Ondernemer Marcel Boekhoorn neemt Hema over van Lion Capital, oktober 2018.
© ANP/Robin van Lonkhuijsen

Coronacrisis

De redactie van FTM volgt de coronacrisis op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen? Lees meer

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde.

Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie. Wereldwijd gingen landen 'op slot';  beurzen maakten een enorme duikvlucht. Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan.

De uitwerking van de coronamaatregelen op de wereldeconomie is, net als het virus zelf, nog grotendeels onbekend. Wat we al wel kunnen vaststellen: een nieuwe economische crisis is begonnen. Die zal overal pijn opleveren, en de maatregelen die we nu nemen zullen bepalen hoe de economie van de toekomst eruit zal zien. 

Nieuwe vragen doemen op: welke oplossing dient welke belangen; welke vragen raken ondergesneeuwd; hoe verdelen we de schaarse middelen, en hoe houden we essentiële diensten en structuren overeind? 

118 Artikelen

Staatssteun? Laat Boekhoorn eerst zelf knokken voor zijn Hema

5 Connecties

Onderwerpen

Staatssteun Lion Capital Tjeerd Jegen

Personen

Marcel Boekhoorn

Organisaties

HEMA
28 Bijdragen

Dat de overheid meepraat over een reddingsplan voor Hema is zo gek nog niet. Er staan alleen al in Nederland 9.500 banen op het spel. Maar om Hema’s enorme schuld van 800 miljoen euro te saneren, zal eigenaar Marcel Boekhoorn eerst zelf een slag moeten leveren met de sprinkhanen in Londen en New York.

Decennialang gold binnen de muren van Hema een gevleugeld gezegde: 'Onze Hema kan nooit failliet gaan.' Van de Tweede Wereldoorlog tot ruim na de millenniumwisseling groeide de winkelketen met tientallen winkels per jaar, de omzet groeide mee. Ging het een paar jaar wat minder, dan was er geen man overboord: als onderdeel van winkelconcern Vendex KBB had Hema zelf nauwelijks geld geleend van externe financiers. 

En al die winkelpanden, verspreid over heel Nederland, waren veelal eigen bezit - Hema hoefde dus nauwelijks huur te betalen. Bij een tijdelijke dip in de inkomsten liep het bedrijf heel weinig risico.

Vandaag is de situatie totaal anders. Door het coronavirus leverden Nederlandse filialen de afgelopen tijd tientallen procenten omzet in, tweehonderd buitenlandse winkels moesten maandenlang dicht. Deze crisis dreigt Hema nu acuut te vloeren: topman Tjeerd Jegen zei al in maart dat ‘het voortbestaan in gevaar’ was. Eigenaar Marcel Boekhoorn ruziet al weken met een groep obligatiehouders over de vraag wie voor de financiële pijn moet opdraaien. Die gesprekken verlopen zo stroef dat de overheid inmiddels meepraat over een mogelijk reddingsplan voor Hema, schreef Het Financieele Dagblad vrijdag.

Getouwtrek

In de Nederlandse tak staan namelijk 9.500 banen op het spel. Volgens een bron vreest de regering bovendien voor de toekomst van de Nederlandse winkelstraat: ons land heeft 550 Hema-filialen, die in veel steden en dorpen echte publiekstrekkers zijn - ook eigenaren van omliggende winkels hebben dus belang bij een Hema.

Al het getouwtrek legt een ongemakkelijk feit bloot: Hema hangt op dit moment volledig in de touwen bij haar schuldeisers. Een nare erfenis uit het verleden. Hema kwam vanaf 2004 tot twee keer toe in handen van private-equitypartijen: spelers die het bedrijf leeg trokken en opzadelden met een torenhoge schuld. Deze financiële hocus pocus maakte van het voorzichtige Hema een totaal ander bedrijf. 

Een groep van voornamelijk Britse en Amerikaanse hedgefondsen leende in de zomer van 2017 in totaal 750 miljoen euro aan Hema. Ze kregen een riante rente op die lening, van 6,25 tot 8,5 procent per jaar. En dat niet alleen: de tranche van 600 miljoen euro aan minst risicovolle obligaties had het complete bedrijf als onderpand. Zeker met de kennis van nu een gouden deal.

De afgelopen drie jaar vingen de financiers al meer dan 150 miljoen euro rente op hun lening

Die extreem gunstige voorwaarden waren geen toeval. Hema had het geld in 2017 heel hard nodig. De toenmalige eigenaar, het Britse Lion Capital, had Hema bij de overname in 2007 volgepompt met schulden, die geherfinancierd moesten worden. Het accepteren van deze voorwaarden was de enige manier om de winkelketen toen niet failliet te laten gaan. Dat Hema die enorme schuld wel moest terugbetalen deerde Lion nauwelijks: de Britten wilden allang van Hema af, die schuld zou snel andermans probleem zijn. 

De afgelopen drie jaar vingen de financiers al meer dan 150 miljoen euro rente op hun lening, blijkt uit Hema's jaarverslagen. Tot het einde van de looptijd, zomer 2022, komt daar nog zeker 100 miljoen bij. Bij een hoge rente hoort normaal gesproken een hoog risico – maar dankzij het bedrijf als onderpand is dat risico hier nogal beperkt. 

Als kers op de taart geeft dat onderpand de financiers nu een enorm machtige positie in de crisisonderhandelingen met eigenaar Boekhoorn, die de winkelketen in 2018 overnam. Dat Hema de pandemie zonder forse schuldsanering niet overleeft, is voor iedereen duidelijk. Veel winkels moesten dicht en de omzet zakt dit jaar fors terug, maar de tientallen miljoenen aan rentelasten moet Hema gewoon blijven betalen (evenals de 150 miljoen per jaar aan huur overigens). 

Eerstejaarsstudent

Marcel Boekhoorn deed in april de eerste zet: hij is bereid Hema van vers kapitaal te voorzien, in ruil voor een financieel offer van de financiers. Op deze manier de pijn verdelen, lijkt geen gek idee. Miljardair Boekhoorn liet zich in 2018 triomfantelijk binnenhalen als de redder van Hema, een man met hart voor de zaak en liefde voor de rookworst. Hij is het aan de 11.500 werknemers wereldwijd verplicht om in de huidige crisis zijn nek uit te steken. 

Tegelijk is zijn vraag aan de obligatiehouders om een deel van hun lening weg te strepen een logische: zij kozen bewust voor een investering met risico en lopen al jaren binnen dankzij de enorme rente. Na de overname stak Boekhoorn zelf 100 miljoen euro in Hema. Een klein offer van de obligatiehouders om een belangrijk Nederlands bedrijf in leven te houden, is niet te veel gevraagd. 

De tegenzet kwam vorige week: de investeerders zijn bereid 300 miljoen euro van de schuld weg te strepen. In ruil daarvoor willen ze wel het hele bedrijf overnemen. Een nogal schaamteloos bod: Hema heeft al jaren een omzet van ruim 1 miljard euro en een operationeel resultaat boven de 100 miljoen – elke eerstejaarsstudent bedrijfskunde snapt dat Hema meer waard moet zijn dan die 300 miljoen euro. 

Hun houding doet denken aan een fenomeen waarover ik eerder in deze crisis schreef: de machtigste financiële spelers vertonen de neiging om de rekening, hoe dan ook, bij een ander neer te leggen. 

Uiteraard gaat Marcel Boekhoorn er niet mee akkoord zijn bedrijf gratis weg te geven. De consequentie van de impasse die hierdoor is ontstaan, werd vanochtend duidelijk: de overheid, met hulp van zakenbank Lazard, praat nu mee over een mogelijk reddingsplan. Het is een denkbaar scenario dat er nieuwe leningen aan Hema verstrekt zullen worden, met een garantstelling van de Rijksoverheid.

De financiers die nu zo brutaal het bedrijf opeisen, zijn stiekem doodsbang helemaal niets van hun lening terug te zien

Dat schuurt, want wat is het gevolg? De leningen aan de huidige obligatiehouders worden met de nieuwe leningen afgelost. Zij lopen als winnaars van tafel, terwijl het risico op wanbetaling voortaan bij de Nederlandse belastingbetaler komt te liggen. 

Een bail-out, kortom, terwijl een bail-in veel wenselijker is – de obligatiehouders betalen dan mee door een deel van hun lening weg te strepen. Het is daarom van belang dat de meepratende ambtenaren één ding niet uit het oog verliezen. De financiers die nu zo brutaal het bedrijf opeisen, zijn stiekem doodsbang helemaal niets meer van hun lening terug te zien. Ze overschreeuwen zichzelf in de hoop dat niemand ziet dat zij wel degelijk een risico lopen. 

Ja, ze hebben het bedrijf als onderpand gekregen, maar: alleen als Hema die lening in juli 2022 niet terugbetaalt. Gaat de winkelketen voor die datum onverhoopt failliet, dan zijn ze vermoedelijk vrijwel hun hele investering kwijt. En, zoals topman Jegen eerder dit voorjaar al waarschuwde: in de huidige situatie is een faillissement niet ondenkbaar.

Er is dus wél een troefkaart: eis van de obligatiehouders dat zij een deel van hun leningen wegstrepen. Betaal een ander deel wel terug. Maak aan de Britse en Amerikaanse hedgefondsen duidelijk dat ze een simpele keuze hebben: meebloeden, of weinig tot niets van hun investering terugzien. Welke optie ze dan zullen kiezen laat zich raden.

Hetzelfde geldt voor Marcel Boekhoorn: maak ook hem duidelijk dat hij nog extra kapitaal in Hema moet steken voordat de overheid financieel bijspringt. Met, volgens Quote, een geschat vermogen van 2 miljard euro moet dat kunnen. 

Publiekstrekker

Van de betrokken Haagse ambtenaren wordt dus een slim en hard onderhandelingsspel gevraagd – een spel dat in de hogere kringen van het zakenleven doodnormaal is. Sterker nog: het is precies de strategie waarmee Marcel Boekhoorn groot is geworden. Hij lijkt elke onderhandeling in te gaan met een doodswens, vaak met een prima resultaat. 

In mijn boek Hema. De onwaarschijnlijke ontsnapping van een nationaal icoon (2018) beschreef ik bijvoorbeeld de eerste onderhandelingen tussen het team van Marcel Boekhoorn en toenmalig eigenaar Lion Capital, in de zomer van 2018. Zodra Boekhoorn zag dat zijn gesprekspartner aan de overkant van de tafel nerveus zat te zweten, haalde hij acuut 100 miljoen af van het openingsbod dat hij in gedachten had – kennelijk wilde de Brit tegenover hem wel héél graag van Hema af. 

Laat Boekhoorn dus een inspiratie zijn: dit spel dient hard gespeeld te worden. Sterker nog: laat Boekhoorn nu eerst precies dat doen waar hij goed in is – laat hem knokken voor zíjn Hema. De pitbullmentaliteit van de Nijmeegse zakenman kan in het voordeel van de Staat werken, want de belangen van overheid en eigenaar zijn aan de onderhandelingstafel tot op zekere hoogte gelijk. Beide willen Hema's financiers overhalen de portemonnee te trekken. Er is geen enkele aanwijzing dat Boekhoorn al klaar was met zijn schaakspel met de schuldeisers. 

Met een evenwichtige schuldsanering heeft Hema gewoon een toekomst. Zoals een insider me zegt: 'Al het getouwtrek dat je nu ziet is logisch, want Hema is nog steeds een mooie buit.’ Met een lagere bedrijfsschuld kan Hema nog jarenlang fungeren als werkgever voor duizenden Nederlandse medewerkers én blijft een belangrijke publiekstrekker in de Nederlandse winkelstraat behouden. 

En nog beter: dan hoeft de belastingbetaler uiteindelijk niet voor de redding op te draaien. Ook wel eens prettig.

Vrijdag 5 juni was Stefan Vermeulen te gast bij Talkshow Op1, op NPO 1.

Stefan Vermeulen
Bijt zich voor FTM vast in schimmige dealtjes, foute gedragingen en geldstromen die het daglicht niet kunnen verdragen.
Gevolgd door 905 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren