan raakt de gemeente weer in paniek, want de boerderij past niet in een van hun beleidshokjes. Hier botst duidelijk de wereld van de bestemmingplannen met die van de burgerinitiatieven. Dat zorgt wel eens voor frustratie bij Pels: ‘Wij dachten, hier komen we met de participatiemaatschappij. En dan word je vervolgens tegengewerkt omdat het niet gaat zoals de gemeente het altijd heeft gedaan.’

    ‘Wij dachten, hier komen we met de participatiemaatschappij. En dan word je vervolgens tegengewerkt door de gemeente'

    Voor lokale politici maakt de veelzijdige identiteit het moeilijk om kort en helder uit te leggen het behouden moet blijven. De boerderij krijgt het advies beter uit te leggen wat haar identiteit is en waarom ze niet mag verdwijnen uit de buurt.

    Politiek getouwtrek

    Vervolgens brengen de lobbyisten in de politieke situatie in kaart. Die wordt vooral bepaald door de verdeeldheid tussen het stadsdeel en de gemeente Amsterdam. De boerderij weet de eerste aan haar zijde, maar die staat in dit dossier ook machteloos. Voor het zoeken naar een oplossing moet het bestuur zich wenden tot de gemeente. Wethouder Van der Burg (VVD) wil een tennishal bouwen op de huidige locatie. De boerderij zit nu tussen de centrale gemeente en het stadsdeel, die door de steeds wisselende bevoegdheden telkens naar elkaar wijzen.

    De lobbyisten merken op dat dit probleem bij meerdere initiatieven in de buurt speelt. Als een goede lobbystrategie voor de boerderij stellen ze voor om al deze betrokken organisaties te organiseren. Met een verenigde stem wordt het voor het stadsdeel en gemeente duidelijk dat de bestuurlijke veranderingen heel veel invloed hebben op initiatieven die juist invulling geven aan de door de overheid zo gewenste participatiemaatschappij.

    Ook voor het probleem met de locatie komen de lobbyisten met een oplossing. Want als de boerderij kan aantonen dat ze een natuurfunctie heeft, kan ze mogelijk vlak bij de huidige locatie blijven. Het bestemmingsplan voorziet daar namelijk een natuurfunctie. Als de ambtenarij niet naar de participatiemaatschappij kan komen, dan moet de participatiemaatschappij maar naar de ambtenarij gaan.

    Over de auteur

    Pieter van der Lugt

    Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    De #Lobbycratie

    Gevolgd door 191 leden

    Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid