Hotel Chogogo op Bonaire

Wie betaalt? En wie bepaalt? FTM zoekt uit hoe de politieke worst écht gedraaid wordt. Lees meer

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt gezien als een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen van die wereld komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen en duikt de lobbywereld in om te zien hoe de worst écht gedraaid wordt.

152 artikelen

Ruimte is een schaars goed in Nederland. Wie trekt in deze strijd aan het langste eind? Lees meer

We willen natuur en recreatie, maar er moeten ook woonwijken en energiecentrales worden gebouwd. De stikstofcrisis dwingt tot het maken van scherpe keuzes. Wie trekt in deze strijd aan het langste eind? En wie delft het onderspit? In dit dossier trekt Follow the Money het land in om dat te onderzoeken.

In de strijd om openbare ruimte gaat het vaak om ontwikkelingen waar veel (belasting-)geld mee gemoeid is. Bij wie komt dit geld terecht? Wordt het in dienst van de samenleving besteed? Het is regelmatig moeilijk te controleren. Bovendien is de openbare ruimte van ons allemaal: hoe meer die onder druk komt te staan, des te belangrijker het is om een vinger aan de pols te houden hoe deze wordt ingericht.

36 artikelen

Hotel Chogogo op Bonaire © Casper Douma

Strafrechtelijk onderzoek naar hotelstrand richt zich ook op de bestuurders van Bonaire

Het Openbaar Ministerie op Bonaire zet een belangrijke stap in het strafrechtelijk onderzoek naar een illegaal aangelegd strand waarvan het zand, zoals verwacht, in zee spoelt en het koraal verstikt. Het strand kwam er na bemoeienis van de hoogste bestuurder van Bonaire. De lokale overheid moet nu documenten overhandigen die licht werpen op zijn rol.

Dit stuk in 1 minuut
  • De lokale overheid van Bonaire moet het Openbaar Ministerie documenten aanleveren over de aanleg van een illegaal zandstrand bij hotel Chogogo in Kralendijk. 
  • Door de langdurige regenval van de afgelopen weken spoelde veel van het geïmporteerde zand van dat aangelegde strand in zee en werd de angst van natuurorganisaties werkelijkheid: het koraal verstikt. 
  • Chogogo-eigenaar Hans Schellevis is verdachte in het onderzoek, maar het OM wil ook duidelijkheid over de rol van het lokale bestuur bij de illegale stort. 
  • Follow the Money deed deze zomer onderzoek op Bonaire – een van de ‘bijzondere gemeenten’ van Nederland – en onthulde in oktober dat Schellevis het hotelstrand kon aanleggen dankzij nauwe banden met de hoogste bestuurder van het eiland: gezaghebber Edison Rijna. Rijna werd daarna door de eilandsraad voor twee weken geschorst.
Lees verder

‘Allemaal leugens!’ schreeuwt hoteleigenaar Hans Schellevis. Hij is woedend op de natuurbeschermers van de Stichting Nationale Parken Bonaire (STINAPA), die staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Koninkrijksrelaties) afgelopen vrijdag begeleiden op een werkbezoek aan zijn resort Chogogo. 

Van Huffelen kijkt toe hoe de stampvoetende hotelbaas tekeergaat, vertelt een getuige. Een woordvoerder van de staatssecretaris zegt naderhand: ‘Laten we het erop houden dat meneer Schellevis niet blij was dat STINAPA erbij was.’

De delegatie is op het terrein van Chogogo voor een gesprek over een illegaal strand dat Schellevis ruim een jaar geleden heeft aangelegd. Na wekenlange regenval begin deze maand is het zand in zee gespoeld. Met grote gevolgen voor het koraal, laat Monique van de Water van het Wereld Natuur Fonds (WWF) zien op onderwaterfoto’s: dikke lagen zand bedekken de riffen voor de kust. ‘Koraal heeft zonlicht en algen nodig om te overleven,’ verzucht ze. ‘Het stikt zo.’ 

‘De tragiek is dat we daarvoor gewaarschuwd hebben,’ zegt Jan van der Ploeg, directeur van STINAPA. 

Het hotel voldeed niet aan de vereisten maar kreeg toch een vergunning, vlak na de opening

Het Frans-Guyaanse rivierzand dat Hans Schellevis importeerde voor de beach experience van zijn gasten, komt van nature niet voor op het eiland en kan het koraalrif doen afsterven. Het muurtje dat het zand uit de oceaan had moeten weren, is bovendien lager dan de lokale regelgeving vereist.

Schellevis beschikte dan ook niet over de benodigde natuurvergunning toen hij het zand vorig jaar oktober liet storten. En tot op de dag van vandaag voldoet hij niet aan de voorwaarden. Toch kon de opening van zijn TUI-partnerhotel  op 1 december 2021 gewoon doorgaan en kreeg hij van de lokale overheid ruim een maand later zijn vergunning. 

Het Openbaar Ministerie (OM) op de BES-eilanden doet nu strafrechtelijk onderzoek naar de hotelonderneming en de eigenaren, Hans Schellevis en zijn vrouw Gertrude. Vrijdag zette het OM daarin een belangrijke stap: het vorderde documenten bij de lokale overheid, het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB). Dat zegt een anonieme bron tegen Follow the Money.

Hoewel Schellevis verdachte is in het strafrechtelijk onderzoek, moet de vordering ook licht werpen op de rol van lokale bestuurders. Het OM eist bijvoorbeeld documenten over de vergunning aan de hotelbaas, die werd verleend nadat het illegale strand was aangelegd én toen al duidelijk was dat hij niet aan de regels voldeed.

Follow the Money reisde deze zomer naar Bonaire en toonde onder andere aan dat de hoogste bestuurder van het eiland, gezaghebber Edison Rijna, warme banden onderhield met Schellevis.

Verschillende betrokkenen bevestigden dat Rijna de hotelbaas beloofde dat de opening van zijn hotel door kon gaan. Ondertussen bemoeide de gezaghebber zich met het verstrekken van de vergunning.

Dat het bestuur overtredingen door de vingers ziet, betekent nog niet dat ondernemers ermee wegkomen

Dat het eilandbestuur de belangen van Schellevis boven die van de natuur stelde, bevestigde een onafhankelijk onderzoek door het Amersfoortse adviesbureau BMC: ‘De vraag was hier niet of het mogelijk was de feitelijk illegale situatie [..] toe te staan, en zo ja, op welke manier dan. De opdracht was om de opening mogelijk te maken.’ Op Bonaire staan ambtenaren onder hoge druk om mee te gaan met zulke dubieuze opdrachten, bleek uit gesprekken die Follow the Money voerde met (oud)medewerkers van het OLB.

De lokale overheid gaf onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR), na de stort van het strand, de opdracht om de kwaliteit ervan te onderzoeken. En de conclusie is helder, zei een bron die het rapport heeft gezien in oktober tegen Follow the Money: het zand vormt een groot gevaar voor het koraal. Het eilandbestuur is daar maanden geleden van op de hoogte gesteld maar weigert, ondanks aandringen van de WUR-onderzoekers, de resultaten te publiceren

Met het strafrechtelijk onderzoek naar Chogogo lijkt de openbare aanklager een voorbeeld te willen stellen: dat het eilandbestuur overtredingen door de vingers ziet, betekent nog niet dat ondernemers ermee wegkomen. 

Hoewel het OLB verantwoordelijk is voor het natuurbeheer op Bonaire, is STINAPA volgens een toezichtsrapport uit 2020 de enige partij die de natuur op het eiland beschermt. Die stichting heeft beperkte bevoegdheden om te handhaven, en is uiteindelijk afhankelijk van het OLB. 

Maar dat vertikt het vaker op te treden tegen bouwlustige ondernemers. 

Bestuur weigert te handhaven

‘Als er een rijke ondernemer langskomt, worden milieu- en natuurregels ineens aan de kant geschoven,’ zei Bote ter Steege, voormalig hoofdofficier van justitie van Bonaire, tegen Follow the Money. Hij stond van 2018 tot 2020 als hoofdofficier van justitie aan het roer van het Openbaar Ministerie op het eiland.

STINAPA probeert het OLB al ruim een jaar te bewegen tot handhavend optreden. Maar de overheid weigert dat, ondanks meerdere formele handhavingsverzoeken en de dreiging van een rechtszaak.

Tot voor kort ontkende het OLB zelfs dat er iets mis was. Van der Ploeg: ‘De keermuur moet 20 centimeter boven het strand uitsteken. Je kan gewoon met je meetlat daarheen gaan en zien dat hij te laag is.’ Pas recent is volgens Van der Ploeg bij een gezamenlijke inspectie overeenstemming bereikt over de hoogte van de muur. ‘Het heeft driekwart jaar geduurd voor het OLB het eens is met iets wat je altijd al kon zien.’

Maar streng optreden blijft uit: de overheid heeft beloofd een waarschuwing naar Chogogo te sturen, zegt Van der Ploeg. ‘Wij hebben aangedrongen op een sanctie, maar daar wil het OLB niet aan.’

De overheid kan het probleem namelijk bestuursrechtelijk aanpakken, bijvoorbeeld met een ‘herstelsanctie’, zoals een dwangsom die een overtreder moet betalen als hij de illegale situatie niet tijdig oplost. ‘Dan gaat het niet zozeer om straffen, maar om het verbeteren van de situatie,’ aldus Van der Ploeg.

Schending van natuurregels aanpakken via het strafrecht, noemde oud-hoofdofficier Ter Steege eerder ‘een ultimum remedium’. Toch kiest het Openbaar Ministerie daar nu wel voor met zijn strafrechtelijk onderzoek.

Van de Ploeg van STINAPA zegt dat ‘volkomen logisch’ te vinden. ‘Ruim een jaar na dato is er niks gebeurd. Tegelijkertijd is er nog steeds sprake van een ernstig voortschrijdend milieudelict. De geloofwaardigheid van de overheid staat hier op het spel.’

TUI: ‘niks te maken met Chogogo’

Ondertussen trekt TUI zijn handen af van ‘partnerhotel’ Chogogo. De touroperator houdt kantoor op het terrein van Chogogo, biedt het luxe resort aan op zijn website, en zijn logo staat groot op de poort van het hotel. Nog voordat Chogogo was gebouwd tekenden eigenaren Hans en Gertrude Schellevis een contract met TUI. 

STINAPA-directeur Jan van der Ploeg was dan ook verbaasd toen hij op 17 november een mail van een TUI-jurist in zijn inbox vond. Een paar dagen eerder sprak hij met lokale media, en duidde het hotel toen aan als het ‘TUI Chogogo Resort’. Dat had hij niet mogen doen, leest Van der Ploeg: ‘TUI benadrukt dat het Chogogo Resort geen eigendom is van TUI en evenmin onderdeel uitmaakt van de TUI Group.’

Mocht STINAPA Chogogo ‘onverhoopt blijven aanduiden als het TUI Resort,’ vervolgt de mail, ‘dan is TUI genoodzaakt om nadere (juridische) stappen te overwegen. Uiteraard vertrouwt TUI erop dat zulks niet nodig zal zijn en dat aan de bovenstaande oproep door STINAPA gehoor zal worden gegeven.’ 

Van der Ploeg: ‘Het is een klassiek statement van een multinational: zodra er problemen zijn, is het ineens niet meer hun verantwoordelijkheid. Ze kunnen wel weer een rookgordijn opwerpen en dreigen met juridische stappen, maar uiteindelijk is er maar een ding dat wij belangrijk vinden: dat het strand nog steeds niet voldoet aan de lokale wetgeving.’

TUI zegt na vragen van Follow the Money wel te snappen dat er verwarring is ontstaan vanwege zijn logo op het gebouw van Chogogo. Het bedrijf wilde vooral duidelijk maken dat het niet betrokken is bij het ‘geschil tussen het resort en STINAPA’. 

Volgens de reisorganisatie heeft Chogogo ‘wel degelijk’ een natuurvergunning, maar ‘kennelijk zijn beide partijen het niet eens over de interpretatie van de inhoud [..]. Dat staat hen natuurlijk vrij.’

Chogogo-eigenaar Hans Schellevis laat weten zich door afspraken met betrokken partijen ‘niet vrij’ te achten te reageren op vragen van Follow the Money.

Het Openbaar Lichaam Bonaire meldt in een reactie niet in te gaan op lopende strafrechtelijke onderzoeken. Wel zegt het overleg te voeren met Schellevis ‘om de situatie te corrigeren’. ‘De ondernemer verleent daartoe alle noodzakelijke medewerking. Maatregelen volgen als dat nodig is, zoals de last onder dwangsom van 1,2 miljoen destijds.’