Van wie is ons geld?

Waarom is de creatie van geld in handen van – particuliere – banken? En moet dat altijd gepaard gaan met schuld? Ofwel: kunnen we ons monetaire systeem op een eerlijkere manier organiseren? Lees meer

Het zijn vragen waar menig econoom zijn tanden op stuk gebeten heeft. Toneelgroep De Verleiders zette een brede discussie in gang door op te roepen tot een burgerinitiatief. Met 120.000 handtekeningen moest de politiek wel reageren en nadenken over de aard en wezen van ons geld en de manier waarop het wordt gecreëerd. Dat leidde tot een opdracht voor Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) om onderzoek naar geldschepping te doen.

Op Follow The Money begon in 2015 het debat toen voormalig bankenlobbyist en auteur Robin Fransman reageerde met een open brief aan het toneelgezelschap, die werd beantwoord door Martijn Jeroen van der Linden, bestuurder van de Stichting Ons Geld. Daarnaast gaven tientallen lezers in het discussieforum hun visie op wat misschien wel dé vraag van het moment is: van wie is ons geld eigenlijk?

De WRR is inmiddels al enige tijd bezig met een onderzoek naar geldcreatie. We wachten met spanning af naar de verschijning van het rapport. Ondertussen gaat op FTM de fundamentele discussie over geld verder.

62 Artikelen

Strooien met krediet als een echte bankier

Vandaag begint de Week van het Geld en zullen er allerlei activiteiten plaatsvinden om kinderen te leren omgaan met geld. Ter gelegenheid van deze week ging Follow the Money langs bij de makers van het educatieve bordspel Money Maker om een potje te spelen. Het werd een spannende en leerzame avond.

‘Hé jij staat er veel slechter voor dan ik, maar je promoveert wel! Hoe kan dat?’ Lachend verplaatst mijn tegenspeler zijn rode pion naar het vakje dat een kredietwaardigheid van 15 aangeeft. ‘Slim hè, van die bankiers. Dit hebben wij niet zelf bedacht hoor,’ antwoordt Luuk de Waal Malefijt, een van de ontwikkelaars van het bordspel Money Maker — en mijn tegenspeler deze avond.

‘Slim hè, van die bankiers. Dit hebben wij niet zelf bedacht hoor’

Ter gelegenheid van de Week van het Geld worden er vanaf vandaag 100 gedoneerde exemplaren van Money Maker naar diverse scholen toegestuurd. Het spel is ontwikkeld door Stichting Ons Geld, in samenwerking met Firebrush Studio’s. Ons Geld, in 2012 opgericht door Luuk, heeft als doel het publiek uit te leggen ‘dat het tegenwoordige geld- en bankensysteem kwetsbaar, fundamenteel oneerlijk, en systematisch instabiel is’. Daarbij richt de stichting zich op educatie, het creëren van bewustzijn over ons geldsysteem en op de bevordering van het publieke debat daarover. Bovendien wil Ons Geld een maatschappelijk verantwoord en dienend geldstelsel realiseren.

Week van het Geld

De Week van het Geld is een initiatief van Wijzer in Geldzaken, vertegenwoordiger van ruim 40 organisaties uit de financiële sector, de overheid, onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties en de wetenschap. Wijzer in Geldzaken, geïnitieerd door het ministerie van Financiën, streeft naar ‘structurele integratie van financiële competenties in het onderwijscurriculum’. De bedoeling is om kinderen tijdens de Week van het Geld op een leuke manier te leren omgaan met geld. Het thema van dit jaar — de zevende editie — is: ‘maakt geld gelukkig?’ De meeste activiteiten vinden plaats in de klas — zo komen financiële professionals bijvoorbeeld gastlessen geven — maar er worden ook workshops en toneelvoorstellingen verzorgd op verschillende plekken in het land.

Een andere aantrekkelijke manier om kinderen iets bij te brengen is door hen een gezellig spel met een educatieve boodschap te laten spelen. Zo was het oorspronkelijk ook met Monopoly, maar dit spel dient inmiddels vooral als gezelschapsspel. Money Maker heeft in dat opzicht de oude functie van het klassieke financieel-economische bordspel overgenomen, maar met een iets ander accent: inzicht bieden in hoe geldschepping werkt en wat het met onze economie en maatschappij doet.

Gouden Eeuw

Tijdens een speelavond op het kantoor van Ons Geld en Firebrush Studio’s in Utrecht ervaar ik de verleidingen van een leven als bankier. We bevinden ons in de Gouden Eeuw en kunnen als bank bedrijven en statussymbolen financieren met goudstukken, of met een belofte daarop: krediet.

In onderstaande video legt Paul Brinkkemper van Firebrush Studio’s je meer uit over de educatieve boodschap van Money Maker:

Aanvankelijk voelt het wat onwennig om naast de goudstukken (die al snel opraken) krediet te gebruiken — dat zal toch ooit moeten worden terugbetaald, nietwaar? Maar ja, ik wil ook gewoon meedoen met de rest en dat betekent (over)bieden. Langzaam verdwijnt mijn terughoudendheid en hoor ik mezelf belachelijke bedragen bieden voor bijvoorbeeld een schilderij. Geen goud meer in de kluis? Ach, ik heb nog genoeg krediet: ik bied 37! Het spel loopt lekker en de economie draait goed: onze bedrijven produceren goederen en werknemers geven het geld dat zij verdienen weer uit aan consumptiegoederen. De prijzen passen zich daar vervolgens op aan. Op het speelbord ligt ons krediet verspreid over huizenblokken. Op enkele plekken ligt ondertussen wel een erg grote stapel. ‘Kijk, hier zien we het ontstaan van een kredietbubbel,’ zegt Paul Brinkkemper van Firebrush Studio’s, die ook fanatiek meespeelt.

Bankrun!

Aha, dus zo gaat dat. Ondanks de opmerking van Paul, blijven we allemaal met ons krediet strooien alsof het goud uit onze kluis is. Het is weer mijn beurt, en ik trek een kaart: bankrun! Er is een grote brand, burgers vertrouwen de banken niet meer en komen hun goudstukken opeisen. Al het krediet dat op een bepaald huizenblok ligt moet worden afbetaald. Oeps, zoveel goudstukken heb ik eigenlijk niet — en ik ben niet de enige. Gelukkig is er een medebankier die ons wel wil helpen. We sluiten een deal en de rust in de economie keert weder. Enkele banken stijgen in kredietwaardigheid en komen in een hogere kring terecht op het speelbord. Ik verbaas me erover dat ook de bank van Luuk promoveert, want als er iemand met krediet heeft gestrooid, is hij het wel. Ondertussen trekt Paul een parallel met wat er tijdens de kredietcrisis in 2008 gebeurde: toen kwamen er zoveel banken tegelijkertijd in de problemen dat ze elkaar niet meer konden helpen, waardoor ze afhankelijk werden van de staat.

We sluiten een deal en de rust in de economie keert weder

Zo kom ik tijdens een potje Money Maker meermaals tot boeiende inzichten. Deze avond leer ik niet alleen iets over ons geldstelsel en over kredietbubbels, maar ook over mezelf. Zo blijk ook ik vatbaar te zijn voor de effecten van krediet. Niemand heeft mij tijdens het spel immers gedwongen om belachelijk hoge prijzen te bieden voor een boerderij, en toch deed ik eraan mee. Kennelijk schuilt er ergens diep in mij een bankier. En niet eens zo’n slechte: ik was de winnaar van de avond.

 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Sophie Stadhouders

Gevolgd door 389 leden

Neemt de wondere wereld van wetenschap en onderwijs onder de loep.

Dit artikel zit in het dossier

Van wie is ons geld?

Gevolgd door 2440 leden

Waarom is de creatie van geld in handen van – particuliere – banken? En moet dat altijd gepaard gaan met schuld? Ofwel: kunne...

Volg dossier