Suikersector wil groeien

    Suiker geeft gezondheidsrisico’s, maar is ook lucratief voor bietenboeren en suikerfabrikanten. Over enkele jaren loopt het Europese quotum af. Wat betekent dit? Follow The Money bezocht een fabriek van Suiker Unie en sprak erover met productie directeur Paul Mesters.

    ‘Je komt niet op de juiste moment voor actie, de bietencampagne is al voorbij.' Productiedirecteur van Suiker Unie Paul Mesters loopt door zijn verlaten fabriekshal en wijst naar metershoge buizen met raampjes en thermometers. ‘Dit zijn de kookinstallaties waar we de bieten koken tot witte kristalsuiker. Van dit proces is nu niets te zien. De komende maanden staan vooral in het teken van onderhoud om weer op tijd klaar te zijn voor de volgende campagne.’                     

    ‘Gigantische operatie’

    De jaarlijkse bietencampagne loopt van september tot januari. Tijdens de campagne worden de suikerbieten van alle 9.000 telers in Nederland naar de twee fabrieken van Suiker Unie vervoerd. Eén staat er in het Groningse Hoogkerk, de andere in het Brabantse Dinteloord. ‘Een gigantische operatie’, zegt Mesters. Waarmee in de afgelopen campagne ruim 6.8 miljoen ton suikerbieten waren gemoeid. ‘Uit die hoeveelheid suikerbieten halen we 1.2 miljoen ton suiker.’ Als deze hoeveelheid wordt omgerekend naar kilogrammen suiker per Nederlander produceert Suiker Unie ruim 75 kg per persoon. We eten in Nederland gemiddeld 44 kilo suiker per persoon per jaar.

    Norm: 50 gram per dag

    Al die suiker is niet goed voor je gezondheid volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Die houdt de inname van grote hoeveelheden toegevoegde suikers – suikers die niet van nature aanwezig zijn in voedsel – verantwoordelijk voor een verhoogde kans op diabetes en verschillende andere ziektes die kunnen leiden tot vervroegd overlijden. De WHO stelde daarom begin maart voor om die inname voortaan niet boven de 50 gram per dag te laten uitkomen. Follow The Money publiceerde meerdere malen over het verzet van de voedingssector tegen deze WHO-norm. De 50 gram is eigenlijk nog te veel, beter is maximaal 25 gram suikers per dag, stelt de WHO. Dat komt neer op minder dan één blikje cola. Volgens onderzoek van Wageningen UR in opdracht van Kenniscentrum Suiker en Voeding eten we in Nederland gemiddeld 71 gram toegevoegde suikers per dag. 21 gram boven de WHO-norm.

    De 50 gram is eigenlijk al te veel, maximaal 25 gram suikers per dag is nog beter

    Mesters is blij met de aandacht voor het probleem, in elk geval met de kans om zijn product te kunnen verdedigen. ‘Ik ben het eens met de nieuwe WHO-norm, maar wel in context: niet alleen minder suiker is oplossing.’ Mesters komt zelfs met een aanbeveling: ‘Minder eten is de oplossing voor veel problemen, en ja minder suiker hoort daar ook bij. En als iemand toch af en toe eens colaatje wil drinken, dan moet dat kunnen toch?’

    Vraag stijgt, winst daalt

    Ondanks dat 'colaatje' leverde de 2,1 miljard omzet van 2014 een stuk minder winst op voor Royal Cosun, dat naast Suiker Unie ook onder andere aardappelverwerker Aviko bezit. Royal Cosun is een coöperatie, wat inhoudt dat de ruim 9.000 suikerbietboeren van Nederland samen eigenaar zijn van het bedrijf. Suiker Unie heeft daardoor het monopolie in Nederland op de productie van suiker. De winst daalde ten opzichte van 2013 met 40 procent. Van 139 miljoen euro in 2013 met een omzet van 2,2 miljard naar 79 miljoen euro winst het afgelopen jaar. Dit wordt geweten aan de lage suikerprijs. Ondanks deze daling ziet Mesters de toekomst zonnig in. Met een brede grijns: ‘De wereldvraag naar suiker stijgt nog altijd, dit komt vanwege een stijging van de wereldwijde welvaart. Wij spelen hierop in. Onze 9.000 boeren hebben meer suiker uit een kleiner oppervlakte aan suikerbieten weten te halen [15 ton suiker per hectare op een totaal van 75.000 hectare. In 2013 was dit nog 13,2 ton op 72.000 hectare, red]. Deze uitkomst is bijzonder knap en maakt de Nederlandse suikerbietboeren de beste van de wereld.’  

    Einde quotum in 2017

    Minder suiker eten mag dan de boodschap zijn, voor de Nederlandse suikerindustrie breken evengoed mooie tijden aan. Het einde van het Europese suikerquotum biedt deze mogelijkheid. De Europese Commissie gebruikthet huidige quotasysteem sinds 2006 om de overproductie van suiker te voorkomen. Op 30 september 2017 loopt het quotum af. Vanaf dat moment mogen suikerproducenten in Europa zelf de hoogte van de suikerproductie en –export bepalen. Het einde van het quotum zal gepaard gaan met een daling van de suikerprijs, verwacht Mesters. Suiker Unie is hierop voorbereid en verwacht te kunnen concurreren vanwege de grote slagkracht van de Nederlandse boeren. ‘Onze boeren kunnen zo efficiënt suikerbieten verbouwen dat een eventuele daling in prijs opgevangen kan worden. Het zal mogelijk wel een uitdagende tijd worden voor de boeren.’ Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) Nederland maakt zich sterk voor de belangen van de Nederlandse boeren. 'Van LTO had het quotum niet hoeven te verdwijnen', zegt woordvoerder Jack Luiten. 'Desondanks is het perspectief voor de suikerindustrie niet slecht en hebben we vertrouwen in de toekomst met een zeer efficiënt werkende Royal Cosun.'

    'HET ZAL MOGELIJK WEL EEN UITDAGENDE TIJD WORDEN VOOR DE BOEREN'

    Suiker Unie gaat ook meer exporteren. ‘Momenteel gaat minder dan 10 procent van onze suiker naar het buitenland, dit moet straks stijgen naar 20 procent’, zegt Mesters. De voornaamste partners buiten Europa zijn volgens Mesters Noord-Afrika en het Midden-Oosten, plaatsen waar de welvaart en daarmee de vraag naar suiker stijgt. Het grootste deel van de suiker die in Nederland wordt geproduceerd is nog altijd bedoeld voor de Europese markt. ‘Denk hierbij aan Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.’

    Innovatief met suiker

    ‘We zetten de komende tien jaar in op groei bij Suiker Unie’, zegt Mesters. Groei moet naast meer export komen van nieuwe innovatieve toepassingen met suiker. Suiker als voedingsingrediënt is dan ook al lang niet meer het enige dat Suiker Unie maakt. ‘Ongeveer 10 procent van de gewonnen suiker wordt gebruikt in allerlei toepassingen als biobrandstof en bioplastics.’ Ondanks de verwachting van Wageningen UR dat in de toekomst het gebruik van suiker voor non-food toepassingen duurder wordt, en daardoor minder interessant, zet Mesters in op groei in deze sector. Maar een verdubbeling van non-food toepassingen betekent nog altijd dat 80 procent van de suiker in voedingsmiddelen terecht komt. Mesters blijkt er tevreden mee: ‘In 2020 willen we 20 procent van onze suiker gebruiken voor de productie van producten die nu nog worden gemaakt van aardolie. Prachtig toch!’ Suiker Unie probeert ook het productieproces te verduurzamen, onder meer door een uitgekiend afvalbeleid. ‘We gooien vrijwel niets meer weg in de suikerproductie’, zegt Mesters vol trots tijdens de rondwandeling door zijn fabriek. ‘De suiker halen we uit de biet, van het bietenpulp maken we diervoeding, meegekomen aarde gaat terug naar het land, de kalk om mee schoon te maken gaat als meststof naar de boeren, met de biogas die vrijkomt bij het productieproces verwarmen we het naburige dorp. Enzovoort.’

    Anderhalf keer de norm

    Het einde van het Europese suikerquotum, de stijgende vraag naar suiker en de hoge productiviteit van de Nederlandse boeren moeten de verwachte daling van de suikerprijs het hoofd bieden. Een verlaging van die suikerprijs is dus bepaald geen stimulans om minder suiker in levensmiddelen te stoppen en dichter bij de WHO-norm van 50 gram suiker per dag te komen. We eten in Nederland nu gemiddeld 71 gram suiker per persoon per dag. Bijna anderhalf keer de WHO-norm. ‘Ik ben bekend met alle kritiek op suiker,’ verzucht Mesters. ‘Maar kijk nu ook eens naar alle economische voordelen die suiker ons te bieden heeft.' 

    Het suikerquotum Dit jaar mag er in de Europese Unie in totaal 13,5 miljoen ton suiker worden geproduceerd. Voor de Nederlandse boeren staat het quotum op zo’n 7 procent van deze 13,5 miljoen ton, wat neerkomt op 955.000 ton, ofwel 955 miljoen kilo. Vorige jaar produceerde Suiker Unie 1.125.000 ton, 170.000 ton teveel, de zogenaamde surplussuiker. ‘We slaan deze suiker op en behandelen het als de eerste geproduceerde suiker in 2015’, aldus Mesters. Aan deze verplichte opslag en regulering komt over ruim twee jaar een einde.

    Suiker Unie en TTIP Aankomend vrijhandel- en investeringsverdrag TTIP tussen Europa en de Verenigde Staten (VS) is ook voor de suikersector van belang. Toch zal de VS niet snel zijn suiker massaal in Europa gaan aanbieden zo verwacht Mesters. ‘De suikerprijzen liggen simpelweg hoger in de VS.’ Of Suiker Unie dan wel gaat exporteren naar de VS? ‘Veel suiker in de VS is gebaseerd op mais (‘corn syrup’), ik zie daar niet direct kansen.’ Over de gewraakte clausule waarmee bedrijven landen kunnen aanklagen vanwege het mislopen van investeringen, ISDS genaamd, zegt Mesters: ‘ISDS lijkt me een goede zaak. Je wilt als bedrijf je investering toch kunnen beschermen?’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Mitchell van de Klundert

    Mitchell van de Klundert (1990) onderzoekt voor Follow the Money internationale handels- en investeringsverdragen, de voeding...

    Volg Mitchell van de Klundert
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren