Steuntrekkers aan het woord

    Dag 11 en 12 van de verhoren van de Commissie De Wit leverde hier en daar bijzondere momenten en uitspraken op.

    Dag 11 van de verhoren van de Commissie de Wit had mijn bijzondere interesse, want de problematiek zou weer belicht worden vanuit de bankiersoptiek. Achereenvolgens kwamen Michael Enthoven (namens ABN Amro), Alex Wynaendts (Aegon) en Ronald Latenstein (SNS Reaal) aan het woord.

    De aftrap was voor Enthoven. Ik zal niet verhullen dat ik met een flinke dosis scepsis naar deze man zat te luisteren. Ik was destijds nogal verbaasd dat deze oud-topman van NIBC, en dus verantwoordelijk voor de rommelkredieten van NIBC waarmee de bank de eerste bank was die in de problemen terecht kwam (NIBC had onder zijn leiding vol in subprime hypotheken belegd), door minister Bos werd aangezocht om commissaris te worden bij ABN Amro en namens de Staat bestuurder van RFS Holdings (het consortium van Santander, RBS en Fortis). Enthoven nam wel genoegen met het salaris van een Officier van Justitie van 90 duizend euro en zag af van bonussen en commissarisvergoedingen (schuld en boete?).

     

    De specialist op het gebied van subprime kredieten: Michael Enthoven

    Ondergekapitaliseerd
    Ik kan u zeggen  dat het geen lekkere baan was die Enthoven kreeg. Hij stapte in RFS holding zonder enige achtergrond. Fortis had geen enkel dossier achtergelaten (hoe dat mogelijk is werd niet duidelijk) en de consortiumovereenkomst was uiterst ingewikkeld. Tot overmaat van ramp was de sfeer in RFS te snijden. Hoewel de Staat de positie van Fortis had overgenomen, dat werd natuurlijk door de andere twee partners zeer op prijs gesteld, probeerde Santander haar geld (6,5 miljard) uit het consortium te krijgen. Dat was niet mogelijk omdat anders RFS ondergekapitaliseerd zou zijn en Enthoven gaf aan dat de afspraak binnen RFS was "een voor allen, allen voor een". Die afspraak had de Nederlandse overheid overigens ook  niet begrepen, want toen RBS in de problemen kwam - Enthoven gaf fijntjes aan dat hij dat uit de krant moest vernemen - liep de Nederlandse Staat een bijstortingsverplichting op die uiteindelijk 10 miljard kon bedragen. Gelukkig dat de Engelse Staat RBS heeft gekocht. De conclusie van Enthoven was dat ABN Amro dreef op Santander. Pas na de overname van RBS en de storting van RBS in RFS kon de splitsing plaatsvinden.

    Met veel gevoel voor understatement zei Enthoven dat "een juridische opsplitsing van een systeembank niet is aan te raden".

    Te licht bevonden
    Enthoven was ook commissaris bij ABN Amro, gevraagd door Ronald Gerritse die toen op het Ministerie van Financiën (MvF) werkte (en sinds begin 2011 de hoogste baas bij de AFM is).

      Hij was een commissaris die zonder instructies van de Staat en zonder last of ruggespraak het belang ABN Amro vertegenwoordigde. Hij beschouwde zichzelf niet als overheidscommissaris vergelijkbaar met ING, Aegon of SNS. Enthoven werd in die hoedanigheid ondervraagd over het beloningsbeleid. Dat beleid moest volgens Enthoven "maatschappelijk aanvaardbaar" zijn. Samen met Zalm heeft Enthoven de nieuwe RvB samengesteld.

    Interessant was dat Enthoven een andere lezing gaf dan Schmittmann. Schmittmann zei dat hij gevraagd was om te blijven (vandaar de vertrekpremie, weet u nog, de vraag van Graus). Enthoven zegt dat Schmittmann alleen wilde blijven als CEO van de nieuwe bank. Met andere woorden; hij was uit op de positie van Gerrit Zalm, anders hoefde het niet. Blijkbaar is Schmittmann gewogen en te licht bevonden.

