Nederlandse startups lobbyen niet, dat doen de corporates wel voor ze

4 Connecties

Onderwerpen

Startups

Organisaties

VNO-NCW

Werkvelden

Politiek Lobby
5 Bijdragen

Al kunnen innovatieve start-ups en bedrijven vaak hele sectoren ontwrichten, één ding veranderen ze niet: het aloude lobbyspel. Dat moeten ze meespelen, steeds vaker en steeds eerder. Maar Nederlandse startups doen dat anders: die leggen hun belangenbehartiging in handen van hun dino-concurrenten die makkelijker toegang hebben tot beleidsmakers. De vraag is wie daarbij uiteindelijk het grootste voordeel heeft.

Nog geen product op de markt, maar al wel lobbyen. Magic Leap, een Amerikaanse start-up op in Virtual Reality doet het. Andere startups die het licht pas twee jaar geleden zagen, strikten lobbyisten die eerder hun brood bij Obama verdienden. In de Verenigde Staten is het geen uitzondering meer dat zelfs piepjonge, maar snel groeiende, bedrijven een volwassen lobby optuigen. Het beeld van een nerd in een vaal t-shirt en afgetrapte sneakers, devoot werkend aan een miljoenenidee in een garage, staat ver af van bureaucratisch of politiek gekonkel. Silicon Valley ligt niet alleen hemelsbreed ver van Washington DC, maar ook gevoelsmatig. Toch hebben netelige kwesties bij de bekende startups Uber en Airbnb navolgers doen beseffen dat politieke maatregelen vergaande gevolgen kunnen hebben. Het is dus noodzaak om daar zo vroeg mogelijk invloed op uit te oefenen.

Tesla-taks

Een aantal bedreigers van de gevestigde orde weet inmiddels ook het Binnenhof goed te vinden. Tesla, de maker van luxe volledig elektrisch aangedreven auto’s, was vorig jaar heel even talk of the town op het Binnenhof. In de aanloop naar het Kamerdebat over de kabinetsbrief rond autobelastingen wist het zich midden in de schijnwerpers te wurmen. ‘Gemiddeld hebben wij de firma Tesla allemaal drie keer aan de telefoon gehad’ zei staatssecretaris Wiebes in het drie uur durende debat waarin het merk 32 keer werd genoemd. Carola Schouten van de ChristenUnie wist al vroeg welke kant het opging: ‘Deze debatten zijn altijd leuk, want er komt altijd één merk centraal te staan. Ik heb zo het idee dat het in deze ronde de Tesla gaat worden.’

‘Gemiddeld hebben wij de firma Tesla allemaal drie keer aan de telefoon gehad’ aldus Wiebes in het debat waarin het merk 32 keer werd genoemd

Wat maakte Tesla zo gedreven om in Den Haag invloed uit te oefenen? De nieuwe bijtellingsregels pakten slecht uit voor het Californische automerk. De zeer gunstige bijtelling voor vol-elektrische wagens zou namelijk alleen gelden voor auto’s tot 50.000 euro, een wens van de gevestigde autobranche. Tesla’s goedkoopste model kost meer dan 80.000 euro. Tesla, dat zich onder andere liet bijstaan door lobbykantoor IvCB, sloeg flink op de trom. In de media werd het prijsplafond al omgedoopt tot de ‘Tesla-taks’. Zelfs Tesla-oprichter en tech-icoon Elon Musk kwam naar Nederland en maakte tijdens de opening van de nieuw - vooral om fiscale motieven - gebouwde fabriek in Tilburg de gelegenheid te baat om de kwestie aan te kaarten.

Voet tussen de deur

Een aantal bedrijven kiest er niet voor een lobbybureau in de arm te nemen, maar investeert in de eigen organisatie. Afgelopen week werd bekend dat VVD-Kamerlid Bart de Liefde zijn zetel opgeeft om te gaan lobbyen voor het taxibedrijf Uber. De Liefde, die eerder fractiemedewerker was bij de VVD en daarna aan de slag ging bij lobbykantoor Dröge & van Drimmelen, wordt public policy manager bij Uber. Voor het bedrijf valt nog heel wat beleid te managen, want Uber heeft al tijden te maken met zware weerstand in de uitvoering van zijn diensten en dat niet alleen bij het omstreden en verboden Uberpop, de dienst waarbij iedereen een taxirit kan uitvoeren, ook niet-professionele taxichauffeurs. De overstap van De Liefde maakte nog enige tongen los. Netflix, dat zijn Europese hoofdkwartier in Amsterdam heeft, pakte het iets minder opzichtig aan, maar probeert met zijn personeelsbeleid ook een voet tussen de politieke deur te krijgen. Sinds enkele maanden heeft het een voormalig beleidsadviseur van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap als lobbyist. In zijn vorige betrekking was hij bij het ministerie projectmanager rondom interactieve televisie. De afdelingsdirecteur public policy van Netflix lobbyde op haar beurt eerder bij de Nederlandse ngo Bits of Freedom voor netneutraliteit, net als Netflix deed.

Amerikaanse dominantie

Het is geen toeval dat het vooral Amerikaanse bedrijven actief zijn in de politieke arena. Zij groeiden binnen enkele jaren uit tot miljardenbedrijven. Ze hebben grote belangen, niet alleen in hun eigen land, maar ook daarbuiten. De dominantie van de techgiganten is in Brussel eveneens aan de orde. Zo is er het European Internet Forum, waar Europarlementariërs overleggen met internetbedrijven, vooral Amerikaanse. Voor 25 Europese bedrijven was dat een reden om eind vorig jaar een eigen belangenorganisatie op te richten. Van deze European Tech Alliance mogen enkel internetbedrijven van Europese origine lid worden. De club wordt aangevoerd door Niklas Zennström, de mede-oprichter van Skype. Niet de minste namen maken er deel van uit: het Zweedse Spotify, concurrent Deezer uit Frankrijk, waar ook de populaire carpooldienst BlaBlaCar vandaan komt, bijvoorbeeld, net als het Finse bedrijf achter het spelletje Angry Birds. Fabrizio Porrino is directeur van FacilityLive en mede-oprichter van de belangenvereniging. Volgens hem komt de vereniging voort uit een wens van de Europese Commissie zelf: ‘Als het gaat om digitalisering en innovatie spraken mensen binnen Commissie voortdurend met Amerikaanse bedrijven. Dat wilden ze zelf graag anders zien, want zij zien ook wel dat die bedrijven hun eigen belangen verdedigen. Europees beleid maken door vooral te praten met Amerikaanse bedrijven doet de geloofwaardigheid bovendien ook geen goed. Vanuit de Commissie is meermaals gehint dat ze met Europese bedrijven in gesprek willen.’

Nederland nergens te bekennen

Porrino legt uit waarom het voor Europese startups belangrijk is om zich in het politieke debat te mengen: ‘15 jaar geleden liep iedereen met een Nokia rond, maar nu importeert Europa al haar technologie. Voor Europa is het de vraag hoe het die positie weer terugkrijgt. Daarnaast is het voor mij als Europeaan afgelopen als een nieuwe regel mijn bedrijfsmodel in gevaar brengt. Voor bedrijven als Uber is dat anders, Europa is voor hen slechts een markt.’ De Commissie Juncker heeft het vormen van een digital single market als een van haar topprioriteiten aangemerkt. Waar Spotify, maar ook kleinere internet-based bedrijven zich ervan bewust zijn dat zulke grote politieke projecten vergaande gevolgen kunnen hebben voor hen, lijken hun Nederlandse soortgenoten zich afzijdig te houden. Porrino, die al jaren in Brussel werkt en eerder actief was bij het Europees Parlement, ziet zijn collega's in elk geval nauwelijks. ‘De techwereld in Brussel is klein, iedereen kent elkaar. Vanuit die groep hebben we de alliantie opgericht en daarna bedrijven actief benaderd. Er zijn inderdaad geen Nederlandse bedrijven lid. Buiten Booking.com ken ik er ook geen die in Brussel aanwezig is.’

De nieuwe huisstijl van Uber

Liever werken dan lobbyen

Spotify, Uber, Netflix, ze veranderen allemaal radicaal de sector waarin ze opereren en ze spenderen miljoenen aan lobby. Maar hoe behartigt het bedrijf dat omschreven wordt als de iTunes van de journalistiek haar belangen? ‘Daar kan ik kort over zijn’, zegt Marten Blankensteijn, oprichter van Blendle. ‘Helemaal niet. We zijn zo druk dat we daar ook geen tijd voor hebben.

'Blendle kan bestaan binnen de regels, we hebben niet, zoals Uber, nieuwe wetgeving nodig voor onze activiteiten'

Bovendien kunnen we gewoon bestaan binnen de huidige regels, we hebben niet, zoals Uber, nieuwe wetgeving nodig voor onze activiteiten.’ Blendle ziet zich dus niet genoodzaakt om te lobbyen, al spelen er zaken die ook het bedrijf raken. Blankensteijn: ‘Kranten betalen 6 procent btw over hun papieren omzet en 21 procent over hun digitale. Eventuele veranderingen daarin raken ons ook, maar de grootste uitgeverijen zijn daar al mee bezig. Wij hebben niet het idee dat het veel toevoegt als wij ons daar ook in mengen.’ Ook Ali Niknam houdt zich niet met lobbyen bezig. Niknam is de oprichter van Bunq, de app die betalingsverkeer veel makkelijk moet maken en daarmee een bedreiging vormt voor diensten van de grote systeembanken: ‘We hadden geen contacten met politici of beleidsmakers voor aanvragen van de bankvergunning.’ Over de regels rondom de bankvergunning wordt door andere fintech-bedrijven nogal eens geklaagd, ook bij het rondetafelgesprek over fintech met Kamerleden, dat onlangs werd gehouden. Niknam: ‘Er ontstaat de laatste tijd een beeld dat je allerlei capriolen moet uithalen om een bankvergunning te krijgen, maar die ervaring hebben wij niet.’ Het antwoord van Niknam op de vraag of hij daarom niet heeft deelgenomen aan het rondetafelgesprek is wellicht tekenend voor de houding van de Nederlandse startups: ‘Ik weet niet of we zijn uitgenodigd, het was in ieder geval geen bewuste keuze om niet te gaan’.

Positie behouden

Erik Stam, hoogleraar Economics of Entrepreneurship and Innovation aan de Universiteit Utrecht, noemt twee redenen waarom Nederlandse startups niet lobbyen in tegenstelling tot hun Amerikaanse snelgroeiende jonge innovatieve bedrijven. ‘De Verenigde Staten kent een sterke small business lobby met een lange traditie. Dat maakt het voor startups ook vanzelfsprekender om hun belangen te behartigen. In Nederland staat het mkb juist compleet in te schaduw van de multinationals en VNO-NCW. Ten tweede wordt belangenbehartiging belangrijker als er miljoenen geïnvesteerd worden in een startup. In de VS is dat nu eenmaal vaker het geval’.

‘De VS kent een sterke small business lobby met een lange traditie'

Toch kunnen startups tegen verschillende problemen aanlopen in de politiek volgens een adviseur die zich bezighoudt met belangenbehartiging van jonge innovatieve bedrijven. Zo hebben besluitvormers vaak weinig kennis van nieuwe technologieën, waardoor het startups veel tijd kost om hun verhaal duidelijk te maken. De onwetendheid zorgt er ook voor dat maatregelen naar aanleiding van incidenten onbedoelde neveneffecten kunnen hebben, zeker op het gebied van internet. Zowel startups als beleidsmakers worden dan overrompeld, want beide hebben onvoldoende gevoel voor de verbondenheid van issues.

In de schoot van VNO-NCW

Nederlandse disruptors komen niet of nauwelijks in beweging voor hun belangen, maar dat wil niet zeggen dat er niet voor hen wordt gelobbyd. StartupDelta, een initiatief van de overheid en gesponsord door IBM, probeert hindernissen weg te nemen om het startup-klimaat in Nederland te verbeteren. In het kader hiervan brachten premier Rutte en speciaal gazant voor StartupDelta Neelie Kroes deze week een bezoek aan Silicon Valley. Na anderhalf jaar stopt in juli het project alweer en nemen MBK-Nederland en VNO-NCW het stokje over om ‘bruggen slaan tussen starters, grote bedrijven en de politiek’. In een gezamenlijk interview in Het Financieele Dagblad met Hans de Boer stelde Neelie Kroes: ‘Het onorthodoxe en rebelse van ons programma moet behouden blijven, dan kom je al snel uit bij VNO-NCW.’ Het is alleen de vraag hoeveel rebellie de partijen binnen Nederlands invloedrijkste lobbyclub verdragen. Het is namelijk inherent aan startups die de markt opschudden dat ze een bedreiging vormen voor de positie van de gevestigde orde. In de gemaakte afspraken tussen VNO-NCW, MKB-Nederland en StartupDelta klinkt al door dat de werkgeversorganisaties startups het liefst in de bestaande poldermal willen stoppen. Ze roepen hen namelijk op om lid te worden van de bestaande brancheverenigingen. De kans dat een sector-ontwrichtend bedrijf als Uber lid wordt van KNV Taxi lijkt echter nihil.

De werkgeversorganisaties willen startups het liefst in de bestaande poldermal stoppen

Er is een aantal strategische overwegingen waarom bestaande branche- en belangenclubs zich zo graag committeren aan het startup-debat. Relevant blijven en daarmee invloed behouden is daar een van. Als besluitvormers de benodigde informatie namelijk niet van de belangenclub horen, gaan ze op zoek naar anderen en dreigt de eigen inbreng te verwateren. Vooral de betrokkenheid van brancheverenigingen zou voortkomen uit het verdedigen van de bestaande belangen en de instandhouding van hun verworven positie. Daarbij is het eenvoudig om te pleiten voor verbetering van het startup-klimaat, niemand is immers tegen vernieuwing in het algemeen. De botsende belangen manifesteren zich echter zodra het concreet wordt. Omdat de gevestigde belangen ook de meeste contributie betalen, zal hun stem binnen de verenigingen het meeste meeste gewicht hebben.

 

"Veel initiatieven op dit gebied zijn er op gericht om bedrijven en R&D-afdelingen in contact te brengen met startups"

Innovatiebeleid

De wijze waarop de gevestigde partijen zich het startup-dossier toe-eigenen en zich opwerpen als belangenbehartigers voor nieuwkomers die juist de gevestigde orde bedreigen, kan ook gezien worden als een slimme manier om te innoveren. Veel initiatieven op dit gebied zijn er namelijk op gericht om bedrijven en R&D-afdelingen in contact te brengen met startups.

Ook Holland Fintech, een netwerkbedrijf dat alle kenmerken vertoont van een belangenvereniging, wil zijn leden graag bij elkaar brengen om innovatie in de financiële wereld te stimuleren. Leden betalen een omzetafhankelijke bijdrage waardoor de aangesloten banken ABN Amro, ING en Rabobank veruit het meeste inleggen. ‘We werken met een dubbele opt-in. Dat wil zeggen dat als bijvoorbeeld een bank tegen een probleem aanloopt, of geïnteresseerd is in een startup, dan moeten beide partijen daarmee instemmen’, aldus directeur Don Ginsel. Door dicht op het vuur te zitten verschaffen gevestigde partijen zich gemakkelijker toegang tot innovatieve diensten en producten die ze zelf niet kunnen ontwikkelen. Initiatieven die het startup-klimaat bevorderen dreigen daarmee vooral een nieuwe vorm van innovatiebeleid te worden. Ook Porrino wijst hierop: Er zijn twee manieren om te innoveren: door het zelf te doen of door techniek over te nemen. Het laatste gebeurt nu veel door grote bedrijven, die door hun omvang zich minder in staat zijn om met radicaal nieuwe ideeën te ontwikkelen’.   

Scale-ups

Bij de lancering van hun actieagenda voor het stimuleren van het ‘startup-ecosysteem’ geven de werkgeversorganisaties aan het opvallend te vinden dat er in Nederland zo weinig zogenaamde scale-ups zijn, startups die door weten te groeien tot mondiale bedrijven. Het is alleen de vraag of de agenda daar veel verandering in gaat brengen. Zeker scale-ups als Booking.com en Adyen hebben kritische massa weten te genereren die sectoren op hun kop zetten en de positie van gevestigde partijen ondermijnen. Traditionele spelers willen met de agenda dus meer scale-ups, maar daarmee dragen ze ook bij aan hun eigen ondergang. Dat lijkt niet erg logisch. Een waarschijnlijker scenario is dat van het topsectorenbeleid, dat eveneens door de grote gevestigde partijen is geannexeerd. Ook daar werd vooraf met grote woorden de ambitie uitgesproken om innovatie in Nederland op grote schaal te stimuleren. Uiteindelijk bleek het vooral een subsidiepot voor grote bedrijven te zijn. Kleine innovatieve ondernemers klaagden regelmatig dat zij slechts met moeite een voet tussen de deur kregen. Diverse mensen binnen de startup-wereld geven aan dat startups nu, zeker bij de overheid, een grote gunfactor hebben, al kan dat zomaar omslaan, zoals Uber laat zien. Toch weten nog maar weinig beleidsmakers de kleine innovatieve starters te vinden, ze praten vooral met de usual suspects uit de polder. Zolang start-ups niet zelf gaan lobbyen voor hun belangen, wordt het wel voor hen gedaan. Maar de partijen die een stoeltje aan tafel veroveren hebben hun eigen strategische motieven. Die stroken niet altijd met die van jonge bedrijven met disruptieve werkwijzen en producten.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Pieter van der Lugt

Gevolgd door 251 leden

Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...

Dit artikel zit in het dossier

De #Lobbycratie

Gevolgd door 2592 leden

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

Volg dossier