Foto door de auteur.

Noord-Holland

Het stinkt in Amsterdam-West, maar niemand weet precies waarom

25
Amsterdam
  • Waarom zijn die luchtkwaliteitsmeetpunten niet ten oosten aangebracht? De dominante windrichting is toch nog altijd zuidwest/west.
  • Moet dit niet zijn: ontblote? Ontblootte is de onvoltooid verleden tijd van ontbloten.

Ook jouw gemeente krijgt steeds meer taken en dus macht. Lokale journalisten zijn steeds minder in staat om deze macht te controleren. Daarom gaat Follow the Money lokaal.

Verschillende bewoners maken melding van een 'chemische olie-achtige lucht' in de Nieuwe Houthavens in Amsterdam-West. De klachten maken duidelijk hoeveel last de bewoners van de nieuwbouwwijk en de havengerelateerde industrie van elkaar kunnen krijgen.

In de Amsterdamse Houthaven ligt een houten vlot in het water. Het is het territorium van twee jongetjes, de zwembroeken nog druipend van het bommetje van zojuist, de haren hoogblond van de eeuwigdurende Hollandse zomer van 2018. Ze liggen languit, maar zijn alert: ze houden iedereen in de gaten die het vlot op hen wil veroveren. En dan vooral dat meisje dat nu dichterbij komt zwemmen, het zusje van één van hen: die vertrouwen ze duidelijk voor geen meter. Vanaf de kant kijkt een man met een reusachtige, ontblootte bierbuik en een ferm glas weizen in de hand toe.

Plots klinkt er gejoel. Kennelijk zijn de machtsverhoudingen veranderd, want het meisje hangt nu vanuit het water aan het been van één van de jongens, terwijl de ander hem vanaf het vlot het water induwt. Het lukt. Half struikelend rest de jongen geen andere keus dan over het meisje heen het water in te duiken. Het ziet er nog sierlijk uit ook. Twee meter verder komt hij boven, lachend. Het is zomervakantie.

Dan trekt een windvlaag langs, die een vreemde lucht meevoert. Het is lastig te benoemen waar het precies naar ruikt – geur is lastig in woorden te vangen – maar de bewoners zijn het er over eens: het stinkt. Buurtbewoner Hans omschrijft het als ‘een beetje een rotte, misselijkmakende lucht’. Een andere buurtbewoner: ‘Ik vind het een beetje ruiken als een tankstation, maar dan penetranter. Alsof je heel dicht boven je benzinetank hangt.’

De lucht baart haar zorgen: ‘Dan zeg ik tegen mijn zoontje dat hij door zijn neus moet ademen als hij naar school fietst.’ Haar man vindt het meer naar nafta ruiken: ‘Ik heb een tijdje op de binnenvaart gewerkt en daar kreeg ik ook altijd hoofdpijn van deze lucht.’ Volgens opa en oma, die vandaag op bezoek zijn, is het ‘een chemische olielucht’. Jelleke, die precies aan de overkant van het IJ in Tuindorp Oostzaan woont, omschrijft het als ‘een heftige dominante olielucht. Het prikt in je keel. Vaak ook ruik ik het ’s nachts, we worden er wakker van, de ramen moeten dan dicht.’

Duurste appartement van Amsterdam

De Nieuwe Houthavens zijn een nieuwe stadswijk rond de gelijknamige stadshaven in het westen van Amsterdam, nog net binnen de ring. De afgelopen jaren zijn hier 1.700 woningen gebouwd, waaronder het markante Pontsteigergebouw. Op de bovenste verdieping daarvan bevindt zich het duurste appartement van Amsterdam; het kwam in 2016 voor 16 miljoen euro in handen van de Amsterdams-Zeeuwse horecamagnaat Won Yip.

Diesel ruikt zwaar, dit is een meer zure gaslucht

Niet ver van het Pontsteigergebouw ligt een aantal boten rond de Haparandadam. Eentje is blauw (met glitters), een volgende roze (met glitters), een derde geel (met glitters) en achteraan is er eentje uitgedost met een grote regenboog-eenhoorn (zonder glitters). Het bedrijf Gayprideboot.nl bouwt hier de boten waarmee organisaties als ING, BNN-VARA en het COC hun steun voor de homoemancipatie tentoonspreiden. Een dozijn mannen, een pet of cowboyhoed op het hoofd tegen de felle zon, legt met tackers en boormachines de laatste hand aan de kleurrijke boten.

‘Het stinkt inderdaad,’ zegt Mattie van der Worm, één van de mannen. ‘Het komt een beetje in golven. Dan stinkt het een minuut of vijf heel erg, en dan is het weer weg. Als je geur zou kunnen vertalen in hoge en lage tonen, dan zou ik dit omschrijven als een hoge geur. Diesel ruikt zwaar, dit is een meer zure gaslucht. Ik maak me daar wel zorgen over, je voelt meteen dat het niet goed is voor je lijf.'

Beschuldigende vinger naar Main BV

Hij heeft geen idee waar de stank vandaan komt. Een aantal bewoners heeft echter wel een idee. Ze verdenken Main BV, een olieverwerkend bedrijf twee kilometer verderop, aan de Petroleumhaven; het is vanuit de Nieuwe Houthavens nog net zichtbaar. De bewoners vertrouwen het bedrijf niet, onder meer vanwege de hoofdrol die het bedrijf speelt in de schandaaldocumentaire Beerput Nederland: daarin wordt Main ervan beschuldigd dat het 14 miljoen liter chemisch afvalwater illegaal op het IJ heeft geloosd.

Een woordvoerder van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, de overheidsinstantie die toezicht houdt op de naleving van milieuregels, kan echter niet zeggen of de klachten door Main veroorzaakt worden. De dienst vertelt dat er deze zomer tot dusver 72 stankgerelateerde klachten binnenkwamen, maar dat bij 58 klachten niet achterhaald kon worden welk bedrijf de veroorzaker was. Bij 14 klachten kon wél een oorzaak worden gevonden, maar die waren te herleiden tot verschillende bedrijven: naast olieterminals omvat in het Westelijk Havengebied ook een fabriek die sojabonen verwerkt, en een verwerker van organische restmaterialen en bijproducten uit de voedselketen. Geen enkele klacht was rechtstreeks toe te schrijven aan Main. Het bedrijf geeft dan ook aan niet bekend te zijn met de klachten.

Dwangsom van 10.000 euro

Wel heeft de omgevingsdienst onlangs aan Main een dwangsom van 10.000 per overtreding (met een maximum van 50.000 euro) opgelegd. Volgens de woordvoerder was dat vanwege ‘het onvoldoende treffen van maatregelen om ongewone voorvallen te voorkomen. Om ongewone voorvallen te voorkomen moet onder andere de dampverwerkingsinstallatie goed werken. In juli ontvingen wij echter meldingen dat deze installatie niet volledig naar behoren werkte (door de sterk verhoogde buitentemperatuur), waarna we de dwangsom geïnd hebben. Een dag later heeft Main extra maatregelen getroffen en de naverbrander geplaatst.’

Main bevestigt: ‘In juli heeft de omgevingsdienst ons een dwangsom opgelegd van 10.000 euro wegens het in de optiek van de omgevingsdienst niet voldoen aan de eisen van de LOD-beschikking.’ Main geeft aan dat het standaard een dampverwerkingsunit heeft aangesloten: 'Onze installatie voldoet momenteel aan de eisen.’

Sinds eind juli heeft de omgevingsdienst volgens de woordvoerder nog één stankklacht ontvangen waarvan de vermoedelijke veroorzaker een olieterminal aan de zuidkant van het Noordzeekanaal was. ‘Maar het is niet gelukt om de werkelijke veroorzaker te achterhalen.’

De twee luchtmeetstations in de haven laten wel degelijk kortstondige pieken in tolueen en xyleen zien

De omgevingsdienst wordt daarbij niet bepaald geholpen door stations die de luchtkwaliteit meten. Op Luchtmeetnet.nl is te zien waar die stations geplaatst zijn. In de regio Amsterdam staan ruim twintig luchtmeetstations, maar slechts vier daarvan rapporteren over de hoeveelheid benzeen, tolueen en xyleen in de lucht: stoffen die een chemische olielucht verspreiden, zoals die door de bewoners omschreven wordt. Van die vier stations bevinden zich er twee in het havengebied, allebei ten westen van de Petroleumhaven. De woonwijken rond de Nieuwe Houthavens bevinden zich echter ten oosten van de Petroleumhaven.

Overigens laten de openbare cijfers van deze twee luchtmeetstations in de haven wel degelijk kortstondige pieken zien bij de registratie van met name tolueen en xyleen. Op donderdag 10 augustus werd om 10 uur ’s ochtends bijvoorbeeld een hoeveelheid van 23 microgram xyleen per kubieke meter lucht gemeten, terwijl een concentratie van 2 microgram normaal is. Verhoogde concentraties kunnen een teken zijn van lekkages bij de industrie of van een verkeerd gebruik van oplosmiddelen. Voor de concentraties xyleen en tolueen in de lucht bestaan echter geen wettelijke normen, omdat deze minder schadelijk zijn voor de volksgezondheid dan benzeen.

Haven-Stad: 70 duizend woningen naast de havenbedrijven

Waar de emissies precies vandaan komen, blijft dus onduidelijk. De klachten brengen echter wel aan het licht dat inwoners van de nieuwe stadswijk en de havengerelateerde industrie niet elkaars ideale buren zijn. Dit probleem zal de komende jaren alleen maar groter worden, aangezien de gemeente vanwege de Amsterdamse woningnood haast wil maken met de ontwikkeling van Haven-Stad, een gigantisch nieuw stadsdeel van 40 tot 70 duizend woningen – evenveel als de stad Leiden.

Om het stadsdeel mogelijk te maken, zal een aantal bedrijven moeten verhuizen. Het gaat dan met name om bedrijven rond de Coen- en Vlothaven: daar vinden nu nog bedrijfsactiviteiten plaats, maar het is de bedoeling dat er woningen komen. De belangrijkste bedrijven in dit havengebied, waaronder Cargill, Eggerding, Bunge en ICL, lagen jarenlang met de gemeente in de clinch over de nieuwbouwplannen, omdat ze strengere milieuvoorschriften vreesden. Na een jarenlange juridische strijd werd in 2008 een convenant gesloten: de bedrijven accepteerden een klein aantal nieuwe woningen (wat de weg vrijmaakte voor de nieuwe wijk rond de Nieuwe Houthavens), in ruil voor een bevriezing van verdere woningbouwplannen. Inmiddels staat de woningmarkt dusdanig onder druk, dat de gemeente alsnog graag in versneld tempo aan de slag wil met de ontwikkeling van Haven-Stad. Een aantal belangrijke bedrijven rond de Coen- en Vlothaven zei al eerder tegen FTM dat ze begrip hebben voor die situatie en best willen verhuizen, mits er een nieuwe locatie gevonden wordt die aan hun voorwaarden voldoet.

Direct naast het nieuwe stadsdeel bevindt zich echter de Petroleumhaven. Die blijft (voorlopig) nog bestemd voor de havenindustrie, maar dat betekent dus dat de nieuwe bewoners van Haven-Stad de olie- en benzineterminals als directe buren zullen krijgen.

Wie wil weten hoe dit het woonplezier zal beïnvloeden, kan het definitief ontwerp voor een waterplein in het stadsdeel erop naslaan: ‘Het is ongezond om in het water van Houthaven te zwemmen. Dit komt doordat het water in open verbinding staat met het IJ. (...) Een andere reden is dat industrie in het verleden de bodem van Houthaven op veel plaatsen heeft vervuild. Deze vervuilde bodem is van invloed op de waterkwaliteit. De gemeente zorgt daarom niet voor voorzieningen (zoals trappetjes en ballenlijnen) omdat daarmee de indruk wordt gewekt dat het water schoon genoeg is in de Houthaven. Wie toch besluit om daar te gaan zwemmen, doet dat geheel op eigen risico.’

Water om naar te kijken dus, maar geen trappetjes om erin te kunnen zwemmen. Hoe lang de zomer ook duurt.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Ties Joosten

Gevolgd door 318 leden

Journalist. Schrijver. Haven. Klimaat. Feyenoord. Soms wat hiphop. Voorheen hoofdredacteur van Blendle.

Lees meer

Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

Volg Ties Joosten
Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

FTM Lokaal

Gevolgd door 444 leden

Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Volg dossier