    Daarna kwamen de twee steuntrekkers aan het woord. Alex Wynaendts oogde buitengewoon nerveus, Ronald Latenstein daarentegen bleek de rust zelve. Dit is op zich vreemd, want Aegon heeft alle staatssteun met forse premie terugbetaald, terwijl SNS voorlopig nog aan het staatssteun-infuus ligt.

    Net als bij ING waren de vragen van de commissie erop gericht uit te zoeken of Aegon zich voldoende ervan bewust was dat eigen vermogen cruciaal was en dat niet te licht met dit eigen vermogen is omgesprongen (ING had net voor de crisis een paar miljard teruggegeven aan de aandeelhouder). Aegon was zich daarvan zeer bewust en was druk bezig om "kapitaal vrij te spelen".  Echter, in de woorden van Wynaendts, "het ging allemaal heel snel en we konden niet voorzien dat het zo erg zou worden". Om die reden heeft Aegon toch nog een interim dividend betaald.

     

    Alex Wynaendts; een tikkeltje nerveus

    Het geheime Catshuis-beraaad
    Aegon wilde de AA-rating kost wat kost behouden omdat anders neergaande spiraal dreigde. Een verzekeraar MOET aan haar lange termijn verplichtingen kunnen voldoen.

    Wynaendts (ceo sinds april 2008) had zijn eerste kennismakingsgesprek met het MvF toevallig in de week na val Lehman en kon direct informeren of het loket ook voor Aegon open was. Zeer bevreemdend was het om te horen dat Wynaendts de datum van dit gesprek niet meer kon terugvinden (he??). DNB was altijd bij gesprekken met MvF.

    Aegon heeft er alles gedaan om in aanmerking te komen voor VS steunprogramma TARP, zelfs het aankopen van kleine VS bank. Wynaendts is "tot op vandaag teleurgesteld" dat buitenlandse verzekeraars werden geweigerd.

    Ook Aegon was aanwezig op het geheime Catshuis beraad op 19 augustus 2008 (zie verslag Ollengren). Aegon wist dat het loket maar 1 keer open zou gaan en koos voor het gemak dezelfde dealstructuur (extra kapitaal) als ING.  Dat zou minder uitleg geven in de markt. Wat is het fijn als je allemaal in hetzelfde schuitje zit!

    Jammer is dat de rol van de Vereniging Aegon maar zijdelings aan bod is gekomen. De Vereniging heeft altijd een bepalende rol gespeeld in de kapitaalsvoorziening van Aegon en haar rol is altijd enigszins duister geweest.

    Tot slot, Latenstein van SNS Reaal. Ook hier is een Vereniging aanwezig, de Stichting Beheer, die klaar stond met kapitaal. Latenstein maakte duidelijk dat liquiditeitsbeheer allesbepalend was voor SNS. Daar is dan ook scherp op gestuurd. Het was al snel duidelijk dat SNS zonder extra eigen vermogen in de problemen zou komen. DNB eiste van SNS meer buffervermogen dan de 500 miljoen euro die Stichting Beheer gaf en dus moest SNS wel aankloppen voor steun. De premie die de Staat vroeg, vond Latenstein wel pittig. SNS had zelf een voorkeur voor bepaalde commissarissen, De Staat koos echter andere kandidaten.

    Opvallend was dat de commissie nu wel een keer vroeg naar de HUIDIGE gang van zaken: wat als staatssteun niet wordt terugbetaald voor 2013! De indruk die achterbleef was dat dit wel eens realiteit kan zijn en dat dan opnieuw een aanvraag gedaan moet worden. Daarmee zit SNS Reaal in een wezenlijk andere positie als ING en Aegon.


    Dag 12

    Afgelopen vrijdag was de Commissie de Wit op de helft. In de verhoorstoel zat ex-DNB bestuurder Arnold Schilder. Schilder is weg bij DNB en is nu hoogleraar aan de VU en voorzitter van de IAASB. Om zijn gewicht te benadrukken was Schilder de enige die afgelopen vrijdag werd ondervraagd. Ik ging er eens goed voor zitten, want Schilder heeft de reputatie om geen blad voor de mond te nemen.

    Het gaat om macht
    Hij heeft mij niet teleurgesteld. Eerst maakte Schilder volkomen duidelijk dat hij (DNB) hun zorg hadden over het beperkte boekenonderzoek. DNB heeft dit "duidelijk en indringend" overgebracht aan de heren Votron, en Kloosterman. Kloosterman deed daar nogal laconiek over ("we kenden onze concurrent"). Schilder dacht dat het wellicht te maken had met het feit dat een aantal heren (Votron en Kloosterman) bij ABN Amro hadden gewerkt. Hij was er duidelijk niet van onder de indruk.

    De commissie vroeg naar de samenwerking met de Belgische toezichthouder. Een gevoelig punt. Schilder: samenwerking tussen Belgische en Nederlandse toezichthouders was "bij tijd en wijle spannend". De Belgen vonden dat DNB zich op hun terrein begaven, met name toen het spannend werd. Het werd duidelijk dat de "voorrangsregels" bij toezicht draaien om omvang (dat was mij al lang duidelijk: het gaat om macht, om wie de baas mag spelen, daarom wilde Wellink dat ING Fortis zou overnemen).

    Interessant is dat Schilder opmerkte dat de nadruk op hoofdtoezichthoudersschap van DNB schadelijker was dan verwacht: we hadden het anders moeten doen.

    Prachtige deal
    Het werd pas echt interessant toen de commissie vroeg of DNB wist dat er meer geld in ABN AMro moest dan de 16,8 miljard. De ambtenaren van MvF , maar ook Ollegren van Algemene Zaken (AZ), waren dat niet, zo verklaarden zij. Schilder was overduidelijk. DNB wist het en MvF had het moeten weten. Het was bekend dat er een afboeking van 8 miljard aan goodwill zou moeten plaatsvinden. Het was "evident".

    De commissie ging ook nog in op de "remedie". Dit lijkt een beetje op voorsorteren op het verhoor van Neelie Kroes dat op 7 december op het programma staat. (Het betreft vooral de verkoop van HBU en twee grote kantoren; Schilder ging er niet echt op in. Wel zei hij dat Deutsche bank een prachtige deal kreeg met garanties op alles.)

    DNB heeft heeft serieus gezocht naar een private oplossing voor Fortis, waarbij ook BNP Paribas was betrokken. Al eerder had Schilder gezegd dat grensoverschrijdend toezicht lastig was. Om die reden leek het alsof de commissie twijfelde aan de oprechtheid van Schilder en of een nationale oplossing niet bij voorbaat de uitkomst moest zijn. Schilder antwoordde met: "Zo zitten we niet in elkaar". De felheid van de commissie is goed te illusteren met de opmerking van commissielid Vermeij die vaststelt: "De feiten weerspreken dat alle opties op tafel lagen".
    Schilder had overigens al op zaterdag van Kloosterman gehoord dat de Belgen op koers lagen om tot nationaliseren over te gaan. Het is echt curieus dat Schilder deze informatie niet heeft doorgespeeld naar het MvF. Schilder gaf aan dat hij niet wenste in te gaan op "geruchten". Je kunt je bijna niet voorstellen dat Schilder dit belangrijke bericht niet even heeft doorgegeven aan Wellink. In ieder geval is daardoor 1 kostbare dag verloren gegaan.


    Lees ook het blog van Peter Verhaar over banken, brokers en beurzen
    www.bank.blog.nl
    www.pfverhaar.nl
    twitter: @peterverhaar

     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 231 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